نفت شیل و رویای آمریکا (6) تبعات زیستمحیطی استخراج نفت شیل 2
در قسمت ششم از مجموعه مقالات «نفت شیل و رویای آمریکا»، ادامه تبعات زیست محیطی استخراج نفت شیل، را مورد بررسی قرار می دهیم.
شیوع بیماریهای خطرناک مانند انواع سرطان از جمله اثرات بسیار مخرب استخراج و فرآوری نفت شیل است. کریس هجز (Chris Hedges) از خبرنگاران معروف آمریکایی در مجله نیویورک تایمز در مورد اثرات مهلک استخراج نفت شیل در آمریکا مینویسد: «بیشتر از ۱۵ میلیون آمریکایی که اکثر آنها را کودکان تشکیل میدهند، وجود دارند که به طور متوسط در فاصله یک مایلی یکی از تأسیسات استخراج نفت شیل زندگی میکنند. بیشتر آنها روزانه در معرض انواع مواد سمی قرار دارند. از آنجایی که قانون، صنعت نفت و گاز را ملزم به عدم استفاده از مواد شیمیایی در فرایند استخراج نکرده، به مردم گفته نمیشود که این مواد به آبهای زیرزمینی راه مییابند. کسانی که در نزدیکی تأسیسات استخراج نفت شیل زندگی میکنند غالباً به خارشهای پوستی، خونریزی بینی، سردرد، مشکلات تنفسی، زایمان پیش از موعد و سرطان مبتلا میشوند. با این حال شرکتها شانه به شانه دولتهای ما، با حیله و فریب از مرتبط دانستن این بیماریها با صنعت نفت شیل سرباز میزنند. شرکتها هیچ الزامی برای پاسخگویی در قبال اقداماتی که انجام میدهند ندارند. چرا که این کار هزینههای مالی برایشان در پی دارد.»
بهروز نامداری، کارشناس و تحلیلگر بازار انرژی، در مورد آلودگی هوا و منابع خاک با استخراج نفت شیل اعتقاد دارد: «تخمین زده میشود که بالغ بر ۸۴ گالن پسماند حفاری، به ازای هر فوت از مسافت حفاری عمودی، در طول زمان توسعه چاه، به وجود میآید. این پسماند متشکل از ضایعات حفاری و خردهسنگهای استفاده شده و اغلب شامل آلایندههایی از قبیل جیوه، کادمیوم، آرسنیک، هیدروژن، گوگرد و گاز طبیعی است. این پسماندها حاوی آلایندههایی است که مخاطرات چشمگیری برای سلامتی انسان دارند ولی در قوانین فدرال و ایالتی امریکا، تحت شمول ضایعات خطرناک قرار نمیگیرند. در عملیات تولید نفت از منابع شیل، صخرهها را میشکافند تا آب، نفت، گاز طبیعی و مواد معدنی غیر محلول آزاد شوند. در مرحله شکافتن از میزان زیادی مواد شیمیایی خطرناک در مایع شکافنده استفاده میگردد. دستکم ۷۵۰ ماده شیمیایی در مایع شکافنده شناسایی گردیده که خیلی از آنها به میزان زیادی سمی است. این مواد شیمیایی و فرآیندهای خطرناک صنعتی، سلامت ساکنان و کارگران را به خطر میاندازند».
اثرات مخرب استخراج نفت شیل بر تولد نوزادان یکی دیگر از مضرات نفت شیل است. محققان با بررسی آخرین شواهد مبنی بر اثرات مضر ناشی از حفاری دریافتند، زنانی که در نزدیکی مراکز استخراج نفت و گاز شیل زندگی میکنند، به احتمال زیاد نوزادانی با کمبود وزن طبیعی به دنیا میآورند. زنان باردار که در نزدیکی سایتهای حفاری نفت و گاز شیل زندگی میکنند، با احتمال 25 درصد نوزادانی به دنیا می آورند که وزنشان از وزن طبیعی نوزاد تازه متولد شده، کمتر است. دلیل اصلی این پدیده هنوز معلوم نیست، اما محققان پیشبینی میکنند که این موضوع ریشه در آلودگی محیط زیست دارد که ممکن است بارداری را تحت تأثیر منفی قرار دهد.
