IRIB World Service

اندیشکده مطالعات بین المللی و راهبردی (CSIS) پژوهشی با موضوع جنگ نرم ایران علیه آمریکا از طریق فعالیت های برون مرزی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و همچنین دیگر نهادهای ایرانی منتشر کرده است.

در این پژوهش به قلم «ست جی جونز» و «دانیکا نیولی» آمده است: ایران در یک جنگ نرم با آمریکا حضور دارد. ایران از ابزارهای رسمی و غیر رسمی برای تأثیر گذاری بر مردم در سراسر جهان استفاده می کند و کمپین اطلاع رسانی خود را با استفاده از برون مرزی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران, مراکز فرهنگی, دانشگاه ها و بنیادهای خیریه گسترش داده است.

در حالی که تمرکز قابل توجه در آمریکا بر قابلیت ها و فعالیت های نظامی ایران بوده است, اما در عین حال توجه به مراتب کمتری به "جنگ نرم" ایران و تلاش هایش برای گسترش نفوذ اختصاص داده شده است. این پژوهش بر جنگ نرم ایران متمرکز است و این سوال را مطرح می کند که چگونه مقامات ایرانی به جنگ نرم می نگرند؟ چگونه ایران برای صادر کردن جنگ نرم تلاش می کند؟ و نقاط ضعف ایران شامل چه مواردی می شود؟ به منظور پاسخ گویی به این سوالات، این پژوهش شامل اطلاعات کمی و کیفی -که برخی از آنها جدید هستند- در ارتباط با مولفه های جنگ نرم ایران می شود. این گزارش سه بحث اصلی را مطرح می کند. نخست این که, ایران صراحتا در یک "جنگ نرم" با غرب و به ویژه آمریکا حضور دارد. همان گونه که حیدر مصلحی وزیر اطلاعات سابق ایران اعلام کرد: " ما در یک جنگ فیزیکی با دشمن حضور نداریم, بلکه ما در یک جنگ اطلاعاتی سنگین با دشمن هستیم." دوم این که, ایران از ابزارهای رسمی و غیر رسمی برای جنگ نرم استفاده می کند. مثال ها در این باره شامل تلویزیونی رسمی این کشور از طریق سازمان هایی همانند صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران تا مراکز فرهنگی غیر رسمی می شود. سوم این که، بزرگترین نقطه قوت آمریکا – (باصطلاح) حمایتش از اصول دموکراتیک، بازارهای آزاد و رسانه های آزاد- مهمترین نقاط ضعف ایران محسوب می شود. اما تلاش های آمریکا برای رقابت ایدئولوژیکی با ایران موقتی بوده و به صورت ضعیفی تأمین مالی می شود. آمریکا و دیگر دولت های غربی باید تلاش ها را به منظور رقابت با ایران از طریق قدرت نرم افزایش دهند و تنها بر ابزارهای نظامی, مالی و دیپلماتیکی متمرکز نباشند. دیگر بخش های این پژوهش شامل پنج بخش می شود. بخش نخست شامل بررسی جنگ نرم ایران است. بخش دوم بر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به ویژه تلاش های بخش برون مرزی آن متمرکز است. بخش سوم به بررسی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی از جمله مراکز فرهنگی ایران می پردازد. بخش چهارم نیز شامل تحلیل دانشگاه های ایران به ویژه دانشگاه بین المللی المصطفی می شود. بخش پنجم به بررسی نهادهای خیریه ایران یا همان بنیادها می پردازد.

-قدرت نرم و جنگ نرم:

