IRIB World Service

در قسمت ششم از مجموعه مقالات «تروریسم رسانه ای» به موضوع قطع پخش ماهواره ای شبکه های ایرانی؛نقض حقوق بین الملل، می پردازیم.

مفهوم آزادی جریان اطلاعات در بُعد بین‌المللی در 14 دسامبر سال 1946 میلادی مورد توجه گرفت. طی قطعنامه 59 که در جریان نخستین اجلاس آزادی اطلاعات در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید، پذیرفته شد که: «آزادی اطلاعات، یک حق بنیادین بشر بوده و معیار کلیه آزادی‌هایی است که سازمان ملل محترم شمرده است. آزادی اطلاعات متضمن حق جمع‌آوری، انتقال و انتشار اخبار در هر مکانی است و در جهت پیشبرد صلح و توسعه در جهان، مولفه‌ای ضروری به شمار می‌رود.» مفهوم آزادی اطلاعات در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز در سال 1966میلادی در مجمع عمومی سازمان ملل، با رای 167 کشور عضو بار دیگر مورد تایید قرار گرفت و 10 سال بعد در 1976 میلادی لازم‌الاجرا شد. از مجموع آنچه گفته شد نتیجه می شود  که حق اشخاص برای دسترسی آزاد به اطلاعات جزء مصادیق مسلم حقوق بشر و از لوازم لاینفک حقوق شناخته شده ی بین‌المللی است، لذا هرگونه اقدامی که در این حق خلل ایجاد نماید مغایر با حقوق بین الملل می باشد.

علیرغم ادعای آزادی بیان از سوی کشورهای غربی، شرکت یوتل ست تحت فشار لابی آمریکا و رژیم صهیونیستی در 15 اکتبر2012 میلادی به قطع شبکه‌های سیمای جمهوری اسلامی ایران یعنی شبکه قرآن، العالم،‌ کوثر، پرس تی وی،‌ خبر،‌ سحر 1 و 2 و جام جم 1 و 2 از روی فرکانس 12437، ماهواره هاتبرد اقدام کرد. این اقدام که پیش از انقضای تعهد و قرارداد معتبر بین‌المللی میان سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با شرکت "یوتل ست" به صورت یکطرفه صورت گرفت، آشکارا با مقررات بین‌المللی ناظر بر حقوق ارتباطات مغایرت داشت. زیرا بر اساس این مقررات استفاده از فضا باید با توجه به منافع برابر همه دولت‌ها صورت گیرد وهمه کشورها حق دسترسی به جریان آزاد اطلاعات را دارند. برخی دیگر از شرکت‌های ماهواره‌ای غربی نیز برای مقابله با رویکرد روشنگری شبکه های برون مرزی ایران از روز دوشنبه اول جولای 2013 میلادی، سرویس‌دهی ماهواره ای به این شبکه ها را قطع کرده اند که این اقدام نه تنها با الزامات قراردادهای بین‌المللی بلکه با اصل شناخته شده آزادی اطلاعات آنهم از سوی مدعیان دروغین این اصل متعارض است.

تحریم های رسانه ای شبکه های تلویزیونی برون مرزی ایران در حالی صورت گرفت که مستنداتی از سوی شرکتهای متوقف کننده پخش ماهواره ای مبنی بر نقض شرایط پخش محتوا توسط این شبکه ها ارائه نشده است. این در حالی است که حتی در صورتی که برنامه های شبکه های ماهواره ای ایران محتوایی مغایر با اصول و ارزش های کشورهای غربی داشته باشند مشمول اصل آزادی مشروط پخش برنامه های ماهواره ای می شوند . طبق این اصل، این کشورها و شرکتهای تابعه آنها تنها حق توقف پخش برنامه تنها در حدود قلمروی خود را مثلاٌ از طریق ارسال پارازیت خواهند داشت. اقدام مذکور از آنجا که علیه اکثر شبکه های ماهواره ای ایران  صورت گرفت، نقض اصل «ممنوعیت انحصار در پخش برنامه های ماهواره ای» محسوب می شود و همچنین مغایر با تعریف فضای ماورای جو به عنوان میراث مشترک بشریت است.

