IRIB World Service

در بخش 26 مقاله، ائتلاف غیررسمی «باکو - ریاض - تل آویو» بررسی می شود.

اگرچه بسیاری از ائتلاف ها در مناسبات بین المللی به طور علنی تشکیل و اعلام می شوند، برخی از ائتلاف ها و همکاری ها نیز وجود دارند که رسمیت ندارند، اما وجود خارجی دارند. ائتلاف سه گانه سعودی – صهیونیستی  و جمهوری آذربایجان از جمله ائتلاف هایی است که به طور غیر رسمی در منطقه وجود دارد. در سالهای اخیر از یک سو ابعاد بیشتری  از مناسبات پنهانی رژیم صهیونیستی با عربستان سعودی آشکار و اخبار متعددی از همراهی عربستان سعودی با طرح های خیانت آمیز علیه جهان اسلام از جمله طرح معامله قرن منتشر شده است.از سوی دیگر مناسبات جمهوری آذربایجان با رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی در سالهای اخیررشد تصاعدی داشته است. باکو در سال‌ های اخیر، برای افزایش نقش منطقه ‌ای خود سعی در ایجاد اتحاد های سه گانه ‌و چهارگانه‌ای داشته است که بر اساس موقعیت ژئوپلتیک جمهوری آذربایجان در منطقه شکل می گیرند. سه گانه‌ هایی نظیر "روسیه- جمهوری آذربایجان- ترکیه"، "ترکیه- جمهوری آذربایجان- پاکستان"، "ترکمنستان- جمهوری آذربایجان- ترکیه" از این سنخ هستند. البته، در کنار آن ‌ها همکاری های سه جانبه "روسیه- جمهوری آذربایجان- ایران" نیز شکل گرفته است که نشست های دوره ای آن در سطح وزیران امورخارجه سه کشور برگزار می شود .

جمهوری آذربایجان از ابتدای استقلال خود با رویکرد قوم گرایانه و با حضور در سازمان هایی نظیر " ترک سوی"  ائتلافی رسمی با ترکیه داشت که در مقاطعی این ائتلاف دوجانبه به همکاریهای سه جانبه باکو - آنکارا و تل آویو تبدیل شد. همچنین در سالهای اخیر گسترش روابط باکو با رژیم صهیونیستی و همچنین روابط باکو با عربستان سعودی به شکل‌گیری ائتلاف سه گانه ولی غیر رسمی "تل‌آویو- باکو- ریاض" منجر شده است. این در شرایطی است که رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی نه تنها علیه ایران بلکه آشکارا توطئه های علیه جهان اسلام پیگیری می کنند کما اینکه یکی از علل تداوم فعالیت های گروه تروریستی داعش حمایت های همه جانبه تل آویو و ریاض از داعش می باشد . توسعه مناسبات باکو با رژیم صهیونیستی در سالهای اخیر  بویژه در ابعاد نظامی ، امنیتی و سیاسی و انرژی، پیامدهای مختلفی برای جمهوری آذربایجان داشته است که از جمله آنها تشدید رویکرد دولت باکو به مبارزان با فعالان اسلامی و نهایتا ایجاد شکاف بین مردم و دولت این کشور می باشد. تشابهات موجود در نحوه توسعه مناسبات باکو - تل آویو با گسترش مناسبات باکو ریاض، موجب شده است که کارشناسان سیاسی به همان برداشتی از روابط "باکو – ریاض" برسند که از روابط "باکو – تل آویو" دارند. یعنی ماهیت "روابط باکو – تل آویو" با ماهیت روابط "باکو – ریاض" از نظر تقابل با ایران یکسان است.

