IRIB World Service

در بخش 13 مقاله، همکاری های نظامی غیر رسمی باکو و ریاض بررسی خواهد شد.

در پی سفر ژنرال ذاکر حسن اف، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان به عربستان سعودی در آوریل 2017 ، برخی رسانه ‌های باکو در ماه مه به نقل از شبکه «العربیه» سعودی از احتمال سفر محمد بن سلمان، وزیر جنگ سعودی به باکو خبر دادند. حتی روزنامه «ینی مساوات» چاپ باکو پا را فراتر گذاشت و احتمال گفتگو درباره ملحق شدن باکو به ائتلاف نظامی تحت ریاست عربستان سعودی را مطرح کرد و نوشت: «بعید نیست که محمد بن سلمان، در سفر به مسکو، واکنش روسیه را به ملحق شدن جمهوری آذربایجان، تنها کشور اسلامی قفقاز جنوبی به «ناتوی عربی »، جویا شود. وی در باکو تلاش خواهد کرد که از موضع روشن رئیس جمهوری آذربایجان در این مورد مطلع شود.» اما برغم هیاهوی رسانه های باکو بخاطر احتمال سفر وزیر جنگ و ولیعهد سعودی به باکو، به دلایل اعلام نشده ای محمد بن سلمان به باکو سفر نکرد. البته، یکی از این دلایل اعلام نشده این بوده است که محمد بن سلمان، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان را هم سطح خود تلقی نکرده و سفر خود به باکو را منوط به تنظیم پروتکل این سفر با میزبانی شخص الهام علی اف، از ولیعهد و وزیر جنگ سعودی کرده بود.

در همین حال، رسانه های باکو با چشم پوشی از نگاه تحقیرآمیز وزیر جنگ سعودی به جمهوری آذربایجان، همچنان تبلیغ مناسبات نظامی باکو با ریاض را در دستور کار خود داشته اند. این رسانه ها مدعی اند در حالی که آمریکا به علت مناقشه قراباغ کوهستانی، متعهد به رعایت ممنوعیت فروش سلاح به جمهوری آذربایجان و ارمنستان است، عربستان سعودی چنین تعهدی ندارد و ریاض می‌تواند هرگونه سلاحی از جمله سلاح های آمریکایی را به باکو بفروشد! این ادعا برای توجیه مناسبات نظامی باکو و ریاض در حالی مطرح می شود که عربستان سعودی ، خود نیز در استفاده از سلاح های آمریکایی استقلال عمل ندارد و بدون نظر مستشاران آمریکایی نمی تواند هیچ تصمیمی درباره این سلاح ها بگیرد. در همین راستا زاهد عروج، عضو «کمیته امور دفاعی و امنیتی و مبارزه با مفاسد مالی» مجلس جمهوری آذربایجان نیز امکان خرید سلاح‌ های آمریکایی از عربستان سعودی را رد کرد و گفت: « در مرحله کنونی دشوار است که این روابط را براساس موضوع فروش سلاح، تحلیل کرد. بی تردید، در این باره، برخی اطلاعات به رسانه ‌ها داده خواهد شد. فروش تسلیحات آمریکایی از عربستان به جمهوری آذربایجان درست نیست. زیرا، کاخ سفید ممنوعیت‌ هایی را برای آن در نظر گرفته است. مناسبات جمهوری آذربایجان و عربستان سعودی بر مبنای تسلیحات آمریکایی برقرار نخواهد شد. زیرا، توافق‌هایی میان دولت ها وجود دارد که باید به آن‌ها عمل شود. جمهوری آذربایجان در خرید سلاح های اروپایی و اسراییلی مشکلی ندارد. »

برغم محقق نشدن اهداف باکو در خرید سلاح های امریکایی از رژیم سعودی، در ششم فوریه 2018 هیاتی از وزارت جنگ عربستان سعودی به باکو سفر و با ژنرال ذاکر حسن اف، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان دیدار کرد. در خبر رسمی وزارت دفاع جمهوری آذربایجان از این دیدار آمده است: «در این دیدار ژنرال ذاکر حسن اف توصیه‌ های الهام علی‌اف در خصوص توسعه مناسبات با عربستان سعودی و به ویژه در حوزه نظامی را مورد تأکید قرار داد. سرلشگر «علی بن ابراهیم فواز» سرپرست هیئت اعزامی عربستان به باکو نیز بر اهمیت همکاری نظامی بین دو طرف تأکید دارد. در این دیدار درباره گسترش روابط ارتش‌ های دو کشور، برگزاری رزمایش های مشترک و سفرهای متقابل مقامات نظامی و یک رشته مسائل مورد علاقه دیگر گفتگو شد». اما، برخی اخبار و مطالعات نشان می‌دهد که در کنار گفتگوها و همکاری ‌های رسمی جمهوری آذربایجان و عربستان سعودی در حوزه نظامی، همکاری‌ های اعلام نشده و غیر رسمی میان دو طرف در زمینه‌ های نظامی و امنیتی ایجاد شده است که ابعاد قابل توجهی دارد.

