IRIB World Service

در قسمت ششم مجموعه مقالات، نقش آمریکا در تداوم اختلافات در دریای جنوبی چین، مواضع هند، روسیه و کره شمالی و جنوبی در مورد دریای جنوبی چین، بررسی خواهد شد.

هند اگرچه خود را متحد هیچ کشوری نمی‌داند اما از توسعه نفوذ و تقویت موقعیت نظامی ‌و اقتصادی چین نیز استقبال نمی‌کند. دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، با طرح هند – پاسفیک به جای آسیا –پاسفیک درصدد است تا هند را به عنوان رقیب آسیایی رودرروی چین قرار دهد. به همین جهت از قراردادهای تجاری و اقتصادی هند با کشورهای حوزه ساحلی دریای جنوبی چین حمایت می‌کند. قراردادهای تجاری هند با ویتنام به خصوص درباره اکتشاف نفت در این دریا، با هدف ایجاد چالش در برابر قدرت چین در دریای جنوبی چین است. به همین دلیل دولت چین بارها در مورد مشارکت هند در امور انرژی منطقه به دهلی هشدار داده است.

هند سال 2011  با امضای قراردادی با ویتنام، اقدام به اکتشاف نفت و گاز در دریای جنوبی چین کرده است. این اقدام هند از ابتدا با اعتراض شدید پکن همراه بود اما مقامات دهلی نو علیرغم همه فشارهای پکن پیوسته تلاش کرده‌اند در منطقه حضور داشته باشند. دولت هند حضور خود در دریای جنوبی چین و اکتشاف منابع در این منطقه را همواره یک موضوع تجاری عنوان می‌کند درحالی که این موضوع از نظر چین همواره یک مسئله حاکمیتی تلقی شده است. با این حال هند نیز با بازنگری در استراتژی دریایی خود در تلاش است از تغییرات در محیط دریایی منطقه عقب نماند. دهلی نو همواره نسبت به تحولات دریای جنوبی چین حساس بوده است. نیروی دریایی هند در سال‌های اخیر تلاش کرده است به نام تأمین امنیت تجاری و حفاظت از منافع این کشور، در این منطقه حضور یابد.

در ماه ژوئن 2012 وزارت خارجه هند درباره مواضع چین در خصوص دریای جنوبی اعلام کرد که خود را نسبت به آزادی دریاها و ترویج رشد غیرانحصاری اقتصادی متعهد می‌داند. پیش از آن نیز مقامات نظامی‌ آمریکا اعلام کرده بودند در راستای تحرکات چین در اقیانوس هند و جاه طلبی‌های نیروی دریای این کشور در دریای جنوبی چین، قصد دارند روابط دفاعی خود را با کشورهای منطقه از جمله هند برای مقابله با این تحرکات افزایش دهند. هند که در چند دهه گذشته در گسترش روابط نظامی ‌خود با آمریکا بسیار محتاط بود، با تغییر سیاست خود در برابر آمریکا و با هدف مقابله با نفوذ چین، ضمن توسعه روابط نظامی ‌با واشنگتن، برای دستیابی به تکنولوژی آمریکا در ساخت سلاح های مدرن تلاش می‌کند. مقامات آمریکایی هدف از توسعه همکاری‌های نظامی ‌با هند را جلوگیری از افزایش نفوذ دریایی چین در منطقه اعلام کرده‌اند. یکی از راهکارهای آمریکا در این زمینه ترغیب هند به مشارکت در گشت زنی دریایی در آب‌های پیرامونی چین به ‌خصوص دریای جنوبی چین است.

یکی از پیشنهادهای وسوسه برانگیز آمریکا برای ترغیب هند در رقابت و مقابله با چین، برگزاری رزمایش و گشت‌های دریایی با استفاده از فناوری نظامی ‌بسیار حساس است که  تنها کشورهای هم‌پیمان، اطلاعات خود را در این زمینه به اشتراک می‌‌گذارند. مقامات هندی  برای توجیه این همکاری به حضور زیردریایی‌های چینی در منطقه اشاره کرده و گفته اند این زیر دریایی‌ها در هر سه ماه، به طور متوسط چهار بار در منطقه مشاهده می‌شوند و حتی برخی از این زیردریایی‌ها در نزدیکی جزایر «آندامان»Andaman و «نیکوبار» Nicobar ، در نزدیکی تنگۀ مالاکا، هم دیده شده‌اند. تنگۀ مالاکا، «دریای آندامان» در اقیانوس هند را به دریای جنوبی چین در اقیانوس آرام متصل می‌کند و 80 درصد از تانکرهای حامل سوخت چین از آن عبور می‌کنند.

