IRIB World Service

در بخش 7 مقاله، به گزارشهای فریبکارانه بی پی از تاثیرات زیست محیطی فعالیت های این شرکت در خزر می پردازیم.

در یکی از گزارش های سایت اینترنتی شرکت بی پی درباره حفظ محیط زیست در محل های فعالیت این شرکت در خزر، اقدامات بی پی در زمینه مدیریت لجن های حفاری به اصطلاح تشریح شده است. هدف شرکت بی پی از انتشار اینگونه گزارشها، تبرئه این شرکت از جرایم زیست محیطی است که با ریختن گِل های حفاری نفتی به دریای خزر مرتکب می شود. اگرچه این گزارشها جهت دار تنظیم می شوند اما بخشی از گزارشها خود گویای این است که «بی پی» موجب آلودگی گسترده در خزر با ریخته شدن گِل ها و لجن های حفاری نفتی به این دریاچه می شود. در گزارش بی پی، تخلیه لجن ها به دریا و تزریق مجدد به چاه ها، یکی از مراحل مدیریت لجن های حفاری ذکر شده و آمده است: «  تخلیه گِل حفاری ترکیبی استفاده شده در سکوی چراغ و نیز گِل ­های حفاری مبتنی بر آب و سایر محلول های حفاری در خزر در سال 2014  به خاطر توسعه برنامه های حفاری، سه برابر شده و به 39 هزار و 714 تن رسیده است. در سال 2014 در حوزه نفتی آذری – چراغ – گونشلی 9 هزار و 745 تن لجن مجددا به چاه ها تزریق شده است. 31 هزار و 252 تن لجن باقی مانده ، به محل نگهداری ضایعات خطرناک در «سرنجه» Sərəncə منتقل شده است.»

همانطور که مشخص است، در گزارش شرکت بی پی تلاش شده اینگونه القاء شود که این شرکت  گِل های حفاری را که ناگزیر به تخلیه به دریا بوده، مجددا به چاه ها تزریق کرده یا به محل نگهداری ضایعات خطرناک در «سرنجه» جمهوری آذربایجان منتقل کرده است. اما اینکه سرنوشت این ضایعات خطرناک در سرنجه چه می شود؟ نامعلوم است. اساسا در میان اخبار و گزارش های رسانه های جمهوری آذربایجان، اخبار مهم مربوط به " نگهداری ضایعات خطرناک در سرنجه" بطور کامل سانسور می شود. در گزارش بی پی همچنین درباره چرکاب هایی که از تاسیسات نفتی به دریای خزر ریخته شده نیز اذعان شده است: «در سال 2014 میزان جاری شدن چرکاب ها با 5 درصد افزایش از 195 مترمکعب به 204 مترمکعب رسید، اما به لحاظ تعداد، از 21 مورد به 12 مورد کاهش یافت. ما به طور دائم فعالیت دستگاه تصفیه چرکاب ها و کیفیت تصفیه را تحت نظر داریم. نتیجه عملیات نظارت بر تصفیه چرکاب ها در ترمینال نفتی سنگه چال، با تمامی معیارها منطبق بوده است.» شرکت بی پی در این بخش از گزارش خود نیز سعی کرده است اینگونه القاء کند که موارد ریخته شدن چرکاب ها به خزر کاهش یافته ، این در شرایطی می باشد که مجموع حجم چرکاب های ریخته شده افزایش یافته است. کاهش موارد ریخته شدن چرکاب ها در برخی از مناطق فعالیت نفتی «بی پی» در خزر نیز ناشی از کاهش عملیات استخراج بوده است نه رعایت استانداردهای زیست محیطی.

در بخشی از گزارش بی پی تحت عنوان " جداسازی گل و لای از آب" نیز آمده است: « در سال 2014، پنج میلیون و 263 هزار و 662 تن آب گِل آلود حوزه نفتی آذری – چراغ – گونشلی در ترمینال سنگه چال در فرایند عملیات جداسازی قرار گرفت که حدود  18 درصد افزایش سالانه را نشان می دهد. پس از تصفیه، پنج میلیون و 77 هزار و 256 تن آن برای تزریق مجدد به دریا بازگردانده شد و 186 هزار و 406 تن باقی مانده به تاسیسات تصفیه متعلق به شرکت ثالث ارسال شد. حجم گِل و لای حوزه شاه دنیز، از حجم گل و لای  حاصل شده از حوزه آذری – چراغ – گونشلی خیلی کمتر بود.» شرکت بی پی با این گزارش  به جداسازی مقادیر باصطلاح قابل توجهی از گِل و لای نفتی ریخته شده به دریای خزر از آب های این دریا تظاهر می کند، اما هیچ آماری درباره گِل و لای جدانشده از آب های دریای خزر که همچنان این دریا را آلوده می کنند، ارایه نمی دهد. چرا که بر اساس اصل حقوقی موسوم به «اصل پرداخت توسط آلوده ساز»، شرکت بی پی بدلیل زیان های زیست محیطی ناشی از عدم رعایت استانداردهای لازم استخراج نفت، باید به کشورهای زیان دیده از جمله ایران که در معرض بیشترین آسیب از آلودگی نفتی خزر قرار دارد، غرامت بپردازد.

