IRIB World Service

در قسمت ششم مجموعه مقالات، به نقش و جایگاه ایران در مبارزه با مواد مخدر می پردازیم.

ایران یکی از مسیرهای اصلی ترانزیت مواد مخدر به دیگر نقاط جهان، بویژه اروپاست. چون اولاً 945 کیلومتر مرز مشترک با کشور افغانستان به عنوان کانون اصلی تولید مواد مخدر افیونی در جهان دارد و ثانیاً به لحاظ جغرافیایی در مسیر بالکان که حدود 45 تا 50 درصد کل موادمخدر تولید شده در افغانستان از این مسیر ترانزیت می شود قرار دارد و همین امر باعث شده تا این کشور یکی از به صرفه‌ترین مسیرهای ترانزیت قاچاق مواد مخدر به کشورهای اروپایی باشد. لذا اندکی کم کاری جمهوری اسلامی ایران در مبارزه با تروریست های قاچاق مواد مخدر موجب خواهد شد تا این باندها و تروریست ها به آسانی محموله های خود را از طریق ایران به جمهوری آذربایجان وترکیه و بعد به بازارهای اروپای و امریکایی منتقل نمایند. اما ایران با صرف هزینه های انسانی و مالی سنگین به عنوان موفق ترین کشور دنیا در زمینه مبارزه با قاچاق مواد مخدر و تروریسم مواد مخدری مطرح است.

برای اینکه از نقش ایران در مبارزه با مواد مخدر آشنا شویم تنها کافیست گزارش سه سال اخیر دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد را بررسی کنیم. بر اساس گزارش رسمی سازمان ملل، در سال2022، ۹۲ درصد کشفیات تریاک جهان، ۵۹ درصد کشفیات مورفین جهان و ۲۷ درصد کشفیات هروئین جهان به تنهایی در ایران صورت گرفته است.

الکس فدولوف (Alex Fedulov) نماینده دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد در مصاحبه ای اختصاصی با تهران تایمز اذعان کرد تهران بیشترین هزینه را در مبارزه با قاچاقچیان می پردازد.

به رغم غیر قانونی بودن تجارت مواد مخدر، گزارش های مرکز نظارت اروپا بر مواد مخدر، از چرخش مالی 1 تا 2 هزار میلیارد دلاری این تجارت پرسود خبر می دهد که آنرا به یکی از سه اقتصاد سودآور در جهان تبدیل کرده است. البته حدود 90 درصد گردش مالی خرید و فروش این مواد در کشورهای غربی و امریکا صورت می گیرد. تصور جهانی بر این بود که با حمله آمریکا و ناتو به افغانستان، تروریسم و میزان تولید مواد مخدر در این کشور کاهش می یابد اما آمارها نشان داد که در همان سال 2003 میزان 158 هزار هکتار اراضی زیرکشت تریاک سال قبل این کشور به 210 هزار هکتار افزایش یافت و تعداد ایالت های درگیر کشت خشخاش نیز از 14 به 17 ایالت افزایش یافت. همچنین حدود دو دهه اشغال کشور افغانستان توسط امریکا و نیروهای ائتلاف همراه با این کشور، باعث شد تا میزان تولید و توزیع مواد مخدر از ۲۰۰ تن قبل از اشغال بر اساس آمار دفتر جرم و مواد مخدر سازمان ملل متحد در برخی سالها نزدیک به ده هزار تن یعنی ۵۰ برابر برسد.

بدیهی است با افزایش کشت و تولید مواد مخدر، هزینه های مبارزه با این مواد نیز گسترش می یابد. در همین خصوص ایران ناچار است تا هزینه های بیشتری برای مبارزه با مواد مخدر در نظر بگیرد به طوری که بنا به سخنان رئیس جمهوری پیشین این کشور حسن روحانی، ایران سالانه 800 میلیون دلار بری مبارزه مستقیم و غیر مستقیم با مواد مخدر صرف می کند؛ که این رقم بیش از ۱۱ درصد تولید ناخالص ملی این کشور است. نتیجه این مبارزات، حفظ و تضمین سلامت ملت ها از شرق اروپا تا غرب امریکا و از جنوب افریقا تا شمال اروپاست.

سردار مجید کریمی، رییس پلیس وقت مبارزه با موادمخدر در این خصوص گفت: «تنها در سال 2020، بیش از یک هزار و ۱۰۰ تن انواع مواد مخدر توسط ایران کشف شد که با این میزان، رکورد کشف مواد مخدر در جهان شکسته شد.  این موضوع کتباً مورد اذعان و تقدیر سازمان ملل نیز قرار گرفت.»

ایران همچنان یکی از مسیرهای اصلی ترانزیت برای قاچاق مواد مخدر از افغانستان به کشورهای اروپائی است و نقش اصلی در سطح جهانی در چالش کنترل مواد مخدر داشته است. این کشور در سال۲۰۲۲ ، توانسته است ضمن اجرای حدود ۴۳۰۰ عملیات و درگیری مسلحانه، نزدیک به ۱۷۰۰ باند منطقه ای و بین المللی مواد مخدر منهدم و باتوجه به قوانین و ساختار متناسب با پولشویی در ایران ضربات اساسی را به بنیان مالی قاچاقجیان وارد نماید. این اقدامات در حالی صورت می گیرد که طبق میثاق پاریس که در سال 2003 تشکیل شد، مقرر شد 53 کشور در امر مبارزه با مواد مخدر با یکدیگر همکاری کنند که منجر به مقابله جدی با مواد مخدر شود لیکن همکاری‌ها چندان صورت نگرفت.

ایران نخستین مانع ترانزیت مواد مخدر به اروپا است و با توجه به شرایط دیگر کشورها همچون سوریه، عراق و به علاوه بی ثباتی شرق اروپا به دلیل جنگ اوکