IRIB World Service

در قسمت سوم از مجموعه مقالات فعالیت سمن های غربی (NGO) در افغانستان (3) معرفی مهم ترین سمن های فرانسوی، سوئدی، نروژی و انگلیسی در افغانستان – قسمت دوم، بررسی می شود.

در بررسی فعایت های نهاد های امدادرسان غربی در افغانستان، به طور کلی باید توجه داشت که در افکارعمومی و محافل سیاسی این کشور، ارزیابی چندان خوش­بینانه‌ ای از اغراض و اهداف مأموریت این نهادها وجود ندارد. زیرا دولت ­های غربی عموما اهداف و منافع خاص خود را در افغانستان دنبال می کنند و سرویسهای امنیتی آن­ها از طریق همین­ مؤسسات و در پوشش آن ها، به جمع­ آوری اطلاعات و زمینه ­سازی برای دخالت در امور داخلی این کشور و مسایل منطقه می­ پردازند. در میان مردم افغانستان حتی از  وجود شواهدی مبنی بر دست داشتن این سرویسها در فعالیت های جنایتکارانه نظیر قاچاق اعضای بدن مجروحین و کشته های افغانی خصوصا اطفال و جوانان سخن گفته می شود. این درحالی است که برخی از نهادهای امدادی غربی در افغانستان، در لوای کمک و ترویج دموکراسی، به صورت نه چندان آشکار به اسلام زدایی و فعالیت های تبشیری و تبلیغ دین مسیحیت نیز مشغولند.

از فرانسه در حال حاضر حدود 15 NGO  یا سازمان و موسسه غیر دولتی و مردم نهاد- سمن در افغانستان فعالیت دارند. از شناخته شده ترین این سمن ها می توان به موسساتی مانند "اکتیو"، "همبستگی بین­ المللی" و "همه برای افغانستان" اشاره کرد که در زمینه­ های مختلف، از امور بهداشتی و درمانی گرفته تا آبرسانی و تامین انرژی و مبارزه با آسیب‌های اجتماعی فعالیت می­ کنند.  دیگر موسسات فرانسوی شناخته شده در افغانستان، "موسسه انکشافی اخوان"، "افغانستان فردا"، "افغانستان آزاد" و "دره افغانستان" هستند که هدف از فعالیت های خود را، تسهیل توسعه پایدار در افغانستان اعلام کرده اند. به عنوان مثال، مؤسسه امداد رسان "دره افغانستان" که  ظاهرا در زمینه کاهش آسیب­ های اجتماعی در مناطق جنگی از تجربیات نسبتاً خوبی برخوردار است، برنامه و هدف اصلی خود در افغانستان را، کاهش آسیب ­های ناشی از مصرف مواد مخدر در کابل اعلام کرده است.

"انستیتو طبی کودکان" موسسه فرانسوی دیگری است که از سال 2006م، با کمک مستقیم سفارت فرانسه در افغانستان و حمایت های "بنیاد آقاخان" رهبر فرقه اسماعیلیه، به  فعالیت­ های پزشکی در کابل مشغول است. این موسسه بر مسایل پزشکی و بهداشتی مادران و کودکان آنها و شناسایی جوانان مستعد تحصیل در رشته های پزشکی تمرکز دارد. 

کمیته سوئدی برای افغانستان (SCA) The Swedish Committee for Afghanistan از دیگر نهادهای امدادرسان خارجی در افغانستان است که نزدیک به 35 سال  سابقه فعالیت بشردوستانه در این کشور دارد. این کمیته ابتدا در سال 1980م، به هنگام تهاجم ارتش شوروی سابق  به افغانستان، دفتری در پیشاور پاکستان تأسیس کرد. هدف از فعالیت این دفتر، جمع ­آوری کمک­ های بشردوستانه از مردم و سازمان ­های خیریه سوئد و انتقال آنها به پیشاور بود، تا این کمک ها در اختیار نیازمندان افغان که در اثر جنگ از محل زندگی خود آواره شده و به پیشاور پناه آورده بودند، قرار گیرد.

با تداوم جنگ و گسترش مشکلات در افغانستان، SCA تصمیم گرفت دامنه فعالیت­ های خود را گسترش دهد و در داخل افغانستان فعال شود. فعالیت های این نهاد سوئدی، آموزش کودکان بازمانده از تحصیل، فوریت های  بهداشتی  و درمانی و بخش کشاورزی را دربر می گیرد. گفته می شود در مناطق درگیری و بحران، بین نیروهای طالبان با SCA و دیگر سمن های غربی توافقی نانوشته وجود دارد. بطوریکه ، جنگجویان طالبان در داخل اماکن و مراکز این سمن ها مخفی می شوند تا از حملات نیروهای ائتلاف به رهبری ناتو مصون بمانند و در عوض این خدمت،  طالبان نیز از حمله به نیروها و دیپلمات های  کشورهای متبوع این سمن ها در افغانستان خودداری می نمایند.

در این باره اما «آندریاس استفاسون» دبیرکل SCA بر بی طرفی این نهاد  سوئدی در جنگ تاکید دارد و می گوید همگان از جمله طالبان می­ توانند از خدمات پزشکی این نهاد امدادرسان بهره ببرند. وی تعداد افرادی را که در یک دوره زمانی یک ساله توانسته اند از خدمات پزشکی کلینیک­ های SCA بهره­ مند شوند، حدود 2 میلیون نفر ذکر کرده است.

