IRIB World Service

در قسمت 14 مقاله، همکاری غیر رسمی باکو با ائتلاف نظامی سعودی را بررسی خواهیم کرد.

الهام علی‌اف، رئیس جمهور آذربایجان در سال 2017 برای شرکت در نشست سران برخی از کشورهای اسلامی و عربی به ریاض سفر کرد. ریاض و واشنگتن این نشست را تحت نام «اجلاس سران کشورهای عربی - اسلامی - آمریکا» و با مقاصد سیاسی و نظامی در 21 می 2017 برگزار کردند که برخی از مطبوعات عربی از آن با عنوان دارالندوه «اسلام آمریکایی» یاد کردند. الهام علی‌اف، در تحلیل نشست ریاض، گفت :«من می خواهم بطور ویژه‌ای بر نشست سران کشورهای عربی - اسلامی - آمریکا در عربستان سعودی تاکید کنم. جمهوری آذربایجان در این نشست سران، در سطح عالی شرکت کرد. این سفر و برگزاری نشست سران در ریاض، خود واقعه‌ای بزرگ است و باید به افکاری که از طرف رئیس‌جمهور آمریکا در آنجا بیان شد، خیلی ارزش گذاشته شود. بویژه که او گفته است ایالات متحده آمریکا از این پس در امور داخلی کشورهای اسلامی دخالت نخواهد کرد و به آنها توصیه و نصیحت نخواهد کرد و برای آنها خطابه نخواهد خواند!»

ارزیابی مثبت رییس جمهوری آذربایجان از نشست ریاض و حضور دونالد ترامپ در آن، در شرایطی بود که این نشست در چارچوب طرح های نظامی و امنیتی آمریکا و عربستان سعودی برای منطقه ازجمله طرح باصطلاح ناتوی عربی و با هدف تجزیه و برهم زدن امنیت جهان اسلام برگزار شد. بطوری که محافل مردمی و مستقل جهان اسلام و برخی از کشورها بر زیانبار بودن نشست ریاض برای جهان اسلام تاکید کردند. حتی ترکیه که طی سال‌های اخیر بارها در مقابل طراحی‌های سیاسی غرب و سعودی برای مشارکت در توطئه‌های برهم زننده امنیت منطقه غرب آسیا فریب خورده و در توطئه‌چینی‌ها ضد سوریه و عراق مشارکت کرده بود، به علت آشکار بودن اهداف نشست ریاض، به درخواست عربستان سعودی پاسخ مثبت نداد و شخص رجب طیب اردوغان  از حضور در نشست خودداری کرد. اما، برغم اینکه در اغلب موارد، تصمیمات سیاسی باکو در مسایل منطقه‌ای تابعی از سیاست های ترکیه است، الهام علی اف برخلاف اردوغان، دعوت سعودی برای حضور در نشست ریاض آنهم همزمان با تجاوزات نظامی آل سعود به یمن ، را پذیرفت. روزنامه «ینی مساوات» چاپ باکو نیز نوشت: «از نظر کارشناسان، حضور الهام علی اف، رییس جمهوری آذربایجان در نشست ریاض با حضور دونالد ترامپ، هشدار ملایمی از طرف جمهوری آذربایجان به ایران و روسیه بود.» البته، برخی از رسانه‌های باکو نیز تلاش کردند حضور علی‌اف در نشست ریاض را نمایشی و صرفا پاسخگویی دیپلماتیک به دعوت آل سعود و نوعی قدردانی از حمایت‌های لفظی عربستان سعودی از جمهوری آذربایجان در بحران قراباغ قلمداد کنند.

آشکار بود که عربستان سعودی و آمریکا، نشست ریاض را برای جبران شکست های نظامی داعش در سوریه و عراق و انتقام گیری از محور مقاومت در جهان اسلام برگزار کرده بودند. این نشست بخشی از تلاشها برای شکل دادن و تقویت ائتلاف نظامی تحت فرماندهی عربستان سعودی برای توسعه جنایات بین المللی دریمن بود. مقامات سعودی نیز در تماس های دیپلماتیک دوجانبه با باکو بارها خواهان حضور جمهوری آذربایجان در این به اصطلاح ائتلاف شده بودند. حضور رییس جمهوری آذربایجان در نشستی که برای تقویت ائتلاف نظامی تحت فرماندهی سعودی برگزار شد، در حالی بود که حتی کارشناسان سیاسی جمهوری آذربایجان این ائتلاف را بی معنا می دانستند. الخان علی عسگروف، رییس گروه کارشناسان اندیشکده «باکو نت وُرک» Baku Network درباره الحاق جمهوری آذربایجان به گروهی که «ائتلاف نظامی اسلامی برای مبارزه با تروریسم» نام گذاری شده بود، گفت :«این نخستین ائتلاف نیست که درباره سوریه تشکیل می شود. نخستین ائتلاف در این باره، با مشارکت دولت های غربی، عربستان سعودی، عمان، قطر و اردن تشکیل شده بود و به مدت طولانی در سوریه فعالیت کرد و خیلی هم فعال بود. اما، جالب است که در نتیجه فعالیت این ائتلاف، داعش اراضی تحت تسلط خود در سوریه را گسترش داد. علاوه بر این، عربستان سعودی برای جنگ در یمن ائتلاف دیگری را تشکیل داد که ائتلافی عربی بود و پاکستان را نیز به آن دعوت کرده بودند. مصر نیز برای حضور در آن ائتلاف موافقت کرده بود، اما بعدها ارتش خود را به آن ائتلاف ملحق نکرد. در نتیجه فعالیت این ائتلاف، هنوز هم درگیری ها در یمن ادامه دارد. نتیجه فعالیت این ائتلاف چه بوده است؟ حضور جمهوری آذربایجان در چنین ائتلافی بی معناست.»