هندی‌ها با استرالیا نیز در این ارتباط همکاری‌هایی داشته‌اند که می‌توان به رزمایش دریایی دو کشور با عنوان « AusIndex-15» آئوسایندکس 15 اشاره کرد. بسیاری از تحلیلگران این رزمایش را مقابله با حضور دریایی چین در اقیانوس هند ارزیابی کرده‌اند. دو کشور به همین منظور در سال 2006  یک قرارداد همکاری را در چارچوب همکاری نظامی ‌امضا کردند. روی دیگر سکه حضور هند در این منطقه و تلاش این کشور برای مطرح کردن خود به عنوان یک متعادل کننده ( Balancer ) قدرت چین است. از این جهت هند در دوره اخیر تلاش کرده است تا پیوندهای خود با آ.سه.آن و ایالات متحده را به عنوان دیگر بازیگران حاضر در این منطقه تحکیم بخشد. هند همچنین قراردادهای دفاعی مشترکی را نیز با ژاپن و کره جنوبی به امضا رسانده است.

با توجه به اینکه روسیه وچین دو متحد راهبردی محسوب می‌شوند بدون تردید مسکو از مواضع پکن در دریای جنوبی چین حمایت می‌کند. برگزاری رزمایش در دریای جنوبی چین از سوی نیروی دریایی روسیه و چین به خوبی نشان داد که پکن نیز می‌کوشد با متحدان خود در این پهنه آبی در برابر قدرت‌های رقیب خود قدرت‌نمایی نماید. مسکو و پکن درصددند نشان دهند قادر هستند در برابر فشارهای سیاسی و نظامی واشنگتن اقدامات مشترکی را برای مهار نفوذ آمریکا در اسیا و اقیانوس آرام انجام دهند . روسیه دکترین دریایی خود در اقیانوس آرام را بر مبنای شراکت استراتژیک با چین قرار داده است. در واقع روسیه امیدوار است با همکاری چین در حوزه نظامی، کاستی‌های روابط مسکو در برابر پکن، بخصوص در بخش اقتصادی و سرمایه‌گذاری را جبران کند. در این راستا می توان به رزمایش مشترک روسیه و چین بر فراز دریای شرقی (دریای ژاپن) اشاره کرد.

اهداف روسیه از حضور در دریای جنوبی چین، گسترش همکاری‌های راهبردی مسکو با پکن، به‌خصوص در دریاها است. روسیه امیدوار است با همکاری با چین در حوزه دریایی جنوبی چین همراهی پکن را در اختلافات مسکو و کشورهایی اروپایی داشته باشد. پکن درگیر شدن در مناقشه دریای جنوبی چین را موجب کاهش نفوذ خود در آسیای مرکزی می‌داند زیرا با افزایش هزینه‌های چین، این کشور نمی‌تواند با ارایه وام و سرمایه‌گذاری‌های کلان در آسیای مرکزی، موقعیت و نفوذ خود را در برابر روسیه در این منطقه افزایش دهد. «عزیزی» کارشناس موسسه مطالعات ایران و اوراسیا گفته است: «چین در دو دهه گذشته نفوذ خود را در آسیای مرکزی، عمدتا در بخش اقتصادی، متمرکز کرده و کمتر مسایل سیاسی و فرهنگی را تحت پوشش قرار داده است. به همین دلیل به اعتقاد من ادامه حضور اقتصادی چین در این منطقه با چالش جدی مواجه نخواهد بود». ولادیمیرپوتین، رئیس­ جمهوری روسیه، در سال 2019م در سخنانی در اندیشکده روسی وولودیا  (Russia's Volodya ) اعلام کرد: مسکو در حال کمک به چین برای ساخت سامانه هشدار سریع ضد موشکی است. وی با اشاره به اینکه تنها آمریکا و روسیه به این فناوری مجهز هستند تاکید کرد: این سامانه شامل رادارهای زمینی است که پرتاب موشکها را رهگیری می کند و همچنین با گروهی از ماهواره ها در ارتباط است و یک مرکز فرماندهی از آن پشتیبانی می کند. 

