IRIB World Service

در قسمت پنجم و آخر مجموعه مقالات «معاملات تسلیحاتی: سوداگری غرب و جنگ طلبی وهابیت» به موضوع ابعاد نقض حقوق بین الملل بشر دوستانه در فروش تسلیحات می پردازیم

قراردادهای تسلیحاتی کشورهای عربی علاوه بر پیامدهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی، دارای پیامدهای حقوقی به ویژه در زمینه نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه نیز می‌باشد. تسلیحات مورد استفاده عربستان سعودی و متحدانش در جنگ یمن از آمریکا، رژیم صهیونیستی و کشورهای اروپایی خریداری شده اند. تنها در جنگ یمن بر اثر کاربرد این سلاح ها، بیش از 16 هزار نفر کشته به جای گذاشته که بیشتر آنان غیر نظامیان، زنان و کودکان بوده اند و عامدانه مورد هدف قرار گرفته اند. میلیونها یمنی درگیر جنگ و بحران شدید گرسنگی و قحطی اند به گونه ای که سازمان ملل متحد در گزارشی، قحطی در این کشور را بزرگ‌ ترین فاجعه انسانی نامیده است. کشتار غیر نظامیان در حالی صورت می گیرد که در ماده 48 پروتکل اول الحاقی به کنوانسیون های چهار گانه ژنو در 1977 م در موضوع حقوق بشردوستانه، این چنین مقرر نموده است: «به منظور تضمین احترام و حمایت از جمعیت و اموال غیرنظامی، طرف‌های مخاصمه باید همواره بین سکنه غیرنظامی و نظامیان و نیز بین اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شده و عملیات خود را فقط متوجه اهداف نظامی نمایند».

علاوه بر پروتکل های الحاقی به کنوانسون ژنو، دیوان بین‌المللی دادگستری در رای مشورتی 1996 (قضیه تهدید به استفاده از سلاح هسته ای) بر این امر تأکید دارد که: «دولت‌ها حق ندارند غیرنظامیان را هدف حمله قرار دهند و در نتیجه هرگز نباید سلاح‌هایی را به کار گیرند که قادر به تفکیک اهداف نظامی و غیرنظامی از یکدیگر نیستند». بر اساس گزارش های نهادهای بین المللی از جمله سازمان ملل و عفو بین الملل، عربستان سعودی در حملات خود به یمن، تمایزی میان اهداف و اشخاص غیر نظامی با اهداف و اشخاص نظامی قائل نمی شود که این موضوع منجر به نقض فاحش حقوق بین الملل بشردوستانه شده است.در بند 4 ماده 2 منشور ملل متحد، هر گونه تجاوز نظامی و توسل به زور با تکیه بر سلاح های نظامی منع و در اعلامیه 1970 ملل متحد درباره اصول حقوق بین‌الملل راجع به روابط دوستانه تأکید و ذکر شده است : جنگ تجاوزکارانه، جنایت علیه صلح به شمار می‌رود و مسئولیت بین‌المللی به همراه دارد. دولت‌ها باید از توسل به زور در تجاوز به مرزهای بین‌المللی موجود یا برای حل اختلافات بین‌المللی خودداری کرده و از اقدامات متقابل نیز بپرهیزند.

بنابراین، حقوق بین‌الملل، این اجازه را به عربستان سعودی و متحدینش نمی‌دهد که به واسطه تسلیحات خریداری شده از آمریکا و کشورهای غربی، اقدام به استفاده از زور در یمن کنند. گزارش‌های زیادی از فروش سلاح‌های ممنوعه از سوی آمریکا به عربستان سعودی وجود دارد. از جمله در سپتامبر ۲۰۱۶ واشنگتن‌پست گزارش داد که ریاض در حال استفاده از بمب‌های حاوی فسفر سفید ساخت آمریکا علیه یمن است. حتی بر اساس مقررات داخلی آمریکا، استفاده از فسفر سفید تنها برای علامت دادن به سربازان دیگر و نیز کاهش دید در فضای باز قابل استفاده است. این در شرایطی است که ریاض از فسفر سفید به کرات علیه غیر نظامیان استفاده کرده است.  بنوشته واشنگتن پست دولت آمریکا در گذشته فسفر سفید را در اختیار سعودی‌ها قرار داده است، اما آنها از بیان اینکه چگونه و چه زمانی این بمب‌ها به کشورشان منتقل شده است؟ خودداری کردند. بنابر اعلام کارشناسان نظامی، سلاح‌هایی که جنگنده‌های سعودی، در می 2015 با حمله به منطقه فج عطان Faj Atan صنعا در یمن به کار بردند، ساخت آمریکا و حاوی ماده اورانیوم ضعیف شده بوده است.

