IRIB World Service

در بخش 19 مقاله، ائتلاف وهابیت و لائیسم ضدمسلمانان در جمهوری آذربایجان را بررسی خواهیم کرد.

یکی از تبعات  نزدیک شدن  باکو و ریاض، فراهم شدن زمینه برای ایجاد جریان وهابیت تکفیری در جمهوری آذربایجان و دایر شدن مساجد برای این جریان فاقد ریشه تاریخی در این منطقه می باشد. با بهره‌گیری از فرصت همکاری سیاسی باکو و ریاض، وهابی ‌های عربستان سعودی و کویت از آغاز دهه 1990 فعالیت در جمهوری آذربایجان را تحت پوشش احداث مساجد و کمک های خیریه آغاز کردند. وهابیون کویتی طی دهه اول و دوم پس از استقلال جمهوری آذربایجان، حداقل 73 مسجد را در این کشور احداث کرده اند و وهابی های سعودی نیز به طور مستقیم سه مسجد را در جمهوری آذربایجان تحت کنترل گرفتند که به این ترتیب، در مجموع 76 مسجد برای تبلیغ وهابیت در جمهوری آذربایجان اختصاص یافت. در همین دوره، فعالیت «شیعیان ساختگی» که به نام تشیع بر شیعیان ضربه می زدند ، در دستور کار سرویس امنیت دولتی جمهوری آذربایجان قرار گرفت. دینداران جمهوری آذربایجان نیز برای متمایز کردن شیعیان ساختگی از شیعیان واقعی  لقب «زیددوش» را به آن ‌ها داده اند. «زیددوش»ها دو ویژگی دارند؛ نخستین ویژگی «زیددوش» ها یا «شیعیان ساختگی» این است که با ایران، دشمنی و با شیوه حکومتداری «ولایت فقیه» مخالفت می‌کنند. دومین ویژگی «زیددوش» ها نیز این است که همانند وهابی‌ها هیچ مخالفتی با صهیونیسم و رژیم اسراییل و امریکا ندارند.

در حقیقت طرح ویژه سعودی و مراکز وهابی در جمهوری آذربایجان، علاوه بر گسترش عقاید وهابی، ایجاد نوعی «تشیع تصنعی و جعلی» در این جمهوری بوده است تا ارتباط مسلمانان جمهوری آذربایجان با مراکز شیعی خدشه دارشود. در حالی که توسعه مساجد مبتنی بر اصول اسلامی در کشور جمهوری آذربایجان با موانع فراوانی روبروست، برای فعالیت مساجد تحت کنترل وهابی ها شرایط مطلوبی فراهم شده است. از جمله، مسجد جمعه منطقه نریمان اف باکو در اختیار وهابی ‌های وابسته به عربستان سعودی قرار داده شده و با نام «مسجد ابوبکر» در نزدیکی «حسینیه اهل بیت (ع)» در باکو، تا سال 2008 فعالیت داشت. در پی اختلافات درونی وهابی‌ها، در روز 17 اوت 2008 در مسجد ابوبکر و در هنگام نماز مغرب، انفجاری رخ داد. فرد ناشناسی به وسیله سنگ پنجره نورگیر سقف این مسجد را شکست و دو عدد نارنجک را داخل مسجد پرتاب کرد که در نتیجه، سه نفر کشته و هشت نفر مجروح شدند. قامت سلیمان اف، امام جماعت مسجد ابوبکر که از تحصیل کردگان سعودی است، هدف از این واقعه را برهم زدن ثبات جمهوری آذربایجان ارزیابی کرد.

بعدها قامت سلیمان اف، عاملان پرتاب نارنجک به مسجد ابوبکر را خوارجی نامید که از گروه تحت ریاست وی خارج شده اند. ماهیت این واقعه با مهر و موم شدن ظاهری مسجد ابوبکر همچنان مبهم باقی ماند. جالب است که به رغم تظاهر دولت و رسانه های باکو به تعطیل شدن مسجد ابوبکر درپی واقعه انفجار در این مکان، دادگاه منطقه نریمان اف باکو در 27 اکتبر 2008 حکم بازگشایی مسجد ابوبکر را صادر کرد. گوندوز اسماعیل اف، معاون کمیته دولتی امور گروه های دینی جمهوری آذربایجان اعلام کرد: «جوانشیر سلیمان اف، وکیل "جمعیت دینی مسجد ابوبکر" از دادگاه خواسته بود که کمیته امور دینی را به گشایش مسجد ابوبکر متعهد کند. اما، دادگاه این درخواست را رد کرده است. حکم دادگاه برای گشایش مسجد ابوبکر به کمیته دولتی امور گروه های دینی اعلام نشده است. » وضعیت مبهم مسجد ابوبکر تا سال ها ادامه یافت. بطوری که در سال 2017 ، در اوج گسترش روابط باکو با ریاض، برخی از منابع خبری از انتشار اخباری مبنی بر گشوده شدن مسجد ابوبکر خبر دادند اما قامت سلیمان اف، رییس این مرکز وهابی همان زمان تاکید کرد که مسجد ابوبکر همواره فعال بوده و هیچ گاه بسته نبوده است؟!

