تروریسم رسانه ای (2) تاکید نهادهای بین المللی ارتباطات بر حق ارتباط
در قسمت دوم از مجموعه مقالات «تروریسم رسانه ای» به موضوع اکید نهادهای بین المللی ارتباطات بر حق ارتباط، می پردازیم.
«سازمان بین المللی ارتباطات ماهواره ای» Internatinal Telecommunnications Satellite Organization ITSO قبلا با نام اینتل ست INTELSAT شناخته می شد. این سازمان در جهت تاسیس یک سیستم جهانی ارتباطات ماهواره ای در سال ۱۹۴۶م شروع به کار کرد. در مقدمه اساسنامه «سازمان بین المللی ارتباطات ماهواره ای» آمده است: این نهاد یک سازمان بین دولتی است که در راستای اصول مندرج در قطعنامه ۱۷۲۱ مجمع عمومی سازمان ملل تاسیس شده است. در این قطعنامه تاکید شده است که ارتباطات ماهواره ای باید در اسرع وقت و بدون تبعیض در دسترس تمام ملل جهان قرار گیرد و استفاده از فضای ماوراء جو در جهت منافع همه کشورها باشد.
مجمع عمومی سازمان ملل برای تحقق اهداف سازمان بین المللی ارتباطات ماهواره ای در سال ۲۰۰۰م سند تاسیس یک شرکت تجاری و رقابتی به نام اینتل ست با مسئولیت محدود را تصویب کرد. طبق بند ب ماده ۳ این سند وظایف و اهداف اساسی این شرکت، شامل حفظ و نگهداری ارتباطات جهانی و پوشش آن، ارائه خدمات ارتباط مستقیم به مشتریان و تامین دسترسی غیرتبعیض آمیز کشورها به امکانات اینتل ست می شوند. ایران از سال 1984م به عضویت سازمان بین المللی ارتباطات ماهواره ای یا اینتل ست درآمده است.
نهاد بین المللی دیگر در عرصه ارتباطات بین المللی، اتحادیه بین المللی ارتباطات (ITU) است. این اتحادیه با ادغام اتحادیه بین المللی تلگراف و اتحادیه بین المللی بی سیم در ۱۹۳۲م تشکیل شد. پس از جنگ جهانی دوم، در ۱۹۴۷م ، کنوانسیون جدیدی درباره ارتباط سازمان ملل با اتحادیه بین المللی ارتباطات، تدوین و در کنفرانسی در «آتلانتیک سیتی» منعقد گردید. سند موسس این کنوانسیون از۱۹۴۹م لازم الاجرا می باشد. کنوانسیون فعلی اتحادیه بین المللی ارتباطات نیز از سال ۱۹۹۲م قطعی و لازم الاجرا می باشد.
اتحادیه بین المللی ارتباطات دارای اعضای دولتی و غیر دولتی است و از این جهت در بین موسسات تخصصی سازمان ملل منحصر به فرد است. در حال حاضر این اتحادیه از ۱۹۳ کشور و بیش از ۷۰۰ موسسه خصوصی و آموزشی تشکیل شده است. مقر اتحادیه در ژنو سوییس و دارای دوازده دفتر منطقه ای در سایر نقاط جهان است. مهمترین اهداف اتحادیه بین المللی ارتباطات را می توان چنین ذکر کرد:
- حفظ و گسترش همکاری بین المللی بین اعضا برای استفاده بهینه و عقلایی از هرگونه ارتباطات؛
- تشویق و ارائه کمک فنی به کشورهای در حال توسعه در قلمرو ارتباطات؛
- گسترش استفاده از فناوری های جدید ارتباطی برای کلیه ساکنان کره زمین؛
- تشویق به تصویب و گسترش هرچه بیشتر ارتباطات در سطح بین المللی
اتحادیه بین المللی ارتباطات برای نیل به اهداف خود وظایفی را نیز بر عهده دارد که به سمع شما می رسانیم.
- توزیع فرکانس های ارتباطی (بی سیمی) برای خدمات فضایی و ثبت کلیه وضعیت های مدار ثابت زمین از لحاظ قرار داشتن ماهواره ها بر روی آن؛
- هماهنگ کردن فعالیت ها به منظور جلوگیری از اختلال در امواج رادیو _ تلویزیونی بین ایستگاه های کشورها و بهبود استفاده از طیف فرکانس های بی سیمی برای خدمات ارتباطی
- هماهنگ کردن تلاش ها در جهت توسعه وسایل ارتباطی به ویژه تجهیزات مورد استفاده در امور فضایی به منظوراستفاده بهینه از آنها؛
- مطالعه، تدوین مقررات، تصویب قطعنامه ها، تهیه توصیه نامه ها و درخواست ها و جمع آوری و انتشار اطلاعات در مورد ارتباطات .