بمب‌های فسفری زخم‌های بسیار عمیقی را در افراد در معرض انفجار ایجاد می‌کند. استفاده از این سلاح‌ها علیه غیرنظامیان و نیز مناطق مسکونی ممنوع است و استفاده از آنها در زمان جنگ، جنایات جنگی و در زمان صلح، جنایت علیه انسانیت است. این ممنوعیت تا جایی است که بسیاری کشورها، چنین بمب‌هایی را به عنوان بمب شیمیایی قلمداد می‌کنند. لذا، با توجه به ممنوعیت این گونه سلاح‌ها، فروش آنها و استفاده جنایتکارانه توسط خریدار، موجبات مسئولیت بین‌المللی عربستان سعودی و آمریکا را فراهم می‌آورد. فروش مین، بمب های خوشه ای، سلاح‌های ممنوعه شیمیایی و فسفری استفاده شده در یمن نقض آشکار حقوق بین الملل بشر دوستانه توسط آمریکا و کشورهای غربی محسوب می شود و مسئولیت سنگینی را در جهت فروش این نوع تسلیحات به کشورهای مرتجع عربی به سرکردگی عربستان سعودی متوجه آنها می کند. ضمن اینکه بخشی از این سلاحها نیز در طول بحران سوریه، از طریق عربستان سعودی و امارات در اختیار تروریست های تکفیری از جمله داعش و جبهه النصره قرار گرفته است.

هیثم ابوسعید Haitham Abu Saeed دبیرکل «سازمان اطلاعات و امنیت اروپا» European Organization for Security and Information  در می 2016 اعلام کرد که ریاض سلاح شیمیایی در اختیار گروه تروریستی جبهه‌النصره در سوریه قرار داده است. بر اساس گزارش وی، جبهه النصره از این سلاح‌ها برای هدف قراردادن غیرنظامیان در شهر حلب استفاده کرده است. هم‌زمان وزارت دفاع روسیه نیز اعلام کرد بیش از 100 عضو گروه تروریستی جبهه‌النصره تسلیحات حاوی گاز کلر را به شهر حلب منتقل کرده‌اند. سیمور هرش Seymour Hershروزنامه‌نگار آمریکایی نیز گفته است: «گزارش‌های اطلاعاتی تایید می‌کنند که عربستان سعودی مواد شیمیایی اولیه برای ساخت گاز سارین را در اختیار شاخه القاعده سوریه یا جبهه‌النصره قرار دادند. لذا قراردادن سلاح در اختیار گروه‌های تروریستی در سوریه از سوی ریاض، مصداق «کمک یا مشارکت در شورش‌های داخلی یا اعمال تروریستی در کشور دیگر» است.

نسل زدایی Genocide جنایت دیگری است که کشورهای عربی به وسیله تسلیحات غربی در یمن مرتکب شده‌اند. بر مبنای اساسنامه دیوان بین المللی کیفری، نسل‌ زدایی به معنی ارتکاب عملی با قصد نابودسازی کلی یا جزئی یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی است. نسل زدایی عملا از کشتن افراد فراتر رفته و شامل اعمال دیگری چون سقط اجباری جنین، نازاسازی، عفونت مصنوعی و به بیگاری گرفتن افراد تا حد مرگ در اردوگاه‌های کار ویژه می‌شود. این جنایت از رفتارهایی است که در اسناد حقوق بین‌الملل بشردوستانه محکوم شده است.در اکتبر 2016 و پس از کشته‌شدن 140 نفر در یک تشیع جنازه در صنعا، بسیاری از کارشناسان و سیاستمداران، نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی را مسئول این نسل زدایی معرفی کردند.از جمله ایندیپندنت در مقاله‌ای با عنوان «ائتلاف تحت رهبری سعودی پس از حمله هوایی با 140 کشته با یک نسل‌ زدایی مواجه است»، Saudi-led coalition in Yemen accused of 'genocide' after airstrike on funeral hall kills 140 به بررسی این موضوع پرداخت. جیمی مک‌گولدریک Jamie McGoldrick هماهنگ‌کننده بشردوستانه سازمان ملل در یمن این حمله را وحشتناک و شوکه‌کننده توصیف کرد و خواستار توقف خشونت‌ها علیه غیرنظامیان شد.

بمباران مرکز معالجه بیماران مبتلا به وبا، متعلق به «سازمان پزشکان بدون مرز»  Doctors Without Borders در 12 ژوئن 2018 میلادی توسط ائتلاف سعودی که منجر به توقف فعالیتهای این مرکز شد، ادامه نسل زدایی و جنایات جنگی سعودی ها در یمن قلمداد می شود. این مرکز که در شهرستان عبس Absدر غرب استان مرزی حجه واقع شده بود، قرار بود مردم یمن را در مقابل گسترش شیوع وبا و سایر بیماریهای واگیردار محافظت کند. ژوائو مارتینز Joao Martins رئیس هیات نمایندگی سازمان پزشکان بدون مرز در یمن در واکنش به این حمله گفت: «سازمان پزشکان بدون مرز بعد از این حمله، مجبور شد فعالیت خود را موقتا در عبس متوقف کند. حمله سعودی‌ها نشان‌‌گر بی‌اعتنایی به حقوق مراکز درمانی و بیماران است و هیچ عذری برای آن خواه عمدی یا غیرعمد پذیرفته نیست.با ادامه حمایت‌های آمریکا، انگلیس و فرانسه از جنایات بین‌المللی عربستان سعودی در یمن و فروش سلاح به این رژیم، جنگنده‌های سعودی در دوم اوت 2018 م به بیمارستان الثوره Al-sura  در شهر الحدیده Al-hudayda  یمن حمله کردند که بر اثر آن 52 غیر نظامی کشته و بیش از صد نفر نیز مجروح شدند.

فاجعه حمله ی جنگنده های سعودی به یک اتوبوس حامل دانش آموزان یمنی در آوریل 2018 که به شهادت 50 نفر و زخمی شدن 77 نفر دیگر منجر شد، با استفاده از بمب های آمریکایی بود.  سازمان ملل متحد نیز در گزارش های خود بر ارتکاب جنایات جنگی توسط عربستان سعودی تاکید کرده است. بیل ون اسولد، Bill Van Esveld پژوهشگر ارشد حقوق کودکان در دیده‌بان حقوق بشر می‌گوید: «حمله هواپیماهای ائتلاف به سرکردگی عربستان سعودی به اتوبوس دانش‌آموزان را باید به فهرست وحشتناک کشته ‌شدن غیرنظامیان در عروسی‌ها، خاک‌سپاری‌ها، بیمارستان‌ها و مدارس یمن افزود. کشورهایی که با آگاهی از این فهرست، بمب‌های بیشتری را به عربستان سعودی می‌فروشند، همدست حملات مرگباری هستند که در آینده علیه غیرنظامیان اجرا می‌شود». شورای حقوق بشر سازمان ملل United Nations Human Rights Council در ژنو و سازمان عفو بین‌الملل Amnesty International  نیز دولت عربستان سعودی و متحدان آن از جمله امارات را  به اعمال جنایات علیه انسانیت و قتل عام مردم یمن متهم کرده و خواستار محاکمه آنان شده‌اند. این نهادها بارها از آمریکا و کشورهای اروپایی خواسته اند که فروش سلاح به رژیم سعودی و متحدانش را متوقف نمایند.

آمریکا طی سالهای اخیر، انواع گوناگونی از تسلیحات از جمله بمب های فسفری و خوشه ای را در اختیار عربستان سعودی و امارات قرار داده است که تولید، فروش و کاربرد این سلاح ها بر اساس کنوانسیون های بین المللی و حقوق بین الملل بشر دوستانه ممنوع است. این سلاح ها مستقیما عامل کشتار انسانهای بی گناهی هستند که قربانی منافع بی پایان جنگ افروزی کشورهای غربی و جنگ طلبی وهابیت در منطقه می شوند.