IRIB World Service

در بخش 12 مقاله، همکاری های نظامی باکو و ریاض را بررسی خواهیم کرد.

همکاری های ریاض و باکو در حوزه های اطلاعاتی - امنیتی قبل از تعاملات نظامی شان شکل گرفته است. پس از تجاوز نظامی ائتلاف سعودی به یمن، ریاض در سال 2015 از باکو برای عضویت در این ائتلاف متجاوز دعوت کرده بود.در سال 2017 گفتگوهای جدی میان باکو و ریاض برای همکاری در زمینه نظامی شکل گرفت. در دهم مارس 2017، «ثامر السبهان» وزیر دولت عربستان سعودی در امور کشورهای خلیج فارس» در سفر به باکو با ژنرال ذاکر حسن اف، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان ملاقات کرد و درباره مناسبات نظامی و امنیتی ریاض و باکو گفتگو کردند.

ثامر السبهان، در دیدار با ژنرال ذاکر حسن اف، تأکید کرد که ظرفیت بالایی برای همکاری نظامی دو کشور وجود دارد، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان نیز بر ضرورت همکاری نظامی دو کشور تأکید کرد. ثامر السبهان، چهره جنجالی و ضد ایرانی طی سال‌های 2014 و 2015 میلادی وابسته نظامی عربستان سعودی در لبنان بود که در آن مقطع توطئه های علیه محور مقاومت انجام داد. وی پس از لبنان چند ماه تصدی سفارت عربستان سعودی در عراق را به عهده داشت که به علت نارضایتی دولت و ملت عراق از موضع گیری‌ ها و تحریکات فرقه گرایانه وی و حمایت اش  از تکفیریها ،  به ماموریتش در سال 2016 پایان داده شد. السبهان  در اکتبر سال 2016 به سمت «وزیرامور کشورهای خلیج فارس» منصوب شد.

این موضوع که ریاض پیشبرد روابط امنیتی و نظامی اش با باکو را به ثامر السبهان محول کرده است ، خود گویای اهداف سعودی از این روابط است. عربستان سعودی که از سال 2011 م در سازماندهی و انتقال مزدوران تکفیری از جمهوری آذربایجان به عراق و سوریه نقش داشته است، تلاش دارد از موقعیت جمهوری آذربایجان علیه کشورهای محور مقاومت استفاده نماید .  ثامر السبحان در 31 مه 2017 در سفر به باکو با الهام علی‌اف رئیس جمهور آذربایجان نیز دیدار کرد که رسانه ‌های باکو و سعودی جزییات این گفتگوها را اعلام نکردند. اما با توجه به سابقه ثامر السبحان، گفتگوهای وی با الهام علی‌اف، بیشتر حول محور همکاریهای نظامی و امنیتی و عملیات روانی متمرکز بوده است.

در دسامبر سال 2015، عربستان سعودی همزمان با حملات نظامی خود به یمن، از تشکیل ائتلاف نظامی به ریاست خود با عنوان باصطلاح «ائتلاف نظامی اسلامی» خبر داد و جمهوری آذربایجان را نیز به این ائتلاف دعوت کرد. در چارچوب همکاری نظامی باکو با ریاض، ژنرال ذاکر حسن اف، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان در پنجم آوریل 2017 به عربستان سعودی سفر و با محمد بن سلمان، وزیر جنگ سعودی که در آن زمان جانشین ولیعهد عربستان سعودی نیز بود، دیدار کرد. در این دیدار درباره همکاری ‌های فنی- نظامی باکو و ریاض و همکاری جمهوری آذربایجان با ائتلاف نظامی متجاوزان به یمن که ریاض آن را به اصطلاح «ائتلاف نظامی اسلامی» نام گذاری کرده بود، گفتگو شد. وزیر دفاع جمهوری آذربایجان همچنین از «مرکز هماهنگی مبارزه با تروریسم» در عربستان سعودی بازدید کرد. «مرکز هماهنگی مبارزه با تروریسم» درعربستان سعودی دو ماموریت یعنی پشتیبانی از تجاوز نظامی به یمن و حمایت از تروریست های تکفیری در عراق و سوریه را در پوشش مبارزه با تروریسم انجام می دهد. پس از آنکه ثامر السبهان چند بار در سال 2016 و اوایل 2017 میلادی به باکو سفر کرد و توانست الهام علی‌اف و ژنرال ذاکر حسن اف را به سمت همکاری نظامی و امنیتی با سعودی ‌ها بیش از پیش سوق دهد، گفتگوهای جدی میان باکو و ریاض برای همکاری نظامی آغاز شد. در این میان، رسانه‌ های باکو ابتدا به طور شتاب زده، از احتمال پیوستن جمهوری آذربایجان به ائتلاف نظامی تحت رهبری سعودی خبر دادند.