ماده 30 طرح پیش نویس کمیسیون حقوق بین الملل راجع به مسئولیت دولت ها در مورد رسانه های ماهواره ای، اقدام متقابل را زمانی قانونی قلمداد می کند که در مقابل نقض تعهد بین المللی کشور ارسال کننده برنامه ماهواره ای باشد، در غیر این صورت، اقدامات متقابل به خودی خود غیر قانونی هستند. شرکتهای ماهواره ای غربی یکی از بهانه هایی که برای توجیه توقف پخش برنامه های ماهواره ای ایران مطرح کرده اند، مقابله با ارسال پارازیت از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران بر شبکه هایی مانند بی بی سی فارسی، بخش فارسی صدای آمریکا و سایر شبکه های معاند ایران است. این در شرایطی است که رویکرد این شبکه ها برای ایجاد اختلافات قومی و مذهبی در ایران مصداق مداخله خصومت آمیز رسانه ای بوده و ایران بر اساس قواعد حقوق بین الملل ، حق دارد برای صیانت از مصالح ملی و نظم عمومی کشور، به اقدامات محدودکننده در قبال مداخلات رسانه ای کشورهای غربی دست بزند. 

در 17 نوامبر 2011 میلادی قطعنامه ای به وسیله پارلمان اروپا مبنی بر پیشنهاد به یوتل ست برای  توقف پخش شبکه های ماهواره ای ایران به تصویب رسید. ماده 13 این قطعنامه سیاسی بیان می کند که «پارلمان اروپا، ایران را برای ارسال غیرقانونی پارازیت بر شبکه های بی بی سی و دویچه وله محکوم می نماید و از یوتل ست می خواهد تا از ارائه خدمات به ایستگاه های تلویزیونی دولتی ایران خودداری کند تا زمانی که ایران ارسال پارازیت را متوقف سازد. قطعنامه پارلمان اروپا علیه ایران در شرایطی منتشر شد که کشورهای اروپایی به درخواست های مکرر تهران برای عدم مداخله در امور داخلی ایران و پایان دادن به فعالیت رسانه های ضدا ایرانی مستقر در اروپا بی توجهی کرده بودند. همچنین آنها از افزایش اهتمام مخاطبان اروپایی به برنامه های شبکه های ماهواره ای برون مرزی ایران  بشدت نگران بودند . 

قطعنامه 17 نوامبر 2011 میلادی پارلمان اروپا علیه ایران در حالی بود که حتی در صورت اثبات غیر قانونی بودن ارسال پارازیت در حقوق بین الملل، توسل کشورهای غربی به تحریم رسانه ای ایران با ابهامات جدی مواجه و حتی با مقررات داخلی این کشورها در تعارض است. به طور مثال طبق حقوق فرانسه، نقض مقررات شورای سمعی و بصری فرانسه، به ترتیب این مجازات ها را به دنبال دارد: اخطار، جریمه مالی، تعویق تا تعطیلی موقت پخش برنامه و درنهایت توقف دائم پخش برنامه های تلویزیونی ماهواره ای. لذا توقف ناگهانی پخش برنامه های ماهواره ای یک کشور بدون رعایت ترتیبات یاد شده، مغایر با نظام حقوقی این کشورها و شرط تناسب میان عمل و عکس العمل است. نکته دیگر اینکه اقدام متقابل در حقوق بین الملل، صرفا در میان دو دولت موضوعیت دارد. در حالی که استناد یک شرکت خصوصی مانند یوتل ست به اقدام متقابل علیه جمهوری اسلامی ایران بیش از آنکه جنبه اقدام متقابل داشته باشد جنبه سوء استفاده از حق دارد.چراکه در برابر دولت که اقدام حاکمیتی انجام می دهد شرکت خصوصی یوتل ست اقدام تصدی گرایانه انجام می دهد. ضمن اینکه آثار اقدام متقابل باید به محدوده کشور دولت هدف محدود شود درحالیکه چنین اقداماتی موجب محرومیت مخاطبان شبکه های ماهواره ای برون مرزی ایران در اقصی نقاط جهان می شود.

