IRIB World Service

در قسمت دوازدهم از مجموعه مقالات بحران سازی دولتهای مداخله گر در لیبی و سودان، نقش عربستان سعودی و امارات در بحران سودان بررسی می شود.

مهم‌ترین مشکل سودان، مشکلات اقتصادی است. حتی قبل از بحث جدایی جنوب و از دست دادن منابع نفتی که سهم جنوب شد، مشکلات اقتصادی در سودان بیداد می‌کرد که ناشی از شرایط اقلیمی، عدم توسعه و درگیری های داخلی بود. وجود مشکلات  اقتصادی در سودان و وابستگی ساختاری و اقتصادی این کشور به کمک‌های  مالی عربستان سعودی باعث شد تا حکومت عمر البشیر تحت این فشارها، به همراهی با ریاض اقدام کند. وابستگی مالی سودان به عربستان سعودی، زمینه دخالت ریاض در دولت سودان را نیز فراهم نمود و  عربستان سعودی بویژه در پنج سال اخیر با ورود به زیرساخت‌ها بر رویکرد داخلی و خارجی سودان تأثیرگذار بوده است.

حجم سرمایه گذاری‌های کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و مصر در سودان بیش از 50% سرمایه‌گذاری‌های خارجی در این کشور است. عربستان سعودی با 11 میلیارد دلار مقام نخست سرمایه‌گذاری‌های خارجی را به خود اختصاص داده است. حوزه کشاورزی و معادن مهمترین بخش‌هایی است که سعودی‌ها در آن سرمایه‌‎گذاری کرده‌اند و علاوه بر آن عربستان سعودی یکی از اصلی‌ترین کشورهایی است که در صندوق عربی نقش حمایتی را برای سودان ایفا کرده و از طلبکاران عمده سودان می‌باشد. ریاض تلاش کرده است از نقاط ضعف اقتصادی سودان استفاده کند؛ بنابراین به‌تدریج در قالب طرح‌های مختلف و سرمایه‌گذاری‌های محدود وارد سودان شده است. 

عربستان سعودی همزمان با فعالیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری در سودان نسبت به توسعه نفوذ و حضور فرهنگی خود در سال‌های اخیر اقدام کرده است. تا ده سال پیش تفکر وهابی و تکفیری در سودان مجال عرض اندام نمی یافت و فعالیت‌های آنان در جامعه سودان نمود آشکار نداشت؛ اما امروز این جریان انحرافی به دلیل حمایت‌های ریاض توانسته در سطح وسیعی در فضای فرهنگی سودان حضور خود را تحمیل کند. طی سال‌های گذشته فعالیت‌های فرهنگی وهابیت در مطبوعات و سخنرانی‌های علمای دینی به‌طور آشکار مشاهده می‌شود.

در راستای نفوذ فرهنگی وهابیت در سودان، سفارت و مؤسسات غیردولتی عربستان سعودی، اقدام به جذب افراد مستعد و آموزش دینی آنان در داخل سودان و اعزام افراد مورد نظر به ریاض برای آموزش‌های تکمیلی می‌نمایند. این افراد پس از بازگشت در قالب امام جمعه یا جماعت در مساجدی که با هزینه عربستان سعودی ساخته شده‌اند به کارگیری می‌شوند و به صورت علنی افکار وهابیت را نشر می‌دهند. گستاخی جریان وهابی در سودان به میزانی رشد کرده است که در طول چند سال گذشته گروه‌های وابسته به این جماعت، معترض محافل و بارگاه شیوخ طریق صوفیه شده‌اند که از جایگاهی ریشه‌دار در جامعه سودان برخوردارند و در مواردی این موضوع منجر به درگیری و ضرب و شتم بین طرفین شده است. امروز وهابیهای سودان، دارای حزب، روزنامه، هفته‌نامه و نشریات متعددی هستند که آزادانه در سودان چاپ و منتشر می‌شوند.

برکناری عمر البشیر در کودتای نظامی ‌11 آوریل 2019م، آغاز یک مرحله جدید در تاریخ سودان ‌بود. با سقوط البشیر و ورود متغیرهای جدید به ساختار قدرت در این کشور، مداخله‌جویی عربستان سعودی در روند پسابشیر، پررنگ گردیده و در مقابل، نگرانی محور اخوانی به رهبری ترکیه، افزایش یافته است. ریاض و ابوظبی تنها چند ساعت پس از خلع عمرالبشیر از مسند قدرت اعلام کردند که از خواسته‏ های معترضان حمایت می‏ کنند؛ دو کشور طبق اعلامیه سفارت عربستان سعودی در واشنگتن، متعهد به پرداخت بسته کمکی به سودان به ارزش 3 میلیارد دلار شدند که بخشی از آن در مدت زمان کوتاهی به این کشور پرداخت شد. این کمک در اختیار جریانی قرار گرفت که گرایش وهابی داشت و جریان مردمی از این  حمایت ها بهره مند نشدند . 