الخان علی عسگروف، کارشناس اندیشکده «باکو نت وُرک»، همچنین در بیان علت ارزیابی منفی خود از حضور جمهوری آذربایجان در ائتلافی نظامی به سرکردگی عربستان سعودی می گوید: «آمریکا و فرانسه و روسیه به عنوان گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا که باید مناقشه قراباغ کوهستانی را حل کند، در مساله سوریه اعضای ائتلاف های جداگانه ای هستند. در چنین شرایطی پیوستن جمهوری آذربایجان به ائتلافی ثالث، کاملا نادرست است. فکر نمی کنم که چنین ائتلافی بتواند در زمان عملیات نظامی در قراباغ، نیروی نظامی برای کمک به جمهوری آذربایجان اعزام کند. چنین ائتلافی صرفا می تواند کمک مادی به جمهوری آذربایجان بکند. زیرا، تنها ابزار موجود در دست عربستان سعودی، پول است. همچنین، باید توجه داشت که عربستان سعودی نمی خواهد ایران در این ائتلاف حضور داشته باشد و حضور جمهوری آذربایجان در این ائتلاف می تواند به مناسبات جمهوری آذربایجان با ایران ضربه بزند. دلایل زیادی برای خودداری از حضور جمهوری آذربایجان در این ائتلاف وجود دارد. اما، وزارت خارجه جمهوری آذربایجان اعلام کرده است که پیشنهاد حضور در این ائتلاف را بررسی می کند و در حال مذاکره است. »

برغم اینکه جمهوری آذربایجان در ائتلاف نظامی تحت فرماندهی عربستان سعودی در منطقه رسما حاضر نشد و به اعلام همبستگی های نمادین همچون حضور الهام علی اف در نشست سران «عربی - اسلامی - آمریکا» در ریاض بسنده کرد، اما سعودی ها تلاش کردند از همین فضا برای ایجاد روزنه ای برای نفوذ نظامی در جمهوری آذربایجان بهره برداری کنند.در همین راستا، در سفر هیات نظامی عربستان سعودی تحت سرپرستی ژنرال علی بن ابراهیم فواز به باکو در فوریه 2018 گسترش مناسبات نظامی باکو و ریاض در تمامی زمینه ها و بخصوص در زمینه های فنی – نظامی تاکید و تصریح شد که در این مناسبات، روابط شخصی میان سران باکو و ریاض نقش اساسی داشته است. یکی از اهداف اصلی ریاض از همکاریهای نظامی و امنیتی با باکو و دعوت از جمهوری آذربایجان به عضویت در ائتلاف های سیاسی و امنیتی سعودی نیز صرفا ایجاد پوششی برای مداخله نظامی و امنیتی در جمهوری آذربایجان با هدف تحریکات قومی و فرقه ای ضدایرانی است.

افزایش همکاری های نظامی جمهوری آذربایجان با عربستان سعودی در حوزه نظامی، برغم ادعای مقامات و رسانه های باکو، تاثیر مثبتی در حل مناقشه قراباغ نداشته است. از سوی دیگر، برغم تبلیغات رسانه‌های باکو درباره به اصطلاح «ناتوی عربی »، معلوم شده است که «ائتلاف نظامی سعودی »، همانند طبلی توخالی بوده است. نزدیک شدن باکو به ریاض در حوزه نظامی، نه تنها ثمره‌ای مثبت در مناقشه قراباغ به بار نیاورده، بلکه صرفا سبب تسهیل و گسترش نفوذ و تحرکات وهابی‌ها در ساختار نظامی جمهوری آذربایجان شده است. زیرا، ساختار نظامی جمهوری آذربایجان همواره درصدد مقابله و به حاشیه راندن دینداران و فعالان اسلامی بوده است که آرمان بازپس گرفتن قرا باغ را دارند.