محققان بیش از یک میلیون تولد را در پنسیلوانیای آمریکا طی سالهای 2004 تا 2013، قبل و بعد از حفاری چاه های نفت و گاز شیل، آزمایش کردند. زنان باردار که نزدیکترین محل زندگی را به این مکان ها داشتند، بیشترین تأثیر منفی را نشان دادند. نوزادان متولد شده در فاصله یک کیلومتری از محل حفاری، نسبت به کسانی که در سه کیلومتری آنها بودند، 25 درصد بیشتر کمبود وزن داشتند. این نوزادان کمتر از 2.5 کیلوگرم بودند. محققان خاطرنشان کردند که وزن کم، هنگام تولد موجب نگرانی است، زیرا دارای پیامدهای منفی از جمله مرگومیر کودکان، اختلال بیش فعالی کودکان، آسم، ضریب هوشی پایین و بسیاری دیگر از موارد مخرب است.
محققان دانشگاه های پرینستون، شیکاگو و کالیفرنیا، شواهد زیادی از اثرات مضر بر سلامتی نوزادانی که در فاصله کمتر از سه کیلومتری متولد شدهاند، یافتند. این موضوع نشان میدهد اثرات استخراج نفت و گاز بسیار وابسته به فاصله مناطق سکونت از محل استخراج نفت و گاز شیل است. مطالعات تکمیلی، اثرات مضر دیگری از حفاری را نشان دادهاند. طبق این مطالعات، استخراج نفت شیل به دلیل ایجاد آلودگی در هوا برای نوزادان خطرناک است و دلیلی برای زایمان زودرس است. یک مطالعه در سال 2014 نشان داد زنان باردار که در نزدیکی مراکز حفاری نفت شیل زندگی میکنند، کودکان نارسی را به دنیا میآورند که ممکن است در معرض خطر ابتلا به نقصها و بیماریهای قلبی باشند. این پژوهش به صورت مقالهای تحت عنوان «حفاری هیدرولیکی و سلامت نوزادان: شواهد جدید از پنسیلوانیا» در مجله Science Advances منتشر شده است.
افزایش وقوع زلزله در مناطق استخراج نفت شیل از دیگر اثرات مخرب زیست محیطی این نفت نامتعارف است. کارشناسان بین تزریق آب به چاهها و افزایش تعداد زمینلرزهها، ارتباط معناداری یافتهاند. به عنوان مثال، آستین هولاند (Astin Hollande)، زلزلهشناس مرکز مطالعات زمینشناسی ایالت اوکلاهاما با اشاره به این مطلب که وقوع زلزله در این ایالت در سالهای رونق تولید نفت شیل به شدت افزایش یافته، میگوید: «در سال ۲۰۱۴م شاهد ۲۲۲ زلزله با شدت بیش از ۳ ریشتر بودهایم. این در حالی است که فقط در سه ماهه اول سال ۲۰۱۵م، ۲۵۳ مورد زلزله با قدرت مشابه در اوکلاهاما ثبت شده است». گفتنی است که اوکلاهما یکی از مناطق فعال در زمینه تولید نفت شیل در امریکا است.
استخراج نفت شیل علاوه بر اینکه به لحاظ اقتصادی به صرفه نیست و تبعات زیست محیطی زیادی برای مناطق نزدیک خود دارد، نقض قواعد عرفی و معاهده ای حقوق بین الملل محیط زیست نیز محسوب می شود. حقوق بینالملل محیط زیست به عنوان یکی از شاخههای حقوق بینالملل عمومی از طریق وضع و اجرای قواعد حقوقی الزامآور و غیر الزامآور توسط جامعه جهانی شکل گرفته و بعد از دهه 1970 میلادی از نظر محتوایی، شکلی و ساختاری توسعه یافته است. تاکنون حدود ۲۸۰ معاهده و موافقتنامه بینالمللی و منطقهای در زمینه حفاظت محیط زیست و مسائل مرتبط با آن منعقد شده است. از این تعداد حدود ۷۰ کنوانسیون و پروتکل جنبه جهانی داشته و مابقی منطقهای است.
