آمریکا و رویکرد هسته ای عربستان سعودی (2) نگرانی ها از تلاش ریاض برای دستیابی به سلاح هسته ای
در قسمت دوم مجموعه مقالات، آمریکا و رویکرد هسته ای عربستان سعودی، نگرانی ها از تلاش ریاض برای دستیابی به سلاح هسته ای، بررسی خواهد شد.
کاخ سفید در دوره دونالد ترامپ، برخلاف باراک اوباما تمرکز ویژه ای بر روابط با عربستان سعودی با هدف رسیدن به آنچه که ترامپ آن را «دوشیدن گاوشیرده» خوانده، دارد. عربستان سعودی با رویکرد تنش زایانه داخلی و منطقه ای خود ، چالش های قابل توجهی را مقابل کاخ سفید برای ادامه همکاری قرار داده است. از چالش های پیش رو می توان به مسائل حقوق بشری در عرستان سعودی، قتل و مثله کردن جمال خاشقچی روزنامه نگار منتقد، استمرار جنایات بین المللی سعودی در جنگ یمن، ایجاد بحران در قطر و محاصره این کشور اشاره کرد که هر کدام به نقطه فشاری برای حزب رقیب ترامپ در کنگره تبدیل شده است. البته در این روند باید به نگرانی های کمیسیون نظارت کنگره امریکا در خصوص انتقال فناوری های هسته ای به عربستان سعودی نیز اشاره کرد که موجب شده است تا فشار نمایندگان کنگره بر کاخ سفید افزایش یابد.
الیجا کامینگز (Elijah Cummings) مسئول کمیسیون نظارت کنگره آمریکا در سال 2019 با ارائه گزارشی 25 صفحه ای اطلاعات دیدارهای افراد نزدیک ترامپ را جمع آوری کرده و به کنگره داده بود تا در مورد انتقال فناوری های هسته ای به عربستان سعودی تصمیم گیری بکنند. در این گزارش آمده است: «بر اساس این گزارش و برخی اخبار نگران کننده افراد مطلع، به این نتیجه می رسیم که افرادی در درون کاخ سفید و تیم نزدیک به ترامپ به سرعت در حال انتقال برخی از تجهیزات حساس و مرتبط با فناوری های هسته ای به عربستان سعودی هستند». این اقدامات در واقع به مثابه نقض قوانین آژانس هسته ای محسوب می شود، زیرا انتقال این تجهیزات حساس بدون نظارت و تصویب کنگره به عربستان سعودی انتقال داده شده است و با تصویب کنگره صورت نگرفته است. بر اساس این گزارش، با هدف منفعت جویی مالی و تجاری، در دوره ترامپ اقدامات متعددی صورت گرفته است تا زیرساخت های حساس تکنولوژی انرژی هسته ای به عربستان سعودی انتقال یابد. مسئله ای که ممکن است به یک خطر بزرگ برای امنیت ملی آمریکا تبدیل شود، زیرا تدابیر کافی برای حفظ و تضمین امنیت ملی در این روابط لحاظ نشده است.
علاوه بر گزارش کمیسیون نظارت کنگره آمریکا، کارشناسان نیز در خصوص انتقال تجهیزات هسته ای به عربستان سعودی، ابراز نگرانی کرده اند. چراکه این تجهیزات ممکن است به عربستان سعودی اجازه تولید، تکثیر و انتشار سلاح های هسته ای را بدهد و موجب بی ثباتی در غرب آسیا گردد. تصویب «قانون اقدامات هسته ای» توسط کنگره آمریکا، بدین معناست که کنگره باید نظارت های شدیدی را بر صادرات هسته ای ایالات متحده اعمال کند. این تجهیزات ممکن است موجب تولید سلاح های هسته ای در کشورهایی نظیر عربستان سعودی گردد. براساس ماده 123 قانون اقدامات هسته ای، ایالات متحده آمریکا نباید بدون اجازه کنگره اقدام به صادرات تکنولوژی های هسته ای به کشورهای خارجی کند. این مجوز تا زمانی که کنگره مطمئن نشده باشد که کشور مقصد اقدام لازم برای جلوگیری از انتشار این تسلیحات را انجام می دهد، نباید داده شود.
تا پایان دوره ریاست جمهوری ترامپ در سال 2020 میلادی، عربستان سعودی در نظر دارد بخش قابل توجهی از تجهیزات هسته ای مورد نیازش را وارد کند. در واقع عربستان سعودی به نادیده گرفته شدن قانون از سوی ترامپ در انتقال تجهیزات هسته ای به ریاض امیدوار است. رویکرد ترامپ، سیاست فشار حداکثری به ایران و سیاست حمایت حداکثری از عرستان سعودی و چشم پوشی از نقض حقوق بشر در این کشور است. در همین راستا نقش عربستان سعودی به عنوان یک هم پیمان منطقه ای مهم ولی وابسته اهمیت دارد چرا که منافع ایالات متحده را در خصوص تحولات منطقه غرب آسیا تامین می کند. علیرغم نگرانی ها از فعالیت های هسته ای مخفیانه عربستان سعودی که حتی در کنگره امریکا نیز مطرح شده است، دولت ترامپ حاضر نشده است تا به طور آشکار به ریاض بگوید که ایالات متحده هرگز تکنولوژی مورد نیاز برای غنیسازی اورانیوم یا بازفرآوری پلوتونیوم را به آنها نخواهد فروخت و تلاش خواهد کرد تا اطمینان یابد که دیگر کشورها نیز این تکنولوژی را در اختیار عربستان سعودی قرار نمی دهند.
