آمریکا و جنون اعتیاد به تحریم (5)/ تحریم های امریکا علیه روسیه و رویکرد کشورها
در قسمت پنجم از مجموعه مقالات آمریکا و جنون اعتیاد به تحریم ؛ تحریم های امریکا علیه روسیه و رویکرد کشورها بررسی می شود.
تحریم، رخدادی است که بین طرفین بین المللی انجام میشود؛ در یک طرف، تحریم یا تحریمکنندگان وجود دارند و در طرف دیگر، تحریم یا تحریم شوندگان. بخش عمده ادبیات تحریم، درباره طرف تحریم کننده است و وجوه مختلف تحریم ها مانند؛ تاریخچه، گونهشناسی، نسبت آن با حقوق بینالملل، کارآمدی و ناکارآمدی و به طور کلی هر مطلبی که به طرف اعمال کننده تحریم مربوط میشود. با افزایش تعداد تحریم شوندگان، یک جامعه گستردهتر در حال شکلگیری است که می تواند در مقابل تحریمها، اقدامات جمعی انجام داده و رژیم بینالمللی تحریمها را تضعیف کرده و یا در هم بشکند. به ویژه تحریمهایی که ناقض موازین حقوق بینالملل و حقوق بشر هستند، ظرفیت بیشتری برای اقدامات جمعی میان تحریم شوندگان ایجاد میکنند.
ریچارد نفیو (Richard Nephew) محقق و مدیر برنامه مرکز سیاست جهانی انرژی در دانشگاه کلمبیا در کتاب «هنر تحریم» تصریح میکند: آنچه میتواند باعث شکست تحریمها شود، میزان استقامت کشورهای هدف در برابر تحریم خواهد بود. اما نکته قابل توجه این است که اگر هرکدام از کشورهای هدف تحریم، بخواهند به شکل انفرادی به مقابله با تحریمها بپردازند، با توجه به دست برتر آمریکا از نظر سیاسی، قدرت اقتصادی و فناوری و نیز تسری تحریم ها با تحریمهای ثانویه، بسیار سخت است به راحتی موفق به شکست تحریمها شوند. ممکن است میزان تابآوری در برابر تحریمها افزایش یابد اما اگر کشورهای تحریم شده در زمینه مقابله با تحریمهای آمریکا با یکدیگر متحد شوند و در صورت ایجاد ائتلافی از تحریم شوندگان، آنگاه رژیم بینالمللی تحریم ها، با چالش جدی و درنهایت مانند نظام استعمار قدیم فرو میپاشد. لذا به نظر می رسد شکلگیری ائتلافی از تحریم شوندگان،به منظور خنثی سازی اثرات تحریم ها ، یکی از موثرترین راهبردها برای مقابله با رژیم تحریم های آمریکا باشد.
براساس آمار و مستنداتی که در وبگاه وزارت خزنهداری آمریکا وجود دارد، این کشور تا پایان سال 2022 ، 25 کشور را تحریم کردهاست. به علاوه بر حسب موارد خاص، افراد و شرکتهایی را از کشورهای دیگر تحریم کردهاست. مجموع تحریمهای در حال اعمال علیه 7 کشور اصلی تحریم شده تا پایان سال 2022 بالغ بر24 هزار و 222 مورد بوده است. تحریمها به بهانههای مختلف اعمال میشوند: مانند ادعای حمایت از تروریسم، نقض حقوق بشر، اختلافات مرزی و تفاسیر متفاوتی که آمریکا از اصول و ارزشهای حاکم بر رژیم بینالمللی مورد نظر خود دارد. اگر تحریم شدگان از نظر مساحت و جمعیت، تجمیع شوند، بخش عمدهای از جهان هم اکنون در تحریم قرار دارد و به احتمال فراوان این روند همچنان ادامه خواهد یافت.
اگرچه، میزان تحریمهای اعمال شده علیه روسیه باعث شده که این کشور هم اکنون در صدر کشورهای تحریم شده، باشد اما تا سال 2021 جمهوری اسلامی ایران در صدر کشورهای اصلی قربانی تحریم قرار داشت. ایران طی چهار دهه راهبردهای گوناگونی علیه تحریمها اتخاذ کردهاست که برجسته ترین آنها «راهبرد دور زدن تحریمها» است. در این راهبرد، تحریمهای اقتصادی به شیوههای گوناگون به ویژه در حوزه صادرات و کسب درآمد ملی اجرا شده است. راهبرد ارجاع به نهادهای بینالمللی مانند دادگاه بین المللی لاهه نیز توسط ایران پیگیری شده است . حتی تجربه برجام نشان داد، صدور قطعنامه شورای امنیت2231 نیز نمیتواند سازوکار بازدارنده ای علیه تحریمها باشد. تبدیل هزینه تحریم به فرصت و تکیه بر خودکفایی اقتصاد داخلی نیز از راهکارهای جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با تحریمها بوده است. صبر راهبردی و صبر حداکثری که در مقابل فشار حداکثری آمریکا اجرا شد، موجب تاب آوری جمهوری اسلامی ایران در برابر شدیدترین تحریمها شده است.
