IRIB World Service

در قسمت دوم از مجموعه مقالات فعالیت سمن های غربی (NGO) در افغانستان (2) معرفی مهم ترین سمن های غربی در افغانستان/USAID/ – قسمت اول، بررسی می شود.

همانطور که در برنامه قبل تشریح شد، بسیاری از نهادهای ظاهرا غیر دولتی یا سمن های غربی فعال در افغانستان در قالب یک تهاجم نرم با هدف نابودی و تغییر ساختار های فرهنگی بومی و اسلامی جامعه این کشور ایفای نقش می کنند. این نهادها در واقع به عنوان نیروهای مکمل ارتش­ های مهاجم و اشغالگرغربی برای از بین بردن فرهنگ و روحیه جهاد و مقاومت و جایگزینی اصول و ارزش های ملی و اسلامی مردم افغانستان با ضدارزش های فرهنگ منحط و فاسد غربی فعالیت می کنند. همچنین اشاره شد که برای تامین بودجه چنین ماموریتی است که تا کنون بیش از 80 درصد کمک­ های بین ­المللی به نام کمک به افغانستان و بر خلاف قوانین این کشور، به نهادهای غربی فعال در این کشور اختصاص یافته است. 

یکی از این نهادها، آژانس ایالات متحده آمریکا برای توسعه بین المللیUS Agency for international Development (USAID) است که شعبه آن در افغانستان تحت عنوان «اداره انکشاف بین­ المللی آمریکا» به ثبت رسیده است. این آژانس، یکی از قدیمی ترین نهادهای آمریکایی است که فعالیت­ های جهانی­ خود را درست در جریان جنگ جهانی اول و با تعهد به بازسازی بلژیک در سال 1915م، آغاز کرد. همین نهاد پس از جنگ جهانی دوم نیز مسئولیت  اجرای برنامه بازسازی کشورهای ویران شده از جنگ و تحت اشغال شامل کشورهای اروپای غربی و ژاپن یعنی طرح مارشال را بر عهده داشت. 

آژانس ایالات متحده آمریکا برای توسعه بین المللی، رسما به عنوان زیرمجموعه ارتش آمریکا، اهداف روشن و تعریف شده ای دارد که در قالب فعالیت­ های بشردوستانه و کمک به رشد و توسعه اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی کشورها و مناطق نیازمند کمک، توضیح داده شده ­اند. اما واقعیت آن است که این نهاد در عمل، به مثابه بازوی اقتصادی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا - سیا در جهان عمل می­ کند. این نهاد تقریباً در تمامی مناطق حساس جهان شعبه دارد و علاوه بر عملیات امدادی، به جمع­ آوری اطلاعات و مداخله  در امور داخلی کشورها نیز می پردازد، که اینگونه فعالیت ها، گاه به ایجاد اغتشاش و حتی عملیاتی در سطح کودتا و براندازی منتهی می‌گردد.

در افغانستان نیز، اداره انکشاف بین المللی آمریکا یا همان آژانس ایالات متحده آمریکا برای توسعه بین المللی، در میان صدها نهاد و مؤسسه خارجی که تحت عنوان کمک­ رسانی­ های بشردوستانه فعالیت دارند، فعال­ ترین و فراگیر­ترین نهادهای خارجی است که تقریباً در تمامی ولایات افغانستان حضور دارد. حوزه فعالیت­ های این آژانس در افغانستان بسیار گسترده است و آموزش، اقتصاد، کشاورزی، امور بهداشتی و توسعه مناطق روستائی و شهری را شامل می‌شود. تفاوت مهمی که این مؤسسه آمریکائی با سایر مؤسسات خارجی مشابه دارد، آن است که عملیات خود را از طریق شرکای افغانی انجام می ­دهد. به طوریکه، ده­ها مؤسسه و شرکت­ کوچک و متوسط افغانستانی به نوعی در ارتباط کاری با اداره انکشاف بین­ المللی آمریکا قرار گرفته­ اند. این نهاد آمریکایی در آمارهای اعلامی خود ادعا کرده است که  از سال 2002م/ 1381ه.ش، رقمی معادل 17 میلیارد دلار در افغانستان هزینه کرده است.