دیگر بازیگر مهم در منطقه که باید موضع آن در قبال منازعه دریای جنوبی چین را مورد توجه قرار داد کره شمالی است. هرچند کره شمالی از توان لازم دریایی و یا هوایی برای مداخله مستقیم در تحولات دریای جنوبی چین برخوردار نیست اما به دلیل وجود خصومت بین کره شمالی و آمریکا و متحدان آن، پیونگ یانگ را باید در معادلات منطقه‌ای شرق آسیا همواره مورد توجه قرار داد. به ویژه آنکه کره شمالی از قدرت موشکی و هسته‌ای قابل توجهی نیز برخوردار است. بی تردید دولت چین از هر موقعیتی که توازن منطقه‌ای را به ضرر آمریکا تغییر دهد، حمایت می‌کند و کره شمالی با توجه به توان هسته‌ای و موشکی از این ظرفیت برخوردار است. هر چند این مساله می‌تواند تیغ دولبه‌ای باشد که آمریکا نیز از آن در جهت منافع خود بهره‌برداری نماید. به اعتقاد برخی ناظران سیاسی، بحران کره شمالی فرصت و بهانه مناسبی را به آمریکا داده تا با همپیمانی با ژاپن وکره جنوبی ضمن تقویت حضور نظامی ‌خود در این دو کشور و سطح منطقه، چین را نیز بیش از پیش تحت فشار قرار دهد. در واقع یکی از موضوعات مهمی‌ که باعث می‌شود آمریکا در آب‌های پیرامونی چین حضور نظامی ‌داشته باشد، برنامه موشکی و هسته‌ای کره شمالی است. به همین دلیل شی جین پینگ، رئیس جمهوری چین، بارها در مورد هرگونه ائتلاف برخی کشورهای آسیایی با آمریکا که علیه چین باشد، هشدار داده است. امضای قرارداد اطلاعاتی سه‌جانبه بین ژاپن، کره جنوبی و آمریکا در 29 دسامبر 2014 بیش از پیش پکن را نگران تهدیدات امنیتی از سوی همسایگان کرده است.  

کره جنوبی به دلیل اهمیت کریدور ارتباطی دریای جنوبی چین به عنوان شاهراه ارتباطی شرق آسیا و وابستگی به انرژی غرب آسیا خود را درگیر این مناقشه می‌بیند. کره جنوبی در حدود 65 درصد از انرژی مورد نیاز خود را از طریق این مسیر تأمین می‌کند. از سوی دیگر کره جنوبی، مانند سایر کشورهای منطقه، از خیزش چین و نتایج احتمالی آن نگران است و سعی در اتخاذ مواضع تدافعی و محتاطانه در قبال این کشور دارد. نزدیکی سئول به آمریکا، شکاف بین چین و کره جنوبی را عمیق‌تر می‌کند. این کشور به همراه ژاپن به منظور محدود کردن چین در منطقه، رزمایش مشترکی را با کشورهای ساحلی این دریا و همچنین آمریکا برگزار و در گشت‌های دریایی این کشور در منطقه نیز شرکت می‌کنند.

اگر چه کره جنوبی از متحدان آمریکا در شرق آسیا است اما  رئیس جمهور فعلی کره جنوبی تلاش کرده است تا در چارچوب منافع ملی این کشور سیاست توسعه روابط با کره شمالی و چین را به طور جدی دنبال کند. زیرا به خوبی می‌داند که در صورت بروز هرگونه تنش نظامی ‌در روابط پکن و واشنگتن این کره جنوبی و ژاپن هستند که به عنوان متحد آمریکا در منطقه بیشترین آسیب را متحمل خواهند شد. اگر چه دولت چین تحریم هایی را علیه کره جنوبی از جمله در بخش گردشگری اعمال نمود اما دولت سئول موفق شد با دولت چین در جهت کاهش تنش ها و توسعه همکاری های دو جانبه به تفاهم برسد .