نقش آمریکا در تداوم اختلافات در دریای جنوبی چین (5) مواضع ژاپن و استرالیا در دریای جنوبی چین
در قسمت پنجم مجموعه مقالات، نقش آمریکا در تداوم اختلافات در دریای جنوبی چین، مواضع ژاپن و استرالیا در دریای جنوبی چین، بررسی خواهد شد.
ژاپن به دلیل قرار گرفتن در دریای شرقی چین به طور مستقیم در منازعه با پکن در مورد دریای جنوبی چین قرار نمیگیرد. همچنین ژاپن پس از جنگ جهانی دوم به دلیل قرارداد امنیتی با آمریکا تامین امنیت خود را به واشنگتن واگذار کرده و براساس قانون اساسی که مکآرتور (Douglas MacArthur) حاکم آمریکایی وقت ژاپن آن را تنظیم و تدوین کرد، تا سال 1954ا از داشتن ارتش محروم بود و کمتر میتوانست در آب های پیرامونی خود تحرکات نظامی داشته باشد. هرچند در پی تصویب لوایح امنیتی در سال 2015 و تفسیر جدید از اصل نهم قانون اساسی این کشور، تغییرات بزرگی در ماموریت نیروهای سه گانه ارتش ژاپن ایجاد شد.
ژاپن در حال تلاش برای رهایی از محدودیتهای قانونی و فشار افکار عمومی برای بازسازی نیروی دریایی خود است لذا میکوشد با مسئول نشان دادن خود از شرکایش همچون ویتنام در منطقه در برابر تحرکات چین حمایت کند. «نگویانه شوان پوک» Nguyễn Xuân Phúc ، نخست وزیر ویتنام، در سفر سال 2018 خود به توکیو و دیدار با آبه شینزو، نخست وزیر این کشور، خواهان همکاری دو کشور در دریای جنوبی چین شد. نخست وزیر ویتنام اعلام کرد که از حضور ژاپن در اقیانوس آرام و اقیانوس هند و همچنین دریای جنوب چین برای حفاظت از صلح و امنیت حمایت میکند. با توجه به اینکه چین با هر گونه حضور ژاپن در دریای جنوب به شدت مخالف بوده ،و بارها در این باره به دولت توکیو هشدار داده است حضور ژاپن در این دریا میتواند بیش از پیش چین را به چالش بکشد. در یک مورد مثال زدنی دیگر می توان به موضوع فیلیپین اشاره کرد. رای دیوان دایمی داوری بین المللی در حمایت از موضع فیلیپین در برابر ادعای ارضی چین در دریای جنوبی چین، باعث شده است تا دولت ژاپن نیز فشارهای سیاسی خود را در این باره در قالب حمایت از موضع کشورهای عضو اتحادیه آ.سه.آن افزایش دهد. آبه شینزو در نشست سال 2016 اجلاس تجارت و سرمایه گذاری انجمن ملل آسیای جنوب شرقی یا همان آسه آن، در لائوس، اعلام کرد: دولت توکیو درباره ادعاهای ارضی پکن در دریای جنوبی چین به شدت نگران است. وی از دولت چین و فیلیپین خواست ضمن تبعیت از رای دیوان دایمی داوری بین المللی، مناقشات خود را از طریق مسالمتآمیز حل کنند.
با این حال برگزاری رزمایش مشترک ژاپن و انگلیس در دریای جنوبی چین در همراهی با مخالفان دولت چین در این پهنه آبی، بیانگر برخورد دوگانه و متناقض دولت توکیو با مناقشه دریای جنوبی چین است. در حالی که مقامات ارشد دولت ژاپن از حل مسالمتآمیز بحران در دریای جنوبی چین حمایت میکنند اما با اعزام بزرگترین ناو هواپیمابر خود به نام «کاگا» Kaga به اقیانوس هند و پیوستن به ناو جنگی انگلیسی به نام «اچ. ام. اس. آرگیل» (HMS Argyll) رزمایش مشترکی را در دریای جنوب چین برگزار کردند. گفته میشود ناوشکن های آمریکایی نیز در این رزمایش حضور داشته اند. ژاپن برای ایجاد موازنه با قدرت چین در جنوب شرق آسیا، در سال 2014 شش کشتی به ویتنام داد و موافقت کرد که 5 هواپیمای نظامی به فیلیپین اجاره دهد. دولت پکن رفتار و برنامههای دولت آبه شینزو، به خصوص در بخش نظامی را تحریک کننده میداند و بارها وزیر امور خارجه چین، از طریق خبرگزاری رسمی شینهوا، به توکیو هشدار داده است که به دنبال ایجاد مشکل در منطقه نباشد. این هشدار دولت پکن از آن جهت بیشتر معنا پیدا میکند که دولت ژاپن از آمادگی خود برای تجهیز نیروهای نظامی کشورهای ساحلی دریای جنوب چین به شناورهای گشتی و هواپیماهای تجسسی نظامی خبر داده است.
پکن اعلام کرده است اگر ژاپن در مناطق تحت کنترل چین اقدام به گشتزنی یا حفاری نماید، نیروهای نظامی چین بیکار نخواهند نشست. رسانههای دولتی چین نیز افزایش تنش میان توکیو و ژاپن و پیامدهای آن که بروز جنگ سرد نیز میتواند از جمله آن باشد، هشدار دادهاند. در مجموع به نظر میرسد توکیو همچنان همسو با سیاستهای آمریکا خط حمایت از کشورهای ساحلی دریای جنوب چین را که با چین اختلاف دارند، پیگیری میکند.