فعالیت وهابی ‌های تکفیری تحت هدایت عربستان سعودی درجمهوری آذربایجان به خصوص در دوره شکل‌گیری پدیده تروریستی «داعش» در سوریه و عراق، برای جمهوری آذربایجان بسیار دردسرساز شد. البته، باکو شکل‌گیری بحران سوریه را فرصتی برای خود تلقی می‌کرد بطوریکه بر اساس افشاگری های برخی از رسانه های آذری، وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایجان در دوره تصدی ژنرال الدار محموداف بر این وزارتخانه در اعزام وهابی ‌های این کشور به سوریه نقش داشته است. در همین حال، برخی از چهره‌ های مشهور جریان وهابی وابسته به عربستان سعودی در جمهوری آذربایجان، آشکارا فراخوان اعزام به سوریه را صادر می‌کردند که علیخان موسی اف، معاون پیشین قامت سلیمان اف از آن جمله بود. در مجموع می توان گفت که در سال‌ های گذشته، بر اثر افزایش خزنده نفوذ عربستان سعودی و مراکز وهابی در جمهوری آذربایجان، گسترش فعالیت ‌های گروه‌ های وهابی به گونه‌ ای بوده است که بعضا به رغم هماهنگی میان باکو و ریاض، کنترل گروه ‌های وهابی از اختیار دولت باکو خارج شده است.

با خارج شدن کنترل گروه های وهابی از اختیار مقامات باکو، در 13 جولای 2015، الله شکور پاشازاده، رییس اداره مسلمانان قفقاز جمهوری آذربایجان خواهان جلوگیری از فعالیت شش جمعیت وهابی غیرقانونی در این کشور شد. الله شکور پاشازاده اعلام کرد: «از کمیته دولتی امور دینی این کشور خواسته است به فعالیت خود سرانه چند گروه با چهره دینی که در روستاهای مناطق زاگاتالا، شاماخی و قوبوستان ایجاد شده‌اند، پایان دهد، زیرا این گروه‌ ها در اداره مسلمانان قفقاز به ثبت نرسیده‌اند و به این اداره نیز اعلام می‌کنند که تابع کشورهای دیگری هستند.» پیش از آن در 12 ژوئن 2015، منابع مطلع در دولت جمهوری آذربایجان، از نگرانی حاکمیت این کشور از گسترش جریان خطرناک وهابیت در شهرستان «تَرتَر» و عضوگیری داعش از این شهرستان خبر داده بودند. سفر از پیش اعلام نشده الله شکور پاشازاده و مبارز قربانلی رییس کمیته دولتی امور دینی جمهوری آذربایجان به شهرستان ترتر را در آن مقطع در همین ارتباط اعلام کردند. در همین حال، نگاه‌ ها و رویکردهای متضادی در رسانه ‌های باکو درباره داعش و وهابیت تکفیری به چشم می‌خورد که حکایت از سردرگمی آنها دارد.

 علیرغم انتشار اخبار جنایات گروه تروریستی داعش در سوریه و عراق در سطح جهانی که خواه ناخواه در رسانه‌ های باکو نیز انعکاس می یافت، برخی از مطالب اختصاصی رسانه ‌های باکو از تبلیغ مثبت برای نیروهای تکفیری مورد حمایت عربستان سعودی حکایت داشت. از جمله، در سوم آگوست 2015، یکی از فرماندهان نیروهای تکفیری در سوریه به نام «محمود آذری» که شهروند جمهوری آذربایجان بود ، در مصاحبه ‌ای با سایت «تایم ترک» ترکیه، اطمینان خاطر داد که جریان وهابی قصد به اصطلاح جهاد در داخل جمهوری آذربایجان را ندارد. این مصاحبه به طور گسترده در سایت‌ های آذربایجان نظیر «ویرتوالاز»، «پوبلیکا»، «آ.ان.ا.ن.»، «استراتگ» و سایر منابع خبری جمهوری آذربایجان منتشر شد. «محمود آذری» پس از فارغ التحصیلی در رشته اقتصاد از دانشگاه دولتی باکو در سال 2009 به افغانستان و در سال 2013 از افغانستان به سوریه مهاجرت کرده است. این فرمانده وهابی در این مصاحبه گفت: «دیدگاه ما در مورد جمهوری آذربایجان این است که اسلام را به مردم این کشور توضیح دهیم. کسانی که ادعای مسلح شدن ما پس از بازگشت از سوریه به جمهوری آذربایجان را مطرح می‌کنند، می‌خواهند ما را نزد مردم بی اعتبار کنند و میان ما و مردم سد بسازند. اگر ایران و حزب الله از حمایت سوریه دست بر دارند، دولت بشار اسد در یک ماه ساقط می‌شود».

رویکرد باکو در فراهم کردن شرایط برای تبلیغ وهابیت تکفیری در جمهوری آذربایجان و برقراری محدودیت فراوان برای مسلمانان اصیل در این جمهوری با انتقادات جدی مواجه بوده است. حاج ایلقار ابراهیم اوغلو، رهبر«جمعیت دینی جمعه» جمهوری آذربایجان در این باره می‌گوید: «بسیار متاسفم که انرژی زیادی برای ایجاد موانع جدی در مقابل نشر معارف اسلام اصیل در جمهوری آذربایجان مصرف می‌شود، اما برای وهابی ‌ها که بعدها همانند مین منفجر خواهند شد، به قدر کافی جایگاه فراهم می‌شود.متاسفانه برخی سیاستمداران در ترکیه نیز تصور می‌کردند که می‌توانند از عامل داعش استفاده کنند. بعضا نیز می‌گفتند که اینها، بچه‌ های سنی هستند که قدری تندروی می‌کنند، اما اکنون می‌بینید که این، چه تصور نادرستی است.»