اندیشکده ستاو ترکیه: پنج سؤال درباره پایگاه نظامی آمریکا در یونان
پایگاه نظامی جدید آمریکا در منطقه "دده آغاچ/ شهر الکساندروپولیس" واقع در استان مقدونیه شرقی و تراکیه یونان از چه کیفیتی برخوردار است؟
اندیشکده تحقیقاتی سیاست، اقتصاد و اجتماعی ستاو (وابسته به نهاد ریاست جمهور ترکیه) در مقاله ای با عنوان" پنج سئوال درباره پایگاه نظامی آمریکا در دده آغاچ یا الکساندروپولیس یونان و تاثیر آن بر ترکیه" به قلم یوجل آَّجر نوشت:
پایگاه نظامی جدید آمریکا در منطقه "دده آغاچ/ شهر الکساندروپولیس" واقع در استان مقدونیه شرقی و تراکیه یونان از چه کیفیتی برخوردار است؟
آمریکا در خارج از مرزهای ایالات متحده آمریکا، بیش از 800 پایگاه نظامی دارد. نیروهای نظامی آمریکا با تکیه به فناوری بالا با سرعت در حوادث مختلف بین المللی مداخله کرده و از متحدان خود دفاع و در مقابل دشمنانشان ازقدرت بازدارندگی بهره برداری می کند.
پایگاه های نظامی آمریکا در کشورهای متحد نیز باعث درد سر کشورهای میزبان می شود و حتی از متحدان خود زهر چشم می گیرد. یونان اعلام کرد که آمریکا در 40 کیلومتری مرزهای ترکیه در منطقه الکساندروپولیس پایگاه نظامی جدید تاسیس کرده است. در این پایگاه نیروهای نظامی تفنگدار دریایی و هلی کوپترهای دریایی مستقر شده اند.
تحولات قبل از تاسیس پایگاه نظامی در دده آغاچ چه بود؟
آمریکا و یونان در پنجم اکتبر 2019 میلادی پروتکل ضمیمه "قرارداد دفاعی و همکاری متقابل " را که آمریکا و یونان در سال 1990 میلادی امضاء کرده بودند، امضاء کرد. براساس پروتکل ضمیمه، قرارداد "قرارداد دفاعی و همکاری متقابل آمریکا و یونان " اصلاح و مواد جدیدی برآن افزوده شده است. مواد مهم افزوده شده عبارتند از: مدرنیزه کردن پایگاه نظامی "سودا/ Souda " واقع در جزیره کرت یونان، بازسازی فرودگاه و پایگاه هوایی لاریسا Larissa، تقویت و تحکیم پایگاه هوایی و نظامی Stefanovikeio واقع در میان Valos و لاریسا ، توسعه بندر دده آغاچ و مدرنیزه کردن آن است. بندر دده آغاچ یا الکساندروپولیس و تاسیسات و پایگاه نظامی در اختیار آمریکا قرار گرفته است.
اهداف سیاسی پنهان درباره تاسیس پایگاه نظامی در الکساندروپولیس چیست؟
درباره اهداف سیاسی پشت پرده تاسیس پایگاه نظامی آمریکا در دده آغاچ چند موضوع مطرح است:
- مقابله و رقابت با روسیه در صحنه سیاسی بین المللی. زیرا در شرایط بین المللی حاکم، بین آمریکا با سایر قدرت های بین المللی در بخش های نظامی و امنیتی، فناوری، اتحاد های سیاسی و اقتصادی رقابت شدیدی وجود دارد. روسیه یکی از قدرت های رقیب آمریکاست. آمریکا از سال 2018 میلادی تا کنون تلاش می کند که نیروی نظامی خود را دریای مدیترانه افزایش دهد و فعالتر عمل کند و بر اوضاع این منطقه دریایی مسلط شود. آمریکا در دریای مدیترانه، و به ویژه در دریای مدیترانه شرقی و دریای اژه حضور و عملیات نظامی خود را افزایش داده است.
-یونان در رقابت با ترکیه، نتوانست حمایت های اتحادیه اروپا را بدست آورد و به برقراری روابط نزدیک و همکاری گسترده با آمریکا نیاز پیدا کرد. اتحادیه اروپا در سطح منطقه ای و بین المللی نتوانست بر روند تحولات سیاسی تاثیر گذار باشد. یونان نتوانست اتحادیه اروپا را در دریای مدیترانه شرقی علیه ترکیه بسیج کند. بدین سبب آمریکا را جایگزین اتحادیه اروپا کرده است. تنش دوره ای بین ترکیه و آمریکا، فرصت خوبی برای یونان در راستای گسترش همکاری با آمریکا فراهم کرد.