مفهوم " قدرت نرم" به توانایی یک کشور برای ترغیب دیگران به منظور انجام فعالیت های مورد نظر آن کشور از طریق جاذبه - و نه اجبار یا مشوق های اقتصادی- است که می توان آن را در زمره قدرت سخت قرار داد. قدرت همان توانایی برای تأثیر گذاری بر تصمیم گیری ها و اقدامات دیگران به منظور رسیدن به نتیجه در یک کشور, گروه یا یک فرد است. قدرت نرم در ارتباط با شکل دهی به اولویت های دیگران از طریق همکاری است تا اجبار آنها. مقامات ایرانی برای کنترل بر روند اشاعه ارزش های فرهنگی و سیاسی ایران در سراسر غرب آسیا و دیگر مناطق از جمله افراد فارسی زبان در آسیای میانه, ​اقلیت های شیعه در غرب آسیا و جنوب آسیا و جمعیت شیعه و غیر شیعه در آفریقا, آمریکای لاتین, آسیا, اروپا و آمریکای شمالی تلاش کرده اند.  قدرت نرم ایران را همچنین می توان از طریق آنچه که با آن مخالف است، درک کرد: فرهنگ غربی (از جمله آمریکا), ارزش های سیاسی و سیاست خارجی. مقامات ایرانی در ارتباط با جاه طلبی های سلطه جویانه آمریکا در منطقه ابراز نگرانی و بر نقش آن در سرنگونی دولت ها در عراق در غرب ایران و افغانستان در شرق ایران اشاره کرده اند. این کشور همچنین ضد صهیونیست است. رویکرد سلسله مراتبی ایران با کشورهای غربی همانند آمریکا -جایی که در آن قدرت نرم تمرکز زدایی شده است و تا حدودی در دستان صنعت سرگرمی و سازمان های غیر دولتی و همچنین شرکت های چند ملیتی قرار دارد که اغلب با دولت درگیری و تنش دارد- تناقض دارد. آمریکا و هم پیمانانش از مزایای قابل توجهی در بخش قدرت سخت برخوردارند و این موضوع سبب می شود بعید به نظر برسد که ایران بتواند غرب را از طریق ابزارهای نظامی یا اقتصادی شکست دهد. استفاده ایران از قدرت نرم در واقع اذعان به این واقعیت محسوب می شود و یک تلاش راهبردی برای رقابت موثرتر از طریق ابزار فرهنگی کم هزینه تر و در دسترس تر است. مقامات ایرانی به طور منظم اعلام کرده اند که آنها در یک جنگ نرم با غرب به ویژه آمریکا حضور دارند. ابزارهای اصلی ایران برای جنگ نرم در واقع شامل سازمان های رسمی و غیر رسمی همانند برون مرزی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران, سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی, مراکز فرهنگی , دانشگاه ها و بنیادهای خیریه می شود. ایران از طریق این سازمان ها برای ایجاد "سنگرهای فرهنگی" برای دفاع از این کشور تلاش کرده است.

-صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران:

سازمان رسانه ای ایران رسما به صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مشهور است. اما از این سازمان اغلب به عنوان آی آر آی بی (IRIB) یاد می شود. صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران کمی پس از انقلاب سال 1979 ایجاد شد. لوگوی این سازمان همان گونه که در شکل توضیح داده شده است نشان دهنده دو تصویر از لغت عربی "لا" به معنای "نه" است که نماد "نه" گفتن ایران به غرب (آمریکا ) و شرق ( شوروی) است. منشور صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بر استقلال و خوداتکایی تأکید می کند و اصلی که نشان دهنده "عظمت و برتری اسلام" و "عظمت روح انقلاب اسلامی" و "تجسم سیاست نه شرقی، نه غربی در همه زمینه های سیاسی, امور اجتماعی, فرهنگی, اقتصادی و نظامی" است.

در حال حاضر همان گونه که در بند 44 قانون اساسی ایران آمده است، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مسئول پخش همه برنامه های داخلی و خارجی ایران است. صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در سال 1997 با افتتاح شبکه جام جم پخش برنامه ها در سطح بین المللی را آغاز کرد. این شبکه تلویزیونی, برنامه ای به زبان فارسی برای بخش قابل توجهی از مخاطبان مستقر در خارج از کشور پخش می کند. صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران سپس شروع به متنوع کردن دسترسی های بین المللی خود با ایجاد کانال ها و پخش برنامه ها به زبان های مختلف کرد. همان گونه که در نمودار دو نشان داده شده است, صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران نخست شبکه تلویزیونی چند زبانه سحر را تأسیس کرد و سپس آن را گسترش داد و شبکه های العالم, الکوثر, پرس تی وی, هیسپان تی وی و شبکه آی فیلم را ایجاد کرد. نمودار دو شامل شاخه های خارجی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است که شامل سحر (سحر یک و دو), العالم, الکوثر, پرس تی وی, هیسپان تی وی و شبکه آی فیلم می شود.

از آنجایی که ایران عرصه رسانه ای بین المللی را یک "میدان جنگ" حیاتی در جنگ نرم خود قلمداد می کند, مولفه های دفاعی و تهاجمی در مأموریت برون مرزی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران وجود دارد که شامل اشاعه جهان بینی ایران و صادر کردن ایدئولوژی انقلابی و همچنین دفاع از مواضع جمهوری اسلامی می شود در مقابل آنچه که آن را سازمان های رسانه ای غربی "خصومت جو" همانند صدای آمریکا و بی بی سی می نامد.