سیاری از کارشناسان سیاسی مسایل منطقه قفقاز بر این باورند که عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی درصدد محاصره ایران از طریق جمهوری آذربایجان به خصوص با در نظر گرفتن عامل "شیعه بودن" مردم این جمهوری هستند. جیمز ام دورسیJames  M. Dorsey) (، کارشناس مسایل قومی و مذهبی درغرب آسیا و شمال آفریقا طی تحلیلی در وبگاه "لوبلاگ" درباره سیاست عربستان سعودی در جمهوری آذربایجان می نویسد: «توسعه اخیر روابط عربستان سعودی و جمهوری آذربایجان در حالی مطرح می‌شود که گزارش ‌هایی از هشدار دستگاه ‌های امنیتی آذربایجان به دولت این کشور درباره نفوذ فزاینده مذهبی ایران در جمهوری آذربایجان منتشر شده است." جیمز دورسی با مرتبط دانستن، نزدیک تر شدن مناسبات جمهوری آذربایجان با تل آویو و ریاض با افزایش خصومت ورزی عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی ضد ایران، تصریح می کند: « تل آویو و باکو قبل از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، استفاده از پایگاه‌ های هوایی جمهوری آذربایجان در صورت تصمیم تل آویو برای حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران را بررسی کرده بودند.» 

همچنین پایگاه اینترنتی ایرانی «تابناک» در گزارشی در نوزدهم فوریه 2017 م درباره وجود سه گانه ضد ایرانی، تل‌آویو- باکو- ریاض می نویسد: «جمهوری آذربایجان در سال ‌های اخیر ارتباط نظامی نزدیکی نیز با رژیم صهیونیستی داشته که این مسئله نقطه مشترک این کشور با عربستان سعودی است، در حالی که ایران دقیقا در نقطه مقابل آن قرار دارد. عربستان سعودی برای نفوذ بیشتر در قفقاز و اثرگذاری بر اوضاع منطقه، درصدد افزایش همکاری با کشورهای این منطقه است. برخی تحلیلگران منطقه‌ای بر این باورند، عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی به دلیل همجواری جمهوری آذربایجان با ایران، به شدت خواستار همکارهای نظامی و امنیتی با باکو هستند.» همچنین در 26 سپتامبر 2018، یوگنی ساتانوفسکی، کارشناس مسایل رژیم صهیونیستی و رییس پیشین انجمن یهودیان در روسیه، از خرید سلاح عربستان سعودی از رژیم صهیونیستی به واسطه جمهوری آذربایجان پرده برداشت و در مقاله ای نوشت: «ریاض  برای مخفی نگه داشتن عملیات انتقال تجهیزات شنود و رادار و پهبادهای خریداری شده از رژیم صهیونیستی به عربستان سعودی و برای آن که لطمه ای به وجهه اش در جهان اسلام وارد نشود، از جمهوری آذربایجان برای انتقال این تجهیزات نظامی استفاده می کند».

به موازات همکاری های نظامی جمهوری آذربایجان با  رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی، همکاری نظامی گسترده ای میان باکو و آنکارا وجود دارد و ترکیه همه ساله رزمایش هایی را در خاک جمهوری آذربایجان برگزار می کند. جمهوری آذربایجان در رزمایش هایی به نام "عقاب ترکیه - جمهوری آذربایجان" یا "عقاب آناتولی" که در ترکیه برگزار می شود، شرکت می کند. همچنین ترکیه رزمایش های مشترکی با رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی در سال های گذشته برگزار کرده است. در سال های اخیر نمایشگاه های تسلیحاتی باکو، از دیگر نشانه های حضور نظامی پررنگ رژیم صهیونیستی در جمهوری آذربایجان بوده است. در همین سال ها، همکاری نظامی - فنی میان باکو و عربستان سعودی تقویت شده است. طی سال 2017، ژنرال ذاکر حسن اف، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان دو سفر مهم به ریاض و تل آویو انجام داد و سفر وزیر جنگ رژیم صهیونیستی به باکو در سپتامبر 2018 در پاسخ رسمی به سفر وزیر دفاع جمهوری آذربایجان به فلسطین اشغالی انجام شد. 