حتی در 15 دسامبر 2015، خبرگزاری ترند، ارگان نیمه رسمی جمهوری آذربایجان، به نقل از حکمت حاجی اف، سخنگوی وزارت امورخارجه جمهوری آذربایجان خبر داد که باکو در حال بررسی پیوستن به گروه موسوم به «اتحاد اسلامی ضدتروریسم» به ریاست عربستان سعودی است. حکمت حاجی اف اعلام کرد، این موضوع در گفتگوی تلفنی المار محمد یاراف، وزیر امورخارجه جمهوری آذربایجان با عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان سعودی مذاکره شد. خبرگزاری «ترند» بدون ذکر ماهیت ضد ایرانی و ضد اسلامی به اصطلاح «اتحاد اسلامی ضدتروریسم» افزود: عربستان سعودی یک ائتلاف نظامی اسلامی برای مبارزه با تروریسم با مشارکت 34 کشور اسلامی تشکیل داده است! بزرگنمایی باکو درباره ائتلاف نظامی تحت ریاست سعودی نیز در حالی بود که دولت ریاض در عمل مرتکب جنایات بین المللی از جمله در کشورهای اسلامی یمن و بحرین شده است و اساسا ائتلاف به معنای واقعی کلمه وجود ندارد و ریاض صرفا از نام ائتلاف و کشورهای عضو آن سوء استفاده می کند.

با این حال، راسیم رضایف، سفیر وقت جمهوری آذربایجان در عربستان سعودی نیز اعلام کرد: « باکو از مبارزه ریاض با تروریسم حمایت می‌کند و این بر منافع کشور ما منطبق است. به همین علت نیز ما پیشنهاد ورود به ائتلاف نظامی اسلامی را بررسی می کنیم». در هفته‌ ها و ماه ‌های بعد، موضع باکو درباره به اصطلاح ائتلاف نظامی سعودی مبهم و مسکوت ماند و باکو همچنان در شرایط انفعالی و خودداری از پاسخ روشن به ریاض قرار گرفت، اما پایگاه اینترنتی «استراتگ» جمهوری آذربایجان در 19 فوریه 2016 فاش کرد که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه ، باکو را برای حضور در گروه به اصطلاح ائتلاف ضدتروریسم به ریاست عربستان سعودی تحت فشار قرار داده است.

استراتگ در مقاله ای تصریح کرد که «آنچه مشاهده می‌شود این است که از جمهوری آذربایجان مشارکت رسمی در ائتلافی که علیه روسیه و ایران تدارک شده است، مطالبه می‌شود. متحدان استراتژیک، از باکو درخواست هزاران نیروی نظامی را ندارند. بلکه خواهان چند نظامی رسمی از جمهوری آذربایجان در این ائتلاف می‌باشند. المار محمدیاراف پس از دیدار با مولود چاوش اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه گفت که جمهوری آذربایجان در حال بررسی مشارکت در ائتلاف اسلامی ضد تروریسم است، اما هنوز در این مورد تصمیمی اتخاذ نشده است. این سخنان المار محمد یاراف نشان می‌دهد که وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان این سخنان را با تاکید کشور ترکیه بیان کرده است. افسوس که کشور همسایه نمی خواهد موقعیت حساس ما را درک کند. ترکیه نمی‌خواهد درک کند که ملحق کردن جمهوری آذربایجان به ائتلاف سنی و جنگ میان مذاهب، برای این کشور که بیش از شصت درصد از اهالی آن را شیعیان تشکیل می‌دهند، بسیار خطرناک است و می‌تواند جمهوری آذربایجان را به وضعیتی بدتر از سوریه دچار کند. به خصوص که روسیه می‌تواند در صورت خارج شدن جمهوری آذربایجان از حریم خود ، به ایران در تنبیه جمهوری آذربایجان کمک کند».

در نهم ژانویه 2017 مجددا خبرگزاری «آپا»ی جمهوری آذربایجان به نقل از شبکه تلویزیونی «دنیا تی وی» پاکستان از ملحق شدن باکو به «ائتلاف نظامی عربستان سعودی» خبر داد، اما باز هم حکمت حاجی اف، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری آذربایجان این خبر را بطور مبهمی تکذیب کرد و گفت: «در دستور کار سیاست خارجی جمهوری آذربایجان هنوز چنین مسئله‌ای وجود ندارد. در گذشته پیشنهادهای مختلفی درباره این مسئله در چارچوب سازمان همکاری اسلامی مطرح شده است. در زمان مطرح شدن هر پیشنهادی، جمهوری آذربایجان آن را بطور مفصل بررسی می‌کند». در ادامه این روند، در پنجم آوریل 2017م، محمد بن سلمان وزیر جنگ عربستان سعودی با ژنرال ذاکر حسن اف که به ریاض دعوت شده بود، دیدار کرد. در این دیدار که محمد العایش، دستیار وزیر دفاع و سپهبد فیاض الرویلی، نایب رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح سعودی و ژنرال حسین محموداف، رئیس اداره روابط نظامی بین‌المللی وزارت دفاع جمهوری آذربایجان نیز حضور داشتند، درباره همکاری نظامی دو کشور گفتگو شد. همچنین سلمان بن عبدالعزیز، شاه عربستان سعودی در دیدار ژنرال ذاکر حسن اف، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان با وی در کاخ الیمامه، بر همکاری نظامی ریاض- باکو تأکید کرد.

باکو برای توجیه گسترش روابط نظامی خود با ریاض از مسأله قرا باغ بهره می گیرد و مدعی است که چون عربستان سعودی ، ارمنستان را به رسمیت نشناخته است و به اصطلاح حامی جمهوری آذربایجان در بحران قرا باغ است، همکاری با ریاض می تواند منافع ملی جمهوری آذربایجان را تامین کند. حال آنکه حمایت ریاض از باکو در مساله قراباغ لفاظی و در قبال دریافت سهم از کنسرسیوم نفتی جمهوری آذربایجان در خزر می باشد و اساسا عربستان سعودی از ظرفیت حمایت واقعی از جمهوری آذربایجان برخوردار نیست. بهمین دلیل نیز تاکنون ارمنستان هیچ گونه اعتراضی به همکاری های جمهوری آذربایجان و عربستان سعودی انجام نداده است. همچنین چشمداشت باکو برای خرید سلاح های آمریکایی مدرن به واسطه عربستان سعودی نیز انتظاری غیرواقع بینانه است. زیرا، همانطور که رژیم صهیونیستی تلاش دارد از جمهوری آذربایجان به عنوان انباری برای تسلیحات خود در قفقاز استفاده کند، عربستان سعودی نیز انباری برای تسلیحات غربی در منطقه خلیج فارس است و ریاض حق فروش این تسلیحات به جمهوری آذربایجان یا هر کشور دیگری را ندارد.