العالم نخستین کانال خبری خارجی 24 ساعته ایران بود که در ماه مارس سال 2003 تأسیس شد که با حمله آمریکا به عراق مصادف شد. العالم خودش را یک رقیب برای شبکه تلویزیونی قطری الجزیره و العربیه تحت حمایت عربستان سعودی می داند و پخش زمینی و ماهواره ای در سراسر جهان عرب دارد.

سحر تی وی یک کانال برای افراد غیر فارسی زبان است که در سال 1997 میلادی پخش خود را آغاز کرد و هدفش صادر کردن انقلاب ایران به خارج و حمایت از آموزه های اسلامی است. در سال 2010, سحر تی وی به دو بخش جداگانه کانال های ماهواره ای تقسیم شد: سحر 1 که 20 ساعت در روز به زبان های آذری, فرانسوی و بوسنیایی برنامه پخش می کند و سحر 2 که 24 ساعت در روز به زبان های کردی, انگلیسی و اردو برنامه پخش می کند.

الکوثر یک شبکه تلویزیونی 24 ساعته مذهبی است که در سال 2006 از سحر تی وی جدا شد. این شبکه با هدف افزایش "ارزش های انسانی در هماهنگی با قرآن کریم و سنت" و حمایت از "مقاومت" در مقابل استکبار جهانی, به زبان عربی برنامه پخش می کند. طی سال های اخیر, الکوثر برنامه های خود را فراتر از مسائل مذهبی و فرهنگی قرار داد و اکنون شامل چهار بولتن خبری در روز می شود.

پرس تی وی کانال خبری 24 ساعته انگلیسی زبان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است که در ژوئیه سال 2007 ایجاد شد و هدف آن ارائه یک چشم انداز متفاوت در مقابل شبکه های خبری اصلی غربی همانند سی ان ان و بی بی سی است. پرس تی وی اغلب از آمریکا و کشورهای غربی انتقاد می کند. پرس تی وی استودیوهای بین المللی در بیروت,​دمشق, واشنگتن و لندن دارد و از طریق ماهواره ها و پخش زنده از طریق وب سایتش برنامه هایش را در سراسر جهان پخش می کند.

هیسپان تی وی کانال خبری اسپانیایی زبان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است که در دسامبر سال 2011 ایجاد شد.آی فیلم کانال سرگرمی عربی زبان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است و در سپتامبر سال 2010 تأسیس شد. این شبکه فیلم های ایرانی و برنامه های تلویزیونی دوبله شده به زبان های عربی وانگلیسی پخش می کند. جام جم مکمل کانال های خارجی زبان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است که برنامه هایی را به زبان فارسی برای ایرانی های مقیم خارج و آنهایی که به فرهنگ و تمدن فارسی علاقمند هستند, پخش می کند. جام جم در دسامبر سال 1997 تأسیس شد. علاوه بر این, برخی از شرکای ایران همانند حزب الله لبنان نیز شبکه های تلویزیونی ایجاد کرده اند. در سال 1991, حزب الله شبکه تلویزیونی خاص خود را به نام المنار ایجاد کرد تا مکمل روزنامه ها و ایستگاه های رادیویی اش باشد. در سال 2000, حزب الله پخش برنامه های المنار را از طریق فرستنده های ماهواره ای مستقر در پایگاه عملیاتی اش در حومه جنوبی بیروت آغاز کرد.

با وجود ایحاد محدودیت علیه رسانه های رسمی تحریم شده صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران, ایران همچنین در حال حاضر در کمپین های تهاجمی ارائه اطلاعات در سایت هایی مانند فیس بوک, توئیتر و یوتیوب حضور دارد. این تلاش ها اغلب شامل ایجاد حساب ها و صفحات می شوند که ارائه کننده تبلیغاتی نظیر تبیین رویکرد فعالیت های هسته ای ایران، مخالفت با اقدام اخیر آمریکا در قرار دادن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمان های تروریستی خارجی و محکومیت تصمیم دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا در تداوم حمایت از جنایات عربستان سعودی در یمن هستند. این تلاش ها گسترده هستند. ارزیابی شرکت امنیت سایبری فایر آی در ارتباط با عملیات نفوذ نرم ایران نشان می دهد که عملیات نفوذ ایران "قابل توجه" است و این موضوع بیانگر این امر است که ایران "همچنان به انجام عملیات نفوذ و جنگ نرم از طریق فعالیت های آنلاین و رسانه های اجتماعی برای شکل دهی به افکار عمومی ادامه می دهد."