عربستان سعودی و امارت ضمن حمایت کامل و همه جانبه، ارائه کمک‏های مالی را منوط به پیشرفت روند توافقات سیاسی و تشکیل دولت انتقالی در سودان کردند. دو کشور به دنبال تداوم و افزایش حضور نظامی سودان در ائتلاف سعودی علیه مردم مظلوم یمن هستند  علاوبر حضور رسمی یمن در این ائتلاف جنایتکار، هزاران مزدور سودانی  تبار نیزدر قبال پول به عربستان سعودی برای ارتکاب جنایات بین الملی در یمن و نسل کشی مردم این کشور کمک می کنند. این موضوع مخالف با خواست گروه های مردمی در سودان است از اینرو عربستان سعودی تلاش دارد مانع از چرخش موضع سودان در این خصوص شود. 

 عربستان سعودی، به همراه امارات متحده عربی سعی می کنند تا روند امور در سودان را به نفع خود در اختیار بگیرند. اقبال مردم سودان به ایران در دهه های گذشته از یک سو و نیز افزایش تحرکات نظامی ترکیه در لیبی و احتمال تشدید تحرکات آنکارا در سودان از جمله مسایلی است که نگرانی ریاض و ابوظبی را بدنبال دارد . در چنین شرایطی، ریاض و ابوظبی از حضور چهره‏ های نزدیک به خود در شورای نظامی ‌انتقالی، به‌ویژه رئیس این شورا عبدالفتاح برهان و معاون وی محمد حمدان دقلو حمایت می کنند.

عربستان سعودی قبل از اینکه بسته مالی جدیدی به ارزش 3 میلیارد دلار در آوریل سال 2019م به سودان ارسال نماید، مبلغ نیم میلیارد دلار تحت عنوان کمک‏های مالی فوری، به اقتصاد سودان تزریق نمودند. ریاض همچنین صدور دستورالعمل سلمان بن عبدالعزیز را در خصوص ارائه یک بسته کمک‏های انسانی از جمله گندم و دارو، به سودان تایید کرد. معترضین به کمکهای مالی عربستان سعودی و امارات متحده عربی اعتقاد دارند که تعهدات شورای نظامی انتقالی در قبال دریافت این کمک ها، بنوعی همراهی با مداخله ریاض در جنبش مردمی سودان و تقویت جریان وهابی است. لذا برخی از معترضین از شورای نظامی ‌انتقالی خواستند که بسته‏ های 3 میلیارد دلاری ارائه شده توسط ابوظبی و ریاض به خارطوم را رد کند. 

رئیس شورای نظامی‌ انتقالی، عبدالفتاح برهان، 26 مه (2019م) در سفر یک روزه به امارات با محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی دیدار کرد. امارات متحده عربی اعلام کرد که از هیچ تلاشی برای به اصطلاح، کمک به سودان فروگذار نخواهد کرد. محور ائتلاف سعودی  که شامل کشورهای مصر، عربستان سعودی، امارات و بحرین می باشد، با افزایش حمایت‌های مالی از شورای نظامی، مداخله خود را در روند تحولات این کشور توسعه داده است. صندوق توسعه ابوظبی برای حمایت از شورای نظامی ‌سودان، ۲۵۰ میلیون دلار در بانک مرکزی این کشور سپرده‌گذاری کرده است. 

خانم انته ویبر Annette Weber ، پژوهشگر بنیاد «علم و سیاست» در برلین، در خصوص دخالت عربستان سعودی در سودان اعتقاد دارد: منافع عربستان سعودی در سودان دقیقا مشخص است. حکومت ریاض مایل است که شورای انتقالی در آینده هم قدرت را در دست داشته باشد چرا که حکومت عربستان سعودی از طریق عبدالفتاح برهان، رئیس این شورا و معاون وی در سودان نفوذ دارد. این دو تن نه تنها در جنگ یمن از اتحاد تحت رهبری عربستان سعودی حمایت می کنند، بلکه میان قطر و امارات متحده عربی نقش میانجی را بازی می کنند. چندی پیش وزارت امور خارجه امریکا  در یک بیانیه غیرمتعارف اعلام کرد که دیوید هیل، معاون این وزارت‏خانه در یک تماس تلفنی با خالد بن سلمان معاون وزیر جنگ عربستان سعودی ، از ریاض خواست تا از نفوذش در شورای نظامی ‌انتقالی برای پایان دادن به سرکوب اعتراضات صلح‌آمیز، استفاده کند. این موضوع نشان می دهد که امریکا با رویکرد عربستان سعودی و امارات برای از بین بردن گروههای مخالف جریان وهابی در سودان همسویی دارد . 

با توجه به روند توسعه مناسبات شورای نظامی سودان ‌و عربستان سعودی از طریق حمایت‌های مالی، سیاسی و رسانه‌ای ریاض، احتمال دارد رویکرد سیاست خارجی خارطوم در آینده، همچنان به سود غرب و ارتجاع عربی باشد . موضوعی که مغایر با خواست جریان های مردمی سودان و مخالف با اصول وفاق ملی در این کشور است. جریان های مردمی سودان ضمن استقبال از طرح «عبدالله حمدوک» نخست وزیر سودان برای کاهش نیروهای سودانی در ائتلاف سعودی، بر خروج کامل سودان از یمن و ائتلاف سعودی تاکید دارند.