کنوانسیونهای محیط زیستی پنج دسته کلی هستند. دسته اول کنوانسیونهایی هستند که عهدهدار حمایت از گونههای جانوری میباشند چون کنوانسیون خرسهای قطبی، کنوانسیون تجارت بینالمللی جانوران و گیاهان وحشی در خطر انقراض، کنوانسیون حفاظت از گونههای مهاجر، کنوانسیون تنوع زیستی و کنوانسیون میراث جهانی. دسته دوم، کنوانسیونهای مربوط به جو است. هدف آنها حذف یا تثبیت اشاعه مواد مضر ناشی از دخالت انسانی است که تهدیدی برای جو زمین بهحساب میآیند. این کنوانسیون ها عبارتند از کنوانسیون وین در خصوص حفاظت از لایه اوزون، پروتکل مونترال و پروتکل کیوتو است.توافق پاریس در ارتباط با تغییرات اقلیمی یک سند بسیار مهم در این خصوص است که در سطح جهانی برای مقابله با تغییرات اقلیمی نقش کلیدی ایفا میکند.
دسته سوم از کنوانسیونهای محیط زیستی، کنوانسیونهای مربوط به زمین است که حفاظت از سطح زمین را بر عهده دارند. در این دسته کنوانسیون سازمان ملل برای مبارزه با بیابانزایی، جلوگیری از گسترش بیابانها و کاهش اثرات خشکسالی را دنبال میکند. دسته چهارم، کنوانسیونهای مربوط به فضولات خطرناک و مواد شیمیایی است که هدف اصلی آنها حفظ سلامت انسانها و محیط زیست میباشد. کنوانسیون بازل، کنوانسیون استکهلم در خصوص مواد آلاینده مقاوم و کنوانسیون روتردام در خصوص مواد شیمیایی خطرناک و حشرهکشها از این دسته میباشند. دسته پنجم، کنوانسیونهای مربوط به دریاهای منطقهای میباشند که در ارتباط با مدیریت آبهای شیرین، حفظ منافع زنده دریایی و نظارت بر آلودگیها هستند.
بنابراین در اسناد متعدد بینالمللی به لزوم حفاظت از محیط زیست و منع آلودگی محیط زیست پرداخته شده است ولی امریکا به آنها توجهی نمیکند. آمریکا این قواعد بین المللی را نقض میکند و با افزایش استخراج نفت نا متعارف شیل هرروز محیط زیست را آلودهتر میکند و کره زمین را به سمت نابودی می برد. با توجه به مخاطرات زیست محیطی استخراج نفت شیل، می توان گفت این شیوه استخراج، ناقض قواعد اغلب کنوانسیون های زیست محیطی است که در پنج دسته به آن اشاره شد.
استخراج نفت و گاز از ماسههای شیل به شدت مورد انتقاد دانشمندان حوزه سلامت و دوستداران محیط زیست است. آنها میگویند این روش موجب نشت مواد شیمیایی سرطانزا به طبیعت و آلودگی آبهای زیرزمینی در اطراف محل انشعاب می شود و بدین ترتیب صدمات جبران ناپذیری را برای محیط زندگی انسان ها و سایر جانداران ایجاد می کند. اما آمریکا و به ویژه دولت دونالد ترامپ بدون توجه به این لطمات محیط زیستی و مضرات سلامتی نفت شیل، به استخراج بی رویه آن ادامه می دهد.
ترامپ تلاش می کند با استفاده از رسانه های همسو با خود در امریکا با به حاشیه راندن ضعف ها و آسیب های استخراج نفت شیل از جمله هزینه های بالای استخراج، طول عمر کم چاه های نفت شیل، آسیب های زیست محیطی و مضرات بهداشتی، صرفاً بر درآمد ناشی از نفت شیل متمرکز بشود. درآمدی که در مقایسه با مضرات متعدد آن قابل توجیه نیست.