شرکت آرکیوا Arqive  و یوتل ست، در اکتبر 2012 میلادی، توافق کردند که پخش برنامه از طریق ماهواره  هات برد برای برنامه های متعلق به سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران متوقف شود. آنها ادعا کردند این توافق در اجرای تحریم های اتحادیه اروپا و مصوبه شورای سمعی و بصری فرانسه اتخاذ گردیده که متضمن توقف فعالیت شبکه سحر 1 برون مرزی ایران بوده است. یوتل ست، در بیانیه ای در این باره مدعی شد که «مصوبه شورای سمعی و بصری فرانسه که در سال 2005 میلادی به تصویب رسیده است قطع دائمی برنامه های شبکه سحر1 از فرستنده هات برد، متعلق به ماهواره یوتل ست را ضروری دانسته است و یوتل ست، به عنوان یک شرکت فرانسوی ملزم به تبعیت از تصمیمات شورای سمعی و بصری فرانسه است. آرکیوا نیز، در نامه جداگانه ای به شبکه پرس تی وی مدعی شد که کمیسیون  اروپا این تصمیم را گرفته است.

کارن بادالوف، مدیر منطقه ای شرکت یوتل ست در گفتگو با پرس تی وی در سال 2012 م  ادعا کرد «ما قراردادها را فسخ کردیم زیرا این دستور کمیسیون اروپا بود و ما ناچاریم از آن پیروی کنیم». همچنین ونسا اوکانر، مسئول مطبوعاتی شرکت یوتل ست، گفت: قطع شبکه های رادیویی - تلویزیونی جمهوری اسلامی در راستای اجرای طرح تشدید تحریم های اتحادیه اروپا علیه جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است. اما بر خلاف این ادعاها ، Maya Kosyanchich  سخنگوی اتحادیه اروپا بیان نمود «این تصمیمی است که تنها از سوی یوتل ست گرفته شده است. وی تاکید کرد تصمیمی که اتحادیه اروپا اتخاذ نموده است، تنها شامل تدابیر محدود کننده  علیه ایران در خصوص امور مالی، انرژی، تجارت و حمل ونقل بوده و شامل ارتباطات نمی شود».

در واقع قطع پخش ماهواره ای شبکه های تلویزیونی ایران در سالهای گذشته به حدی با حقوق بین الملل ارتباطات و اصل جریان آزاد اطلاعات مغایرت داشته است که اتحادیه اروپا و برخی از کشورهای غربی صراحتا از قبول مسئولیت آن خودداری و سعی کردند شرکت های ماهواره ای نظیر یوتل ست را تنها عامل چنین اقدامات سیاسی قلمداد کنند. این در شرایطی است که تجارب فعالیت شرکت های ماهواره ای غربی، نشان می دهد که تصمیمات آنها درباره کشورها، متاثر از دولت هایشان می باشد. امریکا و کشورهای اروپایی مدعی دموکراسی، تحمل افشاء گری رسانه های برون مرزی ایران در موضوعاتی نظیر جنایات رژیم صهیونیستی علیه فلسطینیان، ریشه های تروریسم در غرب و حمایت امریکا و غرب از داعش و گروه های تروریستی را ندارند. این در حالی است که از طریق ماهواره های آنها، دهها شبکه تلویزیونی متعلق به عربستان سعودی و برخی از کشورهای عربی مرتجع پخش می شود که آشکارا تفکرات تکفیری و تروریستی را تبلیغ می نمایند و از ماهواره به عنوان ابزاری برای اشاعه تروریسم استفاده می نمایند.