پایگاه اینترنتی «میدان تی وی» در ششم جولای 2017  به نقل از مقاله پژوهشی درج شده در سایت «ترود» TRUD بلغارستان به قلم «دیلیانا قایتانجیئوا» پژوهشگر بلغارستانی، خبر داد شرکت هواپیمایی «سیلک وی» SilkWayجمهوری آذربایجان با استفاده از پروازهای دیپلماتیک، به حمل محموله‌ های سلاح برای تروریست ‌های مورد حمایت سعودی در کشورهای مناقشه خیز منطقه مشغول بوده است . بر اساس این گزارش،شرکت هواپیمایی «سیلک وی» با پوشش اسناد دیپلماتیک، به سوریه، عراق، افغانستان، پاکستان و کنگو سلاح حمل کرده است. در دسامبر 2016، نُه انبار زیرزمینی تسلیحات با منشأ بلغارستانی در حلب سوریه کشف شد که این تسلیحات با پروازهای دارای پوشش دیپلماتیک شرکت «سیلک وی» جمهوری آذربایجان به حلب سوریه منتقل شده بودند. بنوشته سایت ترود،در این خصوص تفاهمی میان برخی کشورهای غربی، امارات عربی متحده، عربستان سعودی، ترکیه، بلغارستان و سفارت جمهوری آذربایجان در بلغارستان مبنی بر پروازهای فوق العاده شرکت «سیلک وی» جمهوری آذربایجان و استفاده از مصونیت دیپلماتیک حاصل شده بود.

براساس مقاله پژوهشی پایگاه اینترنتی «ترود» بلغارستان، عربستان سعودی از جمله کشورهایی است که به منظور تسلیح تروریست ها، مقادیرزیادی سلاح از اروپای شرقی خریداری و در پوشش پروازهای دیپلماتیک شرکت هواپیمایی «سیلک وی» جمهوری آذربایجان حمل می‌کند. طی سال‌های 2016 و 2017 بیست و سه پرواز دیپلماتیک توسط شرکت سیلک وی از بلغارستان، صربستان و جمهوری آذربایجان و همچنین جده و ریاض برای انتقال سلاح انجام شده است. ارسال کنندگان این محموله ‌های نظامی نیز کارخانه «وی ام زد»  VMZ، شرکت ترانس موبیل بلغارستان، شرکت یوگوایمپورت  Yugoimportصربستان و شرکت «سی آی اچ ای زد»  CIHAZ جمهوری آذربایجان بوده‌اند. در ارتش عربستان سعودی فقط از سلاح های تولیدی کشورهای غربی استفاده می‌شود زیرا استاندارهای نظامی ارتش عربستان سعودی منطبق بر نحوه کارکرد سلاح های غربی است. سلاح‌ هایی که عربستان سعودی از شرکت‌ های اروپای شرقی می خرد، منطبق با استاندارهای نظامی ارتش سعودی نیست. بنابراین آنها را به دست تروریست‌ های مورد حمایت خود در سوریه و یمن می رساند. سلاح ‌هایی که ریاض از طریق پروازهای دیپلماتیک شرکت «سیلک وی» جمهوری آذربایجان تهیه می کند نیز از این نوع هستند و ریاض آنها را به دست تروریست‌ های مورد حمایت عربستان سعودی در سوریه و یمن می رساند.

در ماه آوریل و مه سال 2017، شرکت «سیلک وی» در مسیر «باکو- بورگاس- برازاویل» -Burgas- BrazzavilleBaku دو پرواز دیپلماتیک انجام داده است. بر اساس اسنادی که از سفارت جمهوری آذربایجان در بلغارستان به منابع بلغارستانی درز کرده است، پول هر دو محموله نظامی را عربستان سعودی پرداخت کرده است. در این پروازها، هواپیما در فرودگاه جده توقف داشته و در این هواپیما، سلاح های ضدتانک از نوع SPG-9 و GP-25 حمل شده بود که بعدها این تسلیحات در انبارهای سلاح داعش در موصل عراق ردگیری شدند. در فوریه و مارس 2017 ، عربستان سعودی از پروازهای دیپلماتیک شرکت هواپیمایی «سیلک وی» جمهوری آذربایجان در مسیر فرودگاه های باکو- بلگراد- شاهزاده سلطان- باکو، 350 تن سلاح تحویل گرفته است. در پنجم مارس 2017 نیز نیروی هوایی جمهوری آذربایجان برای وزارت جنگ عربستان سعودی، 1700 عدد آر. پی. جی 7 و 2500 عدد سلاح PG-7VM ارسال کرده است. در 18 و 28 فوریه 2017 دو پرواز دیپلماتیک شرکت هواپیمایی «سیلک وی» جمهوری آذربایجان از بورگاس بلغارستان به فرودگاه شاهزاده سلطان عربستان سعودی انجام شده است که در یکی از آن‌ها 5080 عدد سلاح PG-7V برای آر. پی. جی 40 میلیمتری و در دیگری نیز 24 هزار و 978 عدد سلاح RGD-5 حمل شده است.

قراینی مانند مقاله پژوهشی سایت ترود بلغارستان، نشان می دهد که حجم همکاری های نظامی غیررسمی باکو و ریاض در حوزه انتقال تسلیحات، بیشتر از حجم روابط رسمی دو طرف در زمینه های نظامی و تسلیحاتی است. این موضوع به همراه آشکار شدن ابعاد بیشتری از نحوه فعالیت شبکه مخفی عربستان سعودی در جمهوری آذربایجان با هدف عضو گیری برای تروریست های تکفیری در سوریه ،عراق و افغانستان بویژه در سالهای 2015 تا 2017، نشان می دهد که عربستان سعودی از ظرفیت های جمهوری آذربایجان برای حمایت تروریسم تکفیری بهره برداری می نماید.