تا قبل از تهاجم نظامی آمریکا و ناتو به افغانستان مشکل اعظم مردم این کشور جنگ داخلی و حاکمیت طالبان بود. در صورتی که با حضور آمریکا در افغانستان و علیرغم میلیاردها دلاری که ادعا می شود نهادهای آمریکایی و غربی مثل اداره انکشاف بین المللی آمریکا در این کشور هزینه کرده اند، جهان بار دیگر شاهد ویرانی تمام زیرساخت های حیاتی، درگیری داخلی، ترور، قتل، غارت، قاچاق مواد مخدر، اعتیاد، فقر، بیکاری و آوارگی مجدد مردم افغانستان است. مردمی که، از ابتدایی ترین امکانات زندگی و تامین معاش روزانه محروم گشته اند. در بروز این وضعیت اسفناک، نقش نهاد های آمریکایی آنچنان پررنگ و غیر قابل کتمان است که اشرف غنی رییس­ جمهوری افغانستان روز قبل از برگزاری دور اخیر انتخابات این کشور در6 مهرماه 1398 ه.ش، 28 سپتامبر۲۰۱۹ در یک کنفرانس خبری ضمن انتقاد از عملکرد اداره انکشاف بین المللی آمریکا به صراحت گفت که از هر دلار آمریکا که در افغانستان هزینه می­ شود بیش از 10 سنت صرف مردم این کشور نمی­ شود. اشرف غنی در این اظهارنظر کم سابقه، این نهاد آمریکایی را بی­ کفایت توصیف کرد.

فساد در مؤسسات آمریکایی فعال در افغانستان، سال­ ها است که موجب بحث و حتی مجادله در محافل سیاسی دو کشور شده است. در پی افشاگری های متعدد محافل افغانستانی، دولت آمریکا مجبور شده است که نهادی موسوم به «سیگار» را مأمور بررسی مسأله فساد موسسات آمریکایی و غربی در افغانستان نماید. با این حال، بی­ طرفانه ­ترین بررسی فساد در نهادهای بین ­المللی فعال در افغانستان را یک مؤسسه مستقر در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی به نام (Action Aid) انجام داده است که با انتشار گزارشی، پرده از ریاکاری و فساد نهادهای غربی و به ویژه اداره انکشاف بین المللی آمریکا برداشته است. در گزارش این نهاد آمده است که نهادهای اروپایی و آمریکایی بخش اعظم کمک­ های اختصاص یافته برای افغانستان را با انواع شیوه­ ها و ترفندها به کشورهای خود باز می­ گردانند. طبق تحقیقات این موسسه، آمریکا حداقل 70 درصد کمک­ های خود را مشروط به خرید کالاهای آمریکایی می ­کند که بیشترین سهم را خریدهای تسلیحاتی به خود اختصاص می‌دهند. تحقیقات این نهاد همچنین نشان می ­دهد که 60 درصد کمک­ های اعلام شده برای افغانستان اساساً غیرواقعی بوده و هرگز تحقق نیافته اند.

افشاگری های صورت گرفته درباره عملکرد اداره انکشاف بین ­المللی آمریکا و سایر نهادهای غربی در افغانستان حکایت از آن دارد که فساد در این نهادها گسترده ­تر از آن است که در ظاهر امر به نظر می ­رسد. به طوری که، حتی سازمان ­های نظارت­ کننده از جمله نهاد آمریکایی «سیگار» اعتراف دارند که بخش قابل ملاحظه ­ای از کمک ها و اعتبارات آمریکا و سایر دول خارجی به افغانستان، به کشورهای مبداء باز گردانده می­ شود و تأثیر این کمک­ ها بر وضع کودکان و مردم عادی افغانستان محسوس نیست. این در حالی است که این کمک ها در داخل افغانستان نیز عمدتا صرف اهداف دولت های اشغالگر می شود. به‌ طور خاص، چند مورد جنجال برانگیز فساد در عملکرد نهادهای آمریکایی که باعث نگرانی­ های جدی در افغانستان شده است، به آژانس ایالات متحده برای توسعه بین المللی یا همان اداره انکشاف بین المللی آمریکا در افغانستان مربوط می شود.  یکی از این موارد، مربوط به دانشگاه آمریکایی کابل است. دانشگاهی که از نگاه مسئولین آمریکایی بزرگ­ ترین دست آورد USAID ارزیابی می شود. چرا که در راستای اهداف بلندمدت آمریکا برای تربیت یک نسل تحصیلکردگان هوادار آمریکا در افغانستان که پس از فارغ ­التحصیلی بتوانند با دستیابی به مشاغل حساس و کلیدی سیاست­ های آمریکا در افغانستان را به پیش ببرند، تأسیس شده است.

کِنِت هالند، رییس وقت دانشگاه آمریکایی افغانستان طی سخنانی که به مناسبت  تاسیس صندوق بورسیه تحصیلی این دانشگاه در حضور عبداله عبداله معاون اجرایی وقت رئیس جمهوری افغانستان در تاریخ پنج شنبه 19 مرداد سال 1396 / 10 اوت 2017 در محل این دانشگاه در کابل ایراد کرد، بدون هرگونه پرده پوشی درباره ماموریت آن گفت: "دانشگاه آمریکایی افغانستان در سال ها و دهه های آینده برای دست یافتن به هدف بنیادین خود که همانا آماده ساختن رهبران دولتی و خصوصی در زمینه اقتصاد است، تلاش خواهد کرد. وی همچنین تصریح کرد که هدف دانشگاه آمریکایی افغانستان، تلاش برای پرورش رهبران آینده افغانستان بر اساس متد پیشرفته آمریکایی می باشد.

ارزیابی مثبت مسئولان آمریکایی از عملکرد دانشگاه آمریکایی افغانستان در حالی است  که رسوایی فساد مالی در این دانشگاه به سطح رسانه­ های عمومی کشیده شده است و گزارش ­ها از گم شدن 63 میلیون دلار از اعتبارات آن حکایت دارند. حتی گزارش ارائه شده از طرف نهاد بازرسی آمریکا «سیگار» نیز گم شدن این مبلغ از اعتبارهای دانشگاه آمریکایی کابل را تأیید کرده است.

دیگر مورد فساد بزرگ و جنجال برانگیز در عملکرد آژانس USAID مربوط به نحوه واگذاری پروژه احداث جاده کابل - قندهار به یک شرکت آمریکایی وابسته به خود این آژانس با مبالغی گزاف و خارج از عرف محلی است، که نشان می دهد قراردادهای موسسات آمریکایی در افغانستان از شفافیت کافی برخوردار نبوده و این موسسات  از دادن گزارش به مقامات مسئول نیز طفره می ­روند. طبق گزارش خبرگزاری روسی اسپوتنیک، این پروژه در حالی از قرار کیلومتری 700 هزار دلار به شرکت آمریکایی «لویس بیرگر» واگذار شد که چند شرکت رقیب، مبلغ 250 هزار دلار برای ساخت هر کیلومتر پیشنهاد داده بودند. بعداً معلوم شد که این شرکت آمریکایی وابسته به USAID پس از برنده شدن متقلبانه در مناقصه، با واگذاری قطعات این جاده به چند شرکت ترکیه ­ای و هندی با هزینه ساخت به مراتب کمتر از اصل قرارداد، مبالغ هنگفتی را بدون آنکه کاری کرده باشد، سوء استفاده کرده است.

یکی دیگر از زمینه­ های بروز اختلاف ­نظر بین مقامات USAID و دولت افغانستان، شکست پروژه های زراعت تجاری بوده است، که دلیل آن ناهمخوانی سیاست بازار محورآمریکا با شرایط افغانستان و در عین حال، عدم تمایل عملی دولت های غربی بویژه آمریکا و انگلیس به مبارزه با کشت خشخاش و تولید مواد مخدر در افغانستان بوده است.  در افغانستان فقیر که مردم از قدرت خرید برخوردار نیستند، نه بازار داخلی برای محصولات کشاورزی متنوع و پرهزینه وجود دارد و نه زیربناهای لازم برای صادرات این محصولات فراهم آمده است. در نگاه مقامات دولتی دست ­اندرکار بخش کشاورزی افغانستان، تولید و تأمین محصولات کشاورزی اساسی برای پاسخ به نیازغذایی جمعیت  فقیر و گرسنه اولویت دارد، نه تولید محصولات تجاری. این اختلاف نظرها موجب شده است تا به طور مثال، پروژه زراعت تجاری که باید در مناطق مساعد شمال افغانستان عملیاتی می‌شد، شکست بخورد. هدف این پروژه زراعتی در واقع جلب سرمایه­ گذاران داخلی و خارجی برای کشت محصولات کشاورزی و تولید مواد غذایی بود که جایگزین کشت خشخاش و تولید مواد مخدر شود. افزایش چندبرابری کشت مواد مخدر در افغانستان در سال‌های اخیر را می توان از پیامدهای ناسازگاری و شکست مدل های آمریکایی زراعت در افغانستان دانست.