بسیاری از محافل در امریکایی که از گزارش کمیسیون نظارت کنگره آمریکا در مورد ابهام آمیز بودن فعالیت های هسته ای عربستان سعودی نگران شده اند، معتقدند: مقامات آمریکایی باید از عربستان سعودی درخواست کنند تا با دیده بان هستهای سازمان ملل یعنی «آژانس بینالمللی انرژی اتمی» برای امکان بازرسی گسترده از سایتهای هستهای آن به توافق برسند. یعنی شرطی که «پروتکل الحاقی» نامیده میشود. داریل کیمبال (Daryl G. Kimball)، مدیر اجرایی «انجمن کنترل تسلیحات»، می گوید: «یکی از اهداف اصلی ما باید مخالفت با گسترش این نوع از تکنولوژیهای حساس باشد.»
سالومون (Solomon)، کارشناس اندیشکده واشنگتن در مقاله ای در سال 2018 به دولت ترامپ توصیه کرده است که از اهرمهایش در مقابل تهدیدات ناشی از بلندپروازیهای هستهای عربستان سعودی استفاده کند تا بتواند پشتیبانی دیگر قدرتهای هستهای را برای حفظ محدودیتها در مقابله با گسترش سلاحهای هستهای به دست آورد
الیگارشی های مالی و لابی های سلاح در امریکا با نادیده گرفتن نقض فاحش حقوق بشر توسط عرستان سعودی ، اینگونه وانمود می کنند که نفوذ ایالات متحده در برنامه هستهای عربستان سعودی موجب خواهد شد تا هرگاه که این کشور به سوی سلاح های هسته ای گام بردارد، ایالات متحده بتواند مواد اولیه تامین تأسیسات هستهای عربستان سعودی را متوقف کند و با وابسته کردن این کشور به خود، عربستان سعودی را از تخلفات اشاعه هسته ای باز دارد. چنین توجیهی در هنگام فروش سلاح های پیشرفته به عربستان سعودی نیز از سوی امریکا و انگلیس ارایه و ادعا می شد که این سلاحها برای نقض حقوق بشر استفاده نخواهد شد. این در شرایطی است که ارتکاب جنایات بین المللی از جمله جنایت جنگی و جنایت علیه انسانیت در یمن توسط عربستان سعودی، با استفاده از همین سلاح های امریکایی و انگلیسی صورت می گرفت .
یکی از موانع جدی که پیش راه برنامه هسته ای عربستان سعودی قرار دارد، جنایات ارتکابی بین المللی عربستان سعودی در جنگ یمن است. مخالفان دونالد ترامپ در کنگره و رقبای انتخاباتی اش، عربستان سعودی و بلندپروازی هایش را همچون نقطه ضعف جدی می نگرند و با فشار بر ترامپ و عربستان سعودی در حال تغییر بازی به سود خود هستند. مسئله هسته ای عربستان سعودی بعد از قتل جمال خاشقچی روزنامه نگار منتقد به یک بحران و تنگنا در روابط عربستان سعودی و ایالات متحده تبدیل شده است. قتل فجیع خاشقچی در کنسولگری عربستان سعودی در استانبول ترکیه، آتش مشاجرات و انتقادات فراوانی را در هر دو طیف نمایندگان و احزاب آمریکایی از دموکرات ها و جمهوری خواهان روشن کرده است به گونه ای که این بار گروه های سیاسی از کاخ سفید تقاضا دارند تا در روابط میان عربستان سعودی و ایالات متحده تجدید نظر کند.
علیرغم این، رفتارشناسی ترامپ در چهار سال اخیر نشان می دهد که وی موضوعات اقتصادی و سودآوری را اولویت خود قرار داده است. موضوعات حقوق بشری از اهمیت نزد رئیس جمهور آمریکا برخوردار نیستند. به ویژه پس از رهایی ترامپ از استیضاح در کنگره درفوریه سال 2020 و ناتوانی دموکرات ها در برکناری وی در جریان استیضاح، به نظر می رسد اقدامات منفعت طلبانه ی ترامپ برای حمایت از رویکردهای خطرناک هسته ای عربستان سعودی افزایش یافته است. افزایش حمایت ترامپ از رویکردهای خطرناک هسته ای عربستان سعودی تبدیل به چالشی برای نهادهای قانون گذاری آمریکا شده است. زیرا آنها معتقدند تضمین های لازم برای اعتماد به سعودی ها و عدم انحراف برنامه های هسته ای آن از رویه صلح آمیز وجود ندارد، ساخت مخفیانه کارخانه تولید کیک زرد توسط عربستان سعودی این موضوع را ثابت کرد. بر همین اساس انتقادات فراوانی خصوصا از سوی نمایندگان کنگره آمریکا درباره ی کم و کیف همکاری هسته ای ترامپ با عربستان سعودی در سال های 2019 و 2020 میلادی مطرح شده است.
انگیزه های عربستان سعودی برای دستیابی به انرژی هسته ای در پوشش «نیاز به تامین انرژی جایگزین برای انرژی فسیلی » صورت می گیرد. این در شرایطی است که حتی کمیسیون نظارت کنگره امریکا نیز فعالیت های هسته ای عربستان سعودی را ابهام آمیز می داند. ناظران مستقل معتقدند عربستان سعودی به دنبال سلاح هسته ای است و در این فرآیند، رفتاری خطرناک تر از کشورهایی نظیر هند و پاکستان در پیش گرفته است. از اینرو برخی از اندیشکده های آمریکایی درباره ی دستیابی عربستان سعودی به سلاح هسته ای و رویکرد منفعت طلبانه ترامپ در این خصوص بارها هشدار داده اند.