در پی سفر ژنرال ذاکر حسن اف، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان به ریاض در آوریل 2017، باکو تلاش فراوانی را برای سفر محمد بن سلمان، ولیعهد و وزیر جنگ عربستان سعودی به جمهوری آذربایجان بکار بست. حتی در ماه مه 2017 رسانه های جمهوری آذربایجان از آمادگی باکو برای استقبال از محمد بن سلمان، وزیر جنگ سعودی و قاتل کودکان بیگناه یمنی خبر دادند. اما به علت اینکه محمد بن سلمان به مقام ولیعهدی رژیم سعودی منصوب شده بود و از نظر سیاسی خود را در مقامی بالاتر از ژنرال ذاکر حسن اف، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان می دانست از سفر رسمی به باکو خودداری کرد. البته علی رغم این موضوع، مراودات نظامی- امنیتی باکو با عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی به صورت مخفیانه استمرار یافته و زیان های آن متوجه جهان اسلام می شود.  سوء استفاده رژیم صهیونیستی از ترکیه ، جمهوری آذربایجان و عربستان سعودی در سال های اخیر مفاسد فراوانی برای جهان اسلام به بار آورده است. نتیجه عینی این وضعیت را می توان در سوء استفاده غرب و رژیم صهیونیستی از ترکیه و عربستان سعودی و حتی جمهوری آذربایجان در برهم زدن ثبات و امنیت سوریه درسالهای اخیر به عیان مشاهده کرد. 

 نفوذ نظامی رژیم صهیونیستی در کشورهای اسلامی، ماهیت و سازوکاری سرطان گونه دارد. چنانکه، دولت ترکیه در سال های اخیر به رغم تمامی مشکلاتی که با رژیم صهیونیستی داشته، نتوانسته است خود را از سایه مراودات نظامی با این رژیم خلاص کند. همچنین مناسبات جمهوری آذربایجان با رژیم صهیونیستی، ابزار و پوششی برای برقراری مناسبات نظامی رژیم صهیونیستی با عربستان سعودی شده است. بطوریکه  انتقال پهبادها و تجهیزات جاسوسی خریداری شده از رژیم صهیونیستی به عربستان سعودی در این پوشش انجام شده است. از دیگر تاثیرات منفی ائتلاف غیررسمی " باکو - تل آویو - ریاض"، سفر طولانی مدت وزیر جنگ رژیم صهیونیستی به باکو در سپتامبر 2018 و برنامه ریزی برای استفاده هر چه بیشتر از موقعیت جمهوری آذربایجان علیه کشورهای منطقه از جمله ایران و روسیه بود. این سفر همزمان با تشدید تعاملات ریاض با تل آویو از یک سو و تشدید اختلافات روسیه و رژیم صهیونیستی بدلیل سقوط هواپیمای روسی در سوریه بدلیل اقدام جنگنده های صهیونیستی،  از سوی دیگر بود.  آویگدور لیبرمن، وزیر جنگ رژیم صهیونیستی روزهای سیزدهم تا هجدهم سپتامبر 2018 ،همزمان با ایام ماه محرم سفری پنج روزه به جمهوری آذربایجان کرد. وی در این سفر، ژنرال ذاکر حسن اف و ژنرال رامیل اوسوب اف، وزرای دفاع و کشور جمهوری آذربایجان را به همراه خود به کنیسه یهودیان در روستای "قیرمیزی قصبه" در شمال جمهوری آذربایجان برد و بطور نمادین "کیپا" یا کلاه یهودی بر سر آنها گذاشت. 

گسترش این مناسبات زیانبار، طیف جدیدی از مخاطرات امنیتی را برای منطقه به بار آورده و نه تنها کشورها اسلامی را تحت تاثیر قرار داده، بلکه دامنگیر سایر کشورها نیز شده است. بطوری که در سپتامبر 2018 پس از عمل خیانت بار رژیم صهیونیستی در زمینه سازی برای سرنگونی هواپیمای ایلوشین 20 روسیه در سوریه، روزنامه پراودا فاش کرد کرملین از نزدیک سفر «آویگدور لیبرمن» وزیر جنگ رژیم صهیونیستی به جمهوری آذربایجان را زیر نظر داشت و مسکو به طور طبیعی می‌خواهد ابتکار عمل ها و اقدامات تل آویو را در باکو به ویژه پس از سرنگونی هواپیمای تجسسی «ایلوشین -20» خود در سوریه متوقف سازد.