در مورد استرالیا باید گفت که این کشور، از یک چارچوب کاملا امنیتی در قالب اتحاد قدرتهای متوسط در منطقه اقیانوس هند و آرام حمایت میکند. هرچند استرالیا منافع سرزمینی در دریای جنوب ،چین ندارد اما این دریا، مسیر عبور54 درصد از تجارت خارجی استرالیا است. بر اساس آنچه که وزیر امور خارجه سابق استرالیا، باب کار (Bob Carr)، گفته است این کشور در منازعه دریای جنوبی چین از هیچ یک از طرفها حمایت نمیکند. با این حال استرالیا در ظاهر از موضع آ.سه.آن حمایت کرده است. مسلماً آنچه استرالیا را مجبور به دخالت در این منازعه کرده صرفا مساله اقتصادی و منازعات ارضی، منابع کربنی و یا حتی حق ماهیگیری نیست بلکه استرالیا به عنوان متحد راهبردی آمریکا در منطقه اقیانوسیه نگران خیزش چین و تغییر توپوگرافی قدرت در منطقه آسیا-پاسیفیک به نفع پکن است.
استرالیا نگران آن است که ادامه سیاست بی طرفی اعلامی اش، موجب سلب اعتماد کشورهای عضو آ.سه.آن شود. استرالیا نیز مانند آمریکا با بهانه قرار دادن آزادی تجارت و عبور و مرور، و به اعتبار هنجارهای بینالمللی و حقوق بینالملل به شکل احتیاط آمیز در امور دریای جنوبی چین مداخله میکند. بدون تردید نقش ایالات متحده در بسیج کشورهای همسو با خود در منطقه نظیر استرالیا و ژاپن علیه برنامهها و سیاستهای دولت چین را نباید نادیده گرفت. بر این اساس استرالیا از سال 1980 میلادی تا به امروز گشتهای مشترکی را با آمریکا در این منطقه برگزار کرده است. با این حال دولت چین در مورد حضور کشتیهای جنگی استرالیا هیچگاه بی تفاوت نبوده است. "یان گراهام" (Ian Graham) از تحلیلگران اندیشکده استرالیایی "استراتژیست" با توجه به مشاهدات خود در دریای جنوبی چین مدعی شده است «قایقهای منتسب به چین چندین بار به سوی بالگردهای نیروی دریایی استرالیا در دریای جنوبی چین اشعههای لیزری پرتاب و خلبانان این بالگردها را ناگزیر به فرود کردهاند».
چین دارای یک واحد شبه نظامی دریایی قوی در دریای جنوبی چین است و از قایقها و کشتیهای ماهیگیری برای انجام بعضی ماموریتهای نظامی استفاده مینماید. از این رو پرتاب لیزر به سمت بالگردهای استرالیایی در دریای جنوبی چین چنانچه صحت داشته باشد، نشان میدهد که چین در راستای اعمال حق حاکمیت ملی بر پهنه آبی خود در این دریا به تجهیزات و ادوات نظامی پیشرفته مجهز است که نه تنها در دریای جنوبی چین بلکه در سایر پایگاههای نظامی خود از جمله در جیبوتی نیز ظاهرا از آنها استفاده میکند. خلبانان آمریکایی در جیبوتی نیز مدعی شده اند اشعههای لیزر به سمت آنها پرتاب شده است اما چین این ادعای خلبانان آمریکایی را رد میکند. استرالیا از کشورهای همراه واشنگتن در این منطقه است که با اعزام کشتی جنگی همواره با آمریکا، ژاپن و کره جنوبی رزمایشی مشترک در غرب اقیانوس آرام برگزار میکند.
استرالیا به رغم واکنش احتمالی پکن با خرید 6 فروند هواپیمای بدون سرنشین پیشرفته ی نظامی به ارزش بیش از 7 میلیارد دلار و با برگزاری رزمایش مشترک با انگلیس در دریای جنوبی چین در جولای 2018 م آشکارا اعلام کرد که بر فراز دریای جنوبی چین گشت زنی و نظارت هوایی بیشتری خواهد داشت. زیردریایی های نظامی پکن نیز همزمان در دریای جنوبی چین و آب های اقیانوس آرام در حال تردد هستند. با اینحال دولت استرالیا اعلام کرده است که نیروی دریایی این کشور در حدود 10 درصد از آبهای جهان در اقیانوس های هند، آرام، قطب جنوب و دریای جنوبی چین حضور نظامی دارد. پکن نیز مدعی است که بیش از 90 درصد دریای جنوبی چین، محلی که ارزش تجارت دریایی سالانه آن 3 و نیم تریلیون دلار است، به این کشور تعلق دارد، اما علاوه بر کشورهای حاشیه این دریا، برخی کشورهای دیگر مانند ژاپن نیز بخش هایی از این دریا را متعلق به خود می دانند و این مساله به اختلاف ها در منطقه دامن زده است. ژاپن خود را تنها رقیب چین در منطقه شرق آسیا میداند. چین و ژاپن در زمینه نیروی دریایی رقابتی تنگاتنگ و در مورد مالکیت برخی از جزایر در دریای شرق چین اختلاف دارند. با این حال پکن و توکیو همچنان همکاری را سرلوحه سیاستهای خود قرار دادهاند زیرا هر دو طرف از نظر اقتصادی به هم نیازمند هستند.