یکی دیگر از نهادهای امدادی غربی فعال در افغانستان، کمیته نروژی برای افغانستان Norwegian-Afghanistan Committee (NAC) است که این نهاد در سال 1980م، در پی اشغال افغانستان به وسیله نیروهای ارتش شوروی سابق، در اسلو پایتخت نروژ تأسیس شد. اولین دفتر منطقه ­ای این مؤسسه نروژی در سال 1983م، در پیشاور پاکستان شروع به کار کرد. در آن مقطع، رسیدگی فوری به وضع معیشت و بهداشت آوارگان افغانستانی که از مناطق جنگی می گریختند و با عبور از مرز خود را به پاکستان و عمدتاً شهر پشتون­ نشین پیشاور می­ رساندند و تأمین غذا و دارو و سرپناه برای آنها، در اولویت مؤسسات امدادرسان قرار داشت. در آن شرایط، کمیته نروژی برای افغانستان نیز در کنار سایر نهادهای خیریه، فعالیت های امدادی خود را در پیشاور پی گرفت و در سال­ های بعد، دفاتر خود را در داخل خاک افغانستان مستقر کرد.

از جمله اهداف عنوان شده فعالیت کمیته نروژی برای افغانستان-NAC، ارائه  خدمات آموزشی به کودکان و در همان حال فراهم ­سازی امکانات و فرصت برای بزرگ‌ سالان است تا بتوانند زندگی خانواده خود را بهبود بخشند. این نهاد نروژی فعالیت های خود در افغانستان را بشردوستانه، بلندمدت و گسترده توصیف کرده و شامل  سه زمینه تعلیم و تربیت، بهداشت و درمان و محیط زیست دانسته است. همچنین کمک به توسعه کشاورزی و توانمندسازی روستاییان، کمک به استقرار جامعه مدنی و دموکراسی و حکومت داری خوب از جمله اهداف بلندمدت NAC در افغانستان اعلام شده است.

این نهاد، بیشتر در مناطق حضور طالبان، شامل ولایات بدخشان، غزنی، فاریاب، ننگرهار، وردک، لغمان و بلخ فعالیت دارد، که این فعالیت بدون همکاری تنگاتنگ  با طالبان امکانپذیر نیست. برخی کارشناسان معتقدند که تجربیات استعماری غربی ها در اعصار گذشته به آنان آموخته است که نفوذ و بقای ایشان در سایر کشورها، در پوشش فعالیت سازمان های امدادی، کمتر حساسیت برانگیز است.

آلمان یکی دیگر از کشورهای غربی و در نوع خود، مهمترین آنها در عرصه امداد رسانی به افغانستان است، که در مقایسه با سایر کشورهای غربی، به صورت زیربنائی تر ­ در این کشور فعالیت دارد. آلمان ­ها که در افغانستان تجربه استعمارگری نظیر انگلیس ندارند، در مقاطعی از تاریخ قرن بیستم و به­ ویژه در دورة حکومت امان­ اله خان و جنگ جهانی دوم، کمک ­های علمی و فنی قابل توجهی به افغانستان داشته اند. از آن جمله، تأسیس دانشکده پلی ­تکنیک کابل بوده است. در عصر حاضر، مسایلی نظیر بهبود وضعیت بهداشت و درمان، حمایت از مادران و نوزادان و تربیت کادر پزشکی در افغانستان مورد توجه آلمان قرار گرفته است. در این راستا، اقداماتی نظیر چاپ بیش از 116 جلد کتاب درسی پزشکی از طرف "گروه آلمانی کمک به اطفال»  قابل تأمل است.

بسیاری از کارشناسان معتقدند که دولت آلمان برای جلوگیری از ورود مهاجران و نیروی کار افغانی فاقد تحصیلات و مهارت های شغلی به آلمان که می تواند برای این کشور بحران زا و پرهزینه باشد، به آموزش نیروی انسانی و توسعه زیربنایی افغانستان توجه کرده است.

موسسه انگلیسی آکسفام Oxfam از دیگر نهادهای غربی حاضر در افغانستان است. این موسسه که هسته اولیه آن را گروهی از فعالان اجتماعی و دانشجویان دانشگاه آکسفورد  در سال 1942 میلادی شکل دادند، در حال حاضر مرکب از 19 مؤسسه خیریه است و در قالب یک کنفدراسیون بزرگ در سطح جهانی عمل می­ کند.  در افغانستان نیز، فعالیت­ های آکسفام بسیار گسترده است که در قالب چندین نهاد امدادرسان صورت می‌ گیرد و البته تجارب استعماری انگلیس در افغانستان، پشتوانه ای برای این فعالیت ها محسوب می شود. با اینهمه، کارآمدی و موفقیت این موسسه در افغانستان، با تردیدهای جدی روبروست. این نهاد بریتانیایی که گزارش­ های نسبتاً منظم و جامعی از وضعیت نامناسب امدادرسانی و عدم کارایی اکثر مؤسسات و نهادهای کمک ­رسان غربی در افغانستان منتشر کرده است، خود اذعان دارد که کمک‌های غرب، بیش از آنکه پاسخگوی نیازها و مصالح ملت افغانستان باشد، در خدمت اهداف سیاسی و امنیتی و منافع اقتصادی دولت های غربی است.

مهم ترین عرصه فعالیت سازمان های تابعه آکسفام در افغانستان، بخش کشاورزی است. استفاده از بذرهای خشخاش اصلاح شده این سازمان ها در کشتزارهای بدخشان، قندهار، جلال آباد و هرات موجب برداشت 10 برابری تریاک از این کشتزارها شده است. درحالی که گفته می شود این گونه سازمان ها در قالب 27 گروه در بازسازی و عمران 34 ولایت افغانستان فعالیت دارند، عملکرد این گروه ­ها با انتقاد شدید دولت افغانستان مواجه است. چرا که آنها میلیادرها دلار پول ­های کمکی را به مصارفی غیر از توسعه و بازسازی افغانستان رسانده اند.