شرکت بی پی در گزارش خود همچنین مدعی شده است: « بیش از ده سال است که با تحقیقات زیست محیطی به ارزیابی تاثیرات فعالیت هایمان بر محیط زیست می پردازیم. ما برنامه های نظارت را بر محیط اطراف تاسیسات دریایی و زمینی که بی.پی در جمهوری آذربایجان مدیریت می کند، اجرا می کنیم.  طی سال های 2004 تا 2014، 171 مورد طرح تحقیقاتی انجام شده است که 21 مورد از این طرح ها طی سال 2014 اجرا شده است. از جمله طرح های سال 2014، سیزده طرح در خشکی، شش طرح در دریا و دو طرح در نزدیکی ساحل اجرا شده است. به علت شمار زیاد نمونه برداری ها در این طرح ها و ارزیابی عوامل مختلف در آن ها، تهیه گزارش های مفصل آنها نزدیک به دو سال طول می کشد.»  شرکت بی.پی همچنین بر اساس تحقیقات سال 2013 به افزایش غلظت ماده آلاینده «باریم»  در حوزه گونشلی و آذری غربی و ریخته شدن رسوبات و گِل و لجن ­های حفاری در این حوزه و همچنین بالا بودن نسبی غلظت هیدروکربن ها در اطراف حوزه شاه دنیز، اذعان کرده است. در این گزارش تحقیقی آمده است: ریخته شدن رسوبات حفاری، ضمن تغییر دادن ویژگی های فیزیکی شمال و جنوب حوزه شاه دنیز، تغییراتی نیز در منطقه مرکزی این حوزه به خاطر فوران های گِل و لای ایجاد کرده است . البته شرکت بی.پی مدعی شده است که به رغم این تغییرات، در ترکیب آب، آلودگی های فلزات سنگین و هیدروکربن ها به ثبت نرسیده  و تاثیر منفی بر آبزیان و پلانکتون ها ایجاد نشده است .

اما علیرغم ادعای بی پی ، واقعیت این است که بررسی های علمی پزشکی بر روی کبد ماهیان خزری نشان می دهد که سلامت آنها به خطرافتاده است چرا که «میکروبنتوزها» و «ماکروبنتوزهای خزر» که منبع تغذیه ماهیان هستند، بشدت از آلودگی های نفتی تاثیر گرفته اند. الهه خدابخش از پژوهشگران دانشگاه آزاد اسلامی ایران در تحقیقی که در سال 2014 م  در زمینه تاثیرات آلودگی های نفتی بر روی کبد ماهیان خزری انجام داده، به این نتیجه رسیده است: « غلظت های متفاوت نفت خام عوارض قابل ملاحظه ای بر کبد بچه فیل ماهی و ماهی سفید داشته است. کبد بچه ماهیان آزمایش شده در این تحقیق به طور کلی عوارضی از قبیل پرخونی عروق، پرخونی سینوزوئیدهای کبدی، هیپرتروفی و نیز آسیب دیدگی بافت کبدی را نشان داده است.» 

جالب اینکه آنچانچه از مجموع  گزارش های شرکت بی.پی بر می آید، غلظت هیدروکربن ها در نواحی ساحلی جمهوری آذربایجان و اطراف ترمینال سنگه چال از سال 2013 در مقایسه با سال های قبل بالاتر رفته است. بیشترین افزایش غلظت نیز در نواحی شرقی و جنوب شرق سکوی ترمینال سنگه چال به ثبت رسیده که در نتیجه حرکت امواج آلوده به مواد نفتی این وضعیت به وجود آمده است.  در واقع  شرکت بی.پی، برای سرپوش گذاشتن بر تاثیرات منفی فعالیت های این شرکت بر محیط زیست خزر، گزارش های مفصل با نمودارها و جداول و طرح های فراوان را درباره به اصطلاح «ارزیابی تاثیرات زیست محیطی و اجتماعی» حوزه های چراغ – آذری – گونشلی و شاه دنیز منتشر کرده است. این در شرایطی است که تحقیقات علمی مستقل نشان می دهند که یکی از مهمترین آلودگی های دریای خزر ناشی از فعالیت های نفتی است و این آلودگی ها بر اکوسیستم و تنوع زیستی تاثیر منفی گذاشته و در حال حاضر جمعیت ماهیان خاویاری و فُک های خزری به شدت کاهش یافته و ماهیان آزاد خزری نیز در معرض انقراض قرار گرفته اند.