مهمترین هدف و محوری که میتواند طیف گستردهای از تحریمشوندگان را حول یک ائتلاف گردهم آورد، تحریم شکنی و مقابله با تحریمهاست. ایجاد این ائتلاف در شرایط کنونی نظام بینالملل نیز راحتتر است؛ زیرا به تعبیر «امین الصیقل» نویسنده و استاد دانشگاه ملی استرالیا، نظام بینالمللی پساجنگ سرد، در تکاپو برای نظم جدید است. امین الصیقل معتقد است: «جهان، دوره گذار بزرگ و «گذار ژئوپلیتیک و مقاومت در برابر آن» را تجربه میکند. آمریکا دیگر تنها بازیگر جهانی نیست بلکه قدرتهای منطقهای و در حال موازن سازی روابط خود با آمریکا؛ چین و روسیه و قدرت های منطقهای کنشگری خود در حوزه نظامی و دیپلماسی را افزایش میدهند»
میزان تحریم های کنونی آمریکا به ویژه علیه روسیه در تاریخ تحریم های جهان، از زوایای مختلف قابل تحلیل است. نخستین بار پس از جنگ جهانی دوم یکی از قدرت های بزرگ دنیا مورد تحریم گسترده قرا گرفت است. علاوه بر فرمان های اجرایی رئیس جمهور آمریکا و مصوبات پی در پی کنگره این کشور، کشورهای اروپایی، ژاپن، استرالیا وکانادا نیز در اقدامی هماهنگ، روسیه را تحریم کردند. اتحادیه اروپا، مطابق مصوبه شورای مقررات 2022/1905 در 6 اکتبر 2022 بهعنوان بخشی از هشتمین بسته تحریمی، نیز محدویتهای تحریمهای ثانویه را علیه طرفهایی که تحریمهای روسیه را رعایت نکنند، اعمال کرد.
با توجه به موقعیت روسیه و حتی اوکراین در تامین زنجیره غذایی دنیا به ویژه در زمینه تولید غلات و دانه های روغنی، تحریم روسیه بخشی از امنیت غذایی جهان به ویژه در کشورهای فقیری که مستقیما مورد هدف تحریم ها نبودند، به خطر انداخته است. همین موضوع در مورد بازار بینالمللی انرژی نیز صدق می کند. روسیه بخش عمده انرژی اروپا به ویژه گاز آن را تامین می کند. روسیه و اوکراین 70 درصد نئون دنیا که در ماده اصلی نیمه هادی ها می باشند را دارا هستند. تحریم روسیه موجب شد این کشور در اقدامی ضد تحریمی، صادرات گاز به اروپا را محدود کند. تحریم روسیه خسارات وارده به اقتصاد این کشور را آنچنان که انتظار میرفت، پس از فشارهای اولیه، چندان چشمگیر نبوده است.
سونامی تحریم ها نه تنها موجب تغییر رفتار روسیه نشد بلکه ممکن است که جهان را تا آستانه جنگ جهانی سوم پیش ببرد. تجربه روسیه حداقل در کوتاه مدت و میان مدت نشان داد هر چقدر هم که میزان تحریم ها گسترده باشد، به ویژه اگر کشور هدف، قدرت بزرگی باشد، آسیب های جهانی تحریم ها خود را بیشتر نشان می دهد. یکی دیگر از مهمترین پیامدهای بحران اوکراین، نپیوستن بسیاری از کشورها به کارزار تحریم ها ضد روسیه بود.
از کشورهای گروه 20 در نشست بالی اندونزی که 16 نوامبر 2022 برگزار شد، ترکیه، آفریقای جنوبی، عربستان سعودی، مکزیک، اندونری، هند، برزیل، آرژانتین، روسیه را تحریم نکردند. حتی عربستان سعودی نیز که به نوعی متحد آمریکا محسوب می شود، از درخواست آمریکا برای افزایش عرضه نفت به منظور جبران کاهش صادرات روسیه حمایت نکرد.
از آنجا که راهبرد استفاده از تحریم به مثابله ابزار بازدارنده و تغییر رفتار و تغییر رژیم از سوی آمریکا علیه کشورهایی که با نظام سلطه مخالفند، تداوم دارد و حتی تشدید میشود، یافتن راهکاری فراملی بسیار ضروری است. به دلیل مضرات و آسیب های مستقیم و غیرمستقیم تحریم ها، به تدریج ایجاد و گسترش باشگاه قربانیان تحریم اجتناب ناپذیر می شود. طبیعی است که آمریکا باز هم از روشهای سلبی و ایجابی برای مقابله با این باشگاه اقدام خواهد کرد ولی مواضع ظالمانه و غیر حقوقی آمریکا در حوزه تحریم ها ، ضرورت ایجاد چنین باشگاهی را بیشتر نمایان می کند.