- برخی از اقدامات و فعالیت های ترکیه در دریای مدیترانه شرقی با اعتراض های آمریکا روبرو شده است. ترکیه با حکومت وفاق ملی لیبی قرارداد تعیین حریم دریایی فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی امضا کرده و مانع ادامه عملیات اکتشافی شرکت های نفتی آمریکا در اطراف جزیره قبرس شده و علاوه بر این عملیات اکتشافی نفت و گاز در دریای مدیترانه شرقی را آغاز کرده است. بدین سبب روابط ترکیه و آمریکا در این منطقه منتشج شده است.
وضعیت حقوقی تاسیس پایگاه نظامی آمریکا در دده آغاچ چیست؟
یک دولت براساس حقوق بین المللی حق دارد که در خاک خود به کشور دیگری پایگاه نظامی موقت و دائمی واگذار کند و یا نیروی نظامی کشور دیگری را در خاک خود مستقر کند. حتی بر اساس اصول بیانیه تشکیل ناتو، همکاری نظامی بین کشورهای عضو ناتو تشویق می شود. کشورها بنا به قراردادهای خاص نیز می توانند منطقه خلع سلاح اعلام کنند.
براساس پیمان لوزان، برای تقویت و حفظ امنیت ملی ترکیه، منطقه دده آغاچ منطقه خلع سلاح و عاری از نیروی نظامی اعلام شده بود. بدین سبب مسلح شدن منطقه دده آغاچ از لحاظ امنیت ملی ترکیه از موقعیت حساسی برخوردار است. چنانکه با همان دیدگاه حساس امنیتی در روند مذاکرات سال 1913 و 1914 میلادی بر خلع سلاح جزایر دریای اژه تاکید شده بود. در ماده 12 پیمان لوزان نیز پروتکل های 1913 و 1914 مورد تایید قرار گرفته بود: " به استثنای جزایر ایمروز İmroz، بوزجا آدا،
تاوشان؛ حاکمیت یونان بر جزایر دریای مدیترانه شرقی به ویژه جزایر لیمنوس ، ساموثراکی، لِسبوس ، خیوس ، ساموس ، ایکاریا براساس مواد پنجم قرارداد لندن مورخ 17/30 مه 1913 میلادی و براساس ماده پانزدهم قرارداد آتن مورخ14 /1 نوامبر 1913، در 13 فوریه 1914 براساس بیانیه لندن به یونان اعلام شده است. البته 12 جزیره واگذار شده به ایتالیا مستثنی از این مصوبات و احکام است.
در ماده 13 پیمان لوزان آمده است: برای حفظ صلح ، دولت یونان نباید جزایر لیمنوس، ایکاریا ، خیوس ، ساموس پایگاه نظامی دریایی ایجاد کند.
پرواز هواپیماهای جنگی و سایر پرنده ها ی نظامی نیز حق ندارند که اراضی متصل به سواحل و آبهای سرزمینی آناتولی پرواز کنند. نیروهای مسلح ، تعداد سربازان در حال آموزش عادی نظامی یونان در جزایر مزبور باید به نسبت تعدادکل نیروهای مسلح ارتش، ژاندارمری و پلیس مستقر شوند. در این جزایر تنها باید نیروهای ژاندارمری و پلیس حضور داشته باشند.
بنا به ماده پانزدهم پیمان لوزان، جزایر واقع در جنوب شرقی دریای اژه که به "دوازده جزیره" شهرت پیدا کرده اند به ایتالیا واگذار شده است و براساس توافق نامه های 1913 و 1914 میلادی این جزایر باید عاری از سلاح و خلع سلاح شوند و نیروهای نظامی در این جزایر مستقر نشوند.
براساس پیمان لوزان مورخ 1923 میلادی، جزایر مقابل تنگه باید خالی از سلاح و نیروهای نظامی شوند. بدین سبب استقرار نیروهای نظامی در این جزایر از لحاظ شرایط امنیتی منطقه و حقوقی بسیار حساس است.
تاثیر فعالیت های پایگاه نظامی آمریکا در دده آغاچ یونان بر ترکیه چیست؟
یونان و آمریکا در سال پنجم اکتبر 2019 میلادی پروتکل تجدید قراردادهای دفاعی و نظامی امضاء کردند. ترکیه بعد از امضاء این پروتکل اعلام کرد که ترکیه نگران امضاء قرارداد دو کشور متحد ناتو نیست. اما تاسیس پایگاه نظامی آمریکا در دده آغاچ احتمال دارد که به علت رفتار آمریکا باعث ناخشنودی ترکیه بشود. ترکیه و یونان علیرغم اینکه در دریای اژه و دریای مدیترانه شرقی دچار تنش هستند، گسترش همکاری نظامی آمریکا و یونان ، علاوه بر حمله به اهداف دیگر، حمله به ترکیه نیز محسوب می شود. اعتراض آمریکا به فعالیتهای ترکیه در دریای مدیترانه شرقی، حمایت آمریکا با اسرائیل در طرح های انرژی ، مخالفت با تصمیمات ملی ترکیه درباره منطقه، حمایت سیاسی آمریکا از یونان، مواردی است که ترکیه را ناراضی و ناخشنود خواهد کرد.
