IRIB World Service

در بخش دهم مقاله، استفاده ابزاری باکو و ریاض از آیسسکو را بررسی خواهیم کرد.

جمهوری آذربایجان در سال1991عضو آیسسکو شد. اما،از زمان معرفی خانم مهربان علی اوا، (Mehriban Aliyeva) همسر رئیس‌ جمهوری آذربایجان به عنوان «سفیر حسن نیت آیسسکو»، این مناسبات وارد مرحله ای جدید و پویاتر شد. مهربان علی اوا، در 13 آگوست 2004 سفیر حسن نیت سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان ملل متحد، یونسکو و در 24 نوامبر 2006 سفیر حسن نیت سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان همکاری اسلامی شد. در این دوره، باکو با بهره گیری از مناسبات نزدیک خود با ریاض، از ظرفیت «آیسسکو» برای تأمین خواسته‌ های خاص خود به وفور استفاده کرده است. تلاش های باکو برای ایجاد ارتباط با سازمان های علمی و فرهنگی و آموزشی بین المللی نشان دهنده راهبرد باکو برای تبلیغ سیاست های فرهنگی خود و به تعبیر مقامات و رسانه های باکو "شناساندن جمهوری آذربایجان به دنیا" است. دولت جمهوری آذربایجان موفق شد در سال 2009 موافقت سازمان آیسسکو را برای اعلام باکو به عنوان «پایتخت فرهنگی جهان اسلام» جلب کند. در پی آن، در 14 اکتبر 2009، شانزدهمین نشست وزرای فرهنگ کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در باکو برگزار شد.

از دید فعالان اسلامی در جمهوری آذربایجان ، هدف باکو از میزبانی نشست های آیسسکو علاوه بر شناساندن جمهوری آذربایجان و کسب جایگاه برای این کشور در عرصه بین‌المللی، سرپوش گذاشتن بر اسلام ستیزی و تظاهر به حفظ ارزش‌های اسلامی در جمهوری آذربایجان است. در دوازدهمین اجلاس کنفرانس عمومی آیسسکو در باکو در 23 نوامبر 015  ،و همزمان با تداوم فشارها به فعالان اسلامی ،  الهام علی‌اف رئیس‌جمهوری آذربایجان برگزاری این اجلاس آیسسکو در باکو را رویدادی مهم برای کشورش خواند و افزود: "جمهوری آذربایجان به تبلیغ و ترویج فرهنگ اسلامی در خارج از کشور اهمیت زیاد قایل است و علاقه مند تحکیم روابط میان ادیان و بین فرهنگ ها است." مقامات باکو در این روند همکاری نزدیکی با شخص عبدالعزیز عثمان التُویجری، مدیرکل آیسسکو که تبعه عربستان سعودی است، دارند. در اجلاس 23 نوامبر 2015 آیسسکو در باکو، عبدالعزیز عثمان التویجری با اتفاق آرای حاضران این اجلاس مجددا به سمت مدیر کل آیسسکو انتخاب و از سوی دیگر ریاست دوره‌ای کنفرانس عمومی آیسسکو نیز به جمهوری آذربایجان واگذار شد.

در چارچوب همین نوع بده و بستان های سیاسی میان باکو و مدیرکل آیسسکو، عثمان التویجری همه ساله در نشست‌ های موسوم به «مجمع جهانی باکو» که با حضور سرشناسان سازمان‌ های فراماسونی و صهیونیستی برگزار می گردد، حضور می یابد.وی همچنین در اجلاس های «گفتگوی بین فرهنگ ‌ها و تمدن ‌ها» که به «روند باکو» مشهور شده اند ، شرکت کرده است. دیدارهای عثمان التویجری با اعضای خانواده حاکم بر جمهوری آذربایجان از جمله لیلا علی اوا معاون  بنیاد حیدر علی اف نیز حاشیه ساز بوده است . لیلا علی اوا که از دید منتقدان به ترویج اباحه گری و شکستن اصول  رفتاری در جمهوری آذربایجان شهرت دارد، همواره با ظاهری غیراسلامی با مدیر کل آیسسکو ملاقات می کند که انتشار عکس های آن  با ناخرسندی فعالان اسلامی بویژه در فضای مجازی مواجه شده و آنها اینگونه رفتارها را در چارچوب تبلیغات برای تغییر فرهنگ و سبک زندگی اسلامی مردم جمهوری آذربایجان می دانند.

در جریان اجلاس 23 نوامبر 2015 آیسسکو در باکو، دولت جمهوری آذربایجان، برنامه‌ های مختلفی برای بهره‌گیری اختصاصی از آیسسکو در جهت تبلیغ سیاست ‌های نظام حاکم بر جمهوری آذربایجان اجرا کرد. حضور میهمانان این اجلاس در «مرکز حیدر علی‌اف»، دیدار «التویجری» با خانم مهربان علی آوا، «سفیر صلح یا سفیر حسن نیت آیسسکو» و حضور وی در «مدرسه عالی نفت باکو» از آن جمله بود. در ادامه این روند، الهام علی‌اف، رئیس‌جمهوری آذربایجان در 14 ژانویه 2016 ، فرمانی را برای تشکیل «کمیسیون ده نفره ملی جمهوری آذربایجان برای ارتباط با آیسسکو» به ریاست ابوالفضل قارایف، وزیر فرهنگ و گردشگری جمهوری آذربایجان صادر و تأکید کرد که اقدام «آیسسکو» در اعلام باکو و نخجوان به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال های 2009 و 2018 میلادی، به معنای به رسمیت شناختن «مشروعیت تاریخ و فرهنگ غنی ملت آذربایجان» است.

باکو همچنین در تبلیغ رویکردهای خاص خود به موسیقی از ظرفیت آیسسکو بهره برداری می‌کند. برگزاری سالانه مسابقه خوانندگان جوان موسیقی کلاسیک کشورهای اسلامی درجمهوری آذربایجان درچارچوب همکاری وزارت فرهنگ و گردشگری این کشور با آیسسکو از مصادیق این موضوع است. در اجرای این برنامه موسیقی، «مرکز جوانان کائنات» و «آکادمی موسیقی جمهوری آذربایجان» از نام «آیسسکو» در راستای اهداف خاص خود بهره برداری می‌کنند، حال آنکه این برنامه که شرکت کنندگان آن حتی ظواهر اسلامی را نیز رعایت نمی کنند، هیچ سنخیت و ارتباطی با اهداف آیسسکو ندارد. بخصوص که سیاست باکو در زمینه موسیقی اساسا بر حول محور موسیقی مبتذل «یوروویژن» می باشد.

در قالب همکاری‌ های باکو- آیسسکو، در ششم می 2017 نیز «مرکز تحلیل اصلاحات اقتصادی و ارتباطات جمهوری آذربایجان» و «آیسسکو» یادداشت تفاهمی را امضاء کردند که بر اساس آن «آیسسکو»، جمهوری آذربایجان را به منزله مرکز تجارت دیجیتالی منطقه ‌ای به رسمیت می‌شناسد. حال آنکه، به علت حضور گسترده شرکت های صهیونیستی در زیرساخت های ارتباطی جمهوری آذربایجان از جمله باکسل، اساسا فناوری دیجیتال و ارتباطات در جمهوری آذربایجان اساسا تحت کنترل رژیم صهیونیستی قرار دارد.

از دیگر مصادیق بهره‌گیری باکو از نام «آیسسکو» در پیشبرد برنامه ‌های سیاسی و فرهنگی خود، مراسم اختتامیه «سال همبستگی اسلامی» در جمهوری آذربایجان در 21 دسامبر 2017 بود. عبدالعزیز عثمان التویجری، مدیر کل آیسسکو طی سخنانی در این مراسم، بر نقش جمهوری آذربایجان در همبستگی اسلامی و برقراری صلح میان پیروان مذاهب مختلف تأکید کرد. حال آنکه در سال همبستگی اسلامی، بیشترین فشارها و سرکوب ها علیه جریانات اسلامی در جمهوری آذربایجان اعمال شد. اما، باکو با بهره گیری از آیسسکو و با شعار همبستگی اسلامی، سعی در انحراف توجه محافل اسلامی از این موضوع داشت. باکو با استفاده از مناسباتش با آیسسکو، توانسته است نخجوان را در سال 2018 به عنوان پایتخت فرهنگی آیسسکو معرفی کند. ابوالفضل قارایف، وزیر فرهنگ جمهوری آذربایجان در اجلاس «کمیسیون ملی جمهوری آذربایجان برای ارتباط با آیسسکو» که در 22 دسامبر 2017 با حضور التویجری، در باکو تشکیل شد، گفت : « نخجوان که گنجینه فرهنگی جمهوری آذربایجان محسوب می شود، در سال 2018 ، پایتخت فرهنگی آیسسکو شده است. تمامی این ها به منزله نمره ای عالی است که جهان اسلام به میراث غنی تاریخی و فرهنگی ملت آذربایجان می دهد. سایت آیسسکو در باکو تاسیس شده است. پرچم جمهوری آذربایجان در تمامی برنامه های آیسسکو در اهتزاز است. »

فیاد احد علی الدوساری، سفیر وقت عربستان سعودی در باکو در گفتگو با نشریه فرهنگ در 15 سپتامبر 2010 گفته بود: «جمهوری آذربایجان و عربستان سعودی در آیسسکو نیز خیلی فعال هستند. توسعه این روابط تاثیر خود را می گذارد. » روشن است که استفاده از آیسسکو در راستای تبلیغ نظام لائیک جمهوری آذربایجان، در کنار تامین اهداف خاص دولت باکو، موجب ترویج افکار و تاثیرات فرهنگی عربستان سعودی یعنی وهابی گری در جمهوری آذربایجان می شود. سخنان مقامات سعودی نیز نشان می دهد عربستان سعودی از طریق مناسبات با باکو و بهره گیری از ظرفیت سازمان هایی نظیر آیسسکو در نظر دارد جمهوری آذربایجان را به سمت همگرایی فرهنگی با سعودی سوق دهد که این نیز در حوزه های فکری ،مذهبی و ترویج وهابیت معنا پیدا می کند.