مفهوم حق ارتباطات The right to communicate به تازگی در مباحث حقوق داخلی و بین الملل و ارتباطات به کار می رود. این مفهوم نتیجه سیر تکاملی مفاهیمی مانند حق آزادی بیان و آزادی اطلاعات می باشد. آزادی اطلاعات حاصل سیر طبیعی رشد بشری از دوران فئودالیته تا عصر ارتباطات می باشد که دو انقلاب کشاورزی و صنعتی را پشت سر گذاشته است. عصر ارتباطات محصول انقلاب صنعتی است انقلابی که توانسته است فرهنگ ارتباطات را نیز گسترش دهد. این حقوق حاصل لزوم توجه به کاهش فاصله میان کشورهای فقیر و غنی است. به عبارتی، توجه به حقوق و ارتباطات، به معنی کاهش شکاف آگاهی است.در سال 1980م، کمیسیون بین المللی یونسکو توصیه کرد: «نیازهای جامعه دموکراتیک در مورد ارتباطات باید از راه تدوین حقوق خاصی چون «حق اطلاع یافتن، حق اطلاع دادن، حق احترام به زندگی خصوصی و حق شرکت در ارتباطات عمومی» تامین گردد. این حق ها همگی چهارچوب اندیشه جدید حقوق ارتباطات را شکل می دهند»
به دنبال این توصیه، گروه کاری یونسکو در اجلاس 11 و 12 سپتامبر 1980م در اتاوا، تعریفی از «حق ارتباط» ارائه داد. طبق این تعریف، «ارتباط یک فرایند بنیادین اجتماعی است که به افراد و جوامع امکان مبادله اطلاعات و عقاید را می دهد، حق ارتباط یک نیاز اساسی بشری و بنیان کل ساختار اجتماعی است و حق ارتباط به افراد و جوامع به طور برابر تعلق دارد». در این تعریف به دو بعد اساسی از حق ارتباط، یعنی آزادی در اطلاعات و عقاید اشاره شده است. آزادی ارتباطات در ماده 19 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی سازمان ملل متحد نیز پذیرفته شده است. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز حقوق و آزادی های بنیادین را پذیرفته و به موجب اصل بیست و چهارم، نشریات و مطبوعات را در بیان مطالب آزاد دانسته «مگر آنکه مخل به مبانی اسلام یا حقوق عمومی باشند».
اکنون که جهانی شدن ارتباطات و رسانه ها، به صورت یک واقعیت در آمده است، بیش از هر وقت دیگری، باز تعریف و تکامل حقوق مربوط به آنها در سطح های بین المللی و منطقه ای ضرورت یافته است. هدف این بازتعریف باید از بین بردن موانع جریان آزاد اطلاعات، رفع ناهمگونی در عرصه ارتباطات بین المللی و جلوگیری از سوء استفاده قدرتهای بزرگ از ارتباطات جهانی باشد. دکتر معتمد نژاد نظریه پرداز و پژوهشگر علوم ارتباطات در ایران معتقد است : از آنجا که ناهمگونی ها می تواند مانعی بر سر جریان آزاد اطلاعات باشد، اصولاً تحت تأثیر جهانی شدن، حقوق بین الملل عمومی، بیش از پیش بدنبال ایجاد وحدت حقوقی در این زمینه می باشد.»
به نظر می رسد از طریق تدوین و توسعه حقوق جامع و مدون ارتباطات، می توان بر امور ارتباطات و کارکردهای رسانه های جهانی نظارت بهتری داشت. درغیر این صورت، سوء استفاده قدرت های بزرگ از رسانه ها و ارتباطات جهانی ادامه خواهد داشت. حقوق بین الملل ارتباطات می تواند چندین هدف از جمله جنبه های مثبت جهانی شدن رسانه ها را که برای جوامع سودمند هستند، تشویق کند.در شرایط جدید جهانی، که تکنولوژی نوین اطلاعات و ارتباطات، دیگر مرز نمی شناسد، کشورها ناگزیرند که در چارچوب سازمان های بین المللی ارتباطات، راجع به قانونگذاریِ فرامرزی ارتباطات و رسانه ها، به توافقات جدیدی برسند.
اهمیت توسعه قوانین الزام آور بین المللی درعرصه ارتباطات ماهواره ای، در آن است که امروزه مهمترین اصل حقوق بین الملل ارتباطات یعنی عدم تبعیض در دسترسی برابر به ارتباطات توسط برخی از کشورهای غربی و در راس آنها امریکا نقض می شود . چنانچه اشاره شد اصل عدم تبعیض در دسترسی به ارتباطات در قطعنامه 1721 مجمع عمومی سازمان ملل، دراسناد تاسیس «سازمان بین المللی ارتباطات ماهواره ای» و «اتحادیه بین المللی ارتباطات»، مصوبات سازمان یونسکو، میثاق بین المللی حقوق مدنی وسیاسی مورد تاکید قرار گرفته است. اما کشورهایی نظیر امریکا از تسلط خود بر فن آوری ارتباطات و پخش ماهواره ای به عنوان ابزاری برای فشار به کشورهای مستقل استفاده می کنند. آنها از یک سو تلاش می کنند کشورهای مستقل را از دسترسی به پخش ماهواره ای مستقل محروم سازند و از سوی دیگر حتی امکانات پخش ماهواره ای دراختیار گروههای تروریستی که همسو با منافع کشورهای غربی فعالیت می کنند، قرار می دهند که این موضوع مصداقی از «تروریسم رسانه ای» می باشد.
