آمریکا و جنون اعتیاد به تحریم (6) بررسی تحریم از منظر حقوقی و تحریم به مثابه تروریسم
در قسمت ششم از مجموعه مقالات آمریکا و جنون اعتیاد به تحریم، تحریم از منظر حقوقی و تحریم به مثابه تروریسم ارائه می گردد.
استفاده گسترده آمریکا از تحریم ها در حوزه های مختلف اقتصادی، تجاری، مالی، نظامی، دیپلماتیک، فردی، ورزشی از منظرحقوقی به ویژه حقوق بشر وحتی حقوق بشر دوستانه قابل بررسی وتحلیل است. این تحریمها، بسیاری از حقوق اولیه و بنیادی بشر، که در اسناد و کنوانسیون های بینالمللی به رسمیت شناخته شده اند، نقض می کنند. به طور مثال حق حیات به عنوان مهم ترین و عالی ترین حقی که سایر حقوق نیز از آن ناشی میشود در ماده 3 اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده 6 میثاق بینالمللی حقوق مدنی سیاسی، ماده 6 کنوانسیون حقوق کودک و بسیاری از اسناد بینالمللی دیگر مورد تاکید قرار گرفته است. منشور ملل متحد در بند 2 ماده 1 بر توسعه روابط دوستانه در روابط بینالملل بر مبنای احترام به اصل تساوی وحقوق ملل تاکید نموده است. اصل عدم تبعیض نیز از اصول بنیادین حقوق بشری است که آمریکا با تحریمهای اولیه و ثانویه آنها را نقض میکند.
در حالیکه تحریمها به بهانه مقابله با نقض حقوق بشر اعمال می شوند، خود به نقض گسترده حقوق بشر منجر می گردد. حقوق بشر شامل طیف گسترده ای از حقوق میشود و آنها را به چهار نسل، تقسیم میکنند. حقوق بشر های نسل اول و دوم، به ترتیب با تعهد منفی دولت به مداخله نکردن در آزادی افراد و تعهد مثبت او به مداخله در برآوردن برخی از نیازهای افراد سروکار دارد. حقوق بشر نسل سوم، افزون برشرایط لازم برای سایر نسل ها، به هم افزایی توان و تلاش همۀ کنشگران -اعم از دولتها، سازمانهای بینالمللی، اشخاص حقوق عمومی و مانند آنها- سروکار دارند. امروزه نسل چهارم حقوق بشری در حال ظهور است. با توسعه فناوری اطلاعاتی و ارتباطی و فضای سایبر، دسترسی به این حقوق را جزو نسل چهارم حقوق تعبیر می کنند. فرهاد طلایی استاد دانشگاه در ایران و نویسنده کتاب حقوق سازمان های بین المللی، با تاکید بر تاثیر منفی تحریم ها به حقوق بشر معتقد است: یکی از مصادیق بسیار مهم حقوق بشر، حق دسترسی بر غذا و حق رهایی از گرسنگی است که بیشتر در نسل دوم حقوق بشر قرار می گیرد. در چارچوب حقوق بینالملل، حق دسترسی بر غذا، حق بنیادین هر شخص بر دسترسی پایدار است به غذا بهگونهای که پاسخگوی نیازهای غذایی وی باشد
حق دسترسی بر غذا، نوعی از حقوق بشر است که در مجموعه حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی طبقهبندی میشود.حق دسترسی بر غذا شامل حق یاری رساندن به فردی است که نمیتواند از خویشتن مراقبت کند. البته این نکته در مورد حق دسترسی بر غذا بیشتر حائز اهمیت است که حق دسترسی بر غذا حقی است که بر اساس آن هر فرد بتواند تغذیه در شان خویش را داشته باشد. این حق شامل دسترسی به منابع و ابزارهایی برای تأمین معیشت هر فرد و نیز موارد دیگر شامل دسترسی به زمین، امنیت و رفاه، دسترسی به آب و بذر، اعتبارات، خصوصا ً برای اقشار آسیب پذیر و در معرض تبعیض میشود. مواردی که اعمال تحریم ها، موجب نقض حق دسترسی بر غذا شده است، بسیار متعددند که برای نمونه فقط به یک مورد اشاره می شود. گزارش هایی که سال 2022 در باره وضعیت مردم یمن منتشر شده، تصویر بهتری از نقض حق دسترسی بر غذا را نشان می دهد: «سه آژانس سازمان ملل در 14 مارس 2022 هشدار دادند که بحران گرسنگی وخیم یمن در آستانه یک فاجعه آشکار است و 4/17میلیون نفر اکنون به کمک غذایی نیاز دارند و بخش فزاینده ای از جمعیت با سطوح اضطراری گرسنگی مقابله می کنند. در سراسر یمن، 2/2 میلیون کودک به شدت دچار سوءتغذیه هستند، از جمله نزدیک به نیم میلیون کودک با سوءتغذیه حاد شدید، وضعیتی تهدیدکننده زندگی، مواجه هستند. علاوه بر این، حدود 3/1 میلیون مادر باردار یا شیرده دچار سوءتغذیه حاد هستند. کاترین راسل، مدیر اجرایی یونیسف اعلام کرده است: «کودکان بیشتری در یمن گرسنه به رختخواب می روند.» این آنها را در معرض افزایش خطر آسیب های جسمی و شناختی و حتی مرگ قرار می دهد. وضعیت اسفبار کودکان در یمن دیگر نمیتواند نادیده گرفته شود. زندگی در خطر است.» یمن به دلیل های ناعادلانه درگیر یکی از بدترین بحران های غذایی در جهان است. والدین اغلب نمیتوانند فرزندان خود را به مراکز درمانی بیاورند زیرا نمیتوانند هزینه حمل و نقل یا هزینه های خود را در زمانی که به فرزندانشان کمک می شود بپردازند.
طبق منشور ملل متحد، کشورهایی که اقدامات آنها، امنیت بینالمللی را به خطر می اندازد، با روش های غیرنظامی که می تواند تحریمها را نیز شامل شود، با آن مقابله شود. از آنجاییکه سازمان ملل مرجع اصلی حل اختلافات بین کشورهای عضو است، بنابراین باید اقدامات آن در این چارچوب باشد، اقداماتی به غیر از تدابیری که شورای امنیت طبق ماده ٤١ منشور ملل متحد به کار می گیرد، به عنوان اقدامات قهری یک جانبه لحاظ می شوند. تحریمهای یک جانبه در دو مورد منشور ملل متحد را نقض می کنند. طبق بند ٣ ماده ١ منشور ملل متحد، اصل همکاری بین دولت ها در حل مسائل بینالمللی که دارای جنبه های اقتصادی و بشردوستی است، از مقاصد ملل متحد محسوب می گردد. اقدامات یک جانبه، تنها در صورتی برای جامعه بینالمللی قابل پذیرش هستند که در چهارچوب شرایط مقبول همگان اجرا شوند. در غیر این صورت کل سیستم بینالمللی ایجاد شده پس از جنگ دوم جهانی و نظم مبتنی بر منشور ملل متحد که همکاری یکی از اصول مورد تأیید آن است را مورد تهدید قرار خواهد داد.
تحریم یک جانبه به خصوص تحریمهای ثانویه یا فراسرزمینی ناقض اصل همکاری بین کشورها می باشد؛ زیرا بر اساس اصل کلی همکاری که یکی از بنیادهای نظم حقوقی مبتنی بر منشور ملل متحد است، هیچ کشوری نمیتواند اقدام یک جانبه را ابزاری برای تاخت و تاز علیه حاکمیت سایر دولت ها قرار دهد. هیچ کشوری نمیتواند قوانین داخلی خود را مستمسکی برای مداخله در امور داخلی کشورهای دیگر یا به مخاطره انداختن استقلال و تمامیت ارضی آنها قرار دهد و این امر عدم مشروعیت تحریمهای فراسرزمینی را توجیه پذیر می نماید. این در حالی است که آمریکا با تحریم های ثانویه، قوانین داخلی خود را به عرصه بین المللی سرایت می دهد. با توجه به برابری حقوقی همه اعضای سازمان ملل، این روش خلاف موازین بین المللی است.
تحریمهای یکجانبه آمریکا را میتوان مصداق تروریسم اقتصادی تلقی کرد. تروریسم صرفا در سطح گروهها و در داخل دولتها، انجام نمیشود بلکه امروزه آمریکا آن را در سطح بینالمللی به کار می گیرد و با استفاده از ابزار تحریم های گسترده اقتصادی، مرتکب تروریسم می شود. تحریمهای اقتصادی که به صورت گسترده یا سازمانیافته اعمال می شوند و حیات و سلامت غیرنظامیان را به خطر میاندازد و باعث نوعی رعب و وحشت می شوند، میتواند تروریسم اقتصادی تلقی شود.
تروریسم اقتصادی به معنای وحشتآفرینی در مورد اقتصاد یک کشور و ایجاد رعب و ترس در دیگر کشورها برای ممانعت از تجارت و سرمایهگذاری در کشور هدف است. تحریمهای آمریکا به ویژه تحریمهای ثانویه موجب شده است، سایر کشورها و بخش خصوصی از سرمایه گذاری اقتصادی در کشورهای هدف خودداری کنند و به این صورت امنیت اقتصادی که یکی از وجوه مهم امنیت است، تهدید می شود.
در پایان این قسمت به طور خلاصه می توان گفت: تحریم های یکجانبه و به ویژه تحریمهای ثانویه آمریکا، باعث شده که بسیاری از حقوق بشر از جمله حق بر تعیین سرنوشت، حق حیات، حق برآموزش، حق بر غذا ، حق بر بهداشت و سلامت به صراحت نقض شوند. گسترش تحریمهای آمریکا باعث میشود که هر روز تعداد کشورهای تحریم شونده بیشتر شود و یکی از مهمترین راه های مقابله با رژیم بین المللی تحریم ها، ایجاد باشگاهی متشکل از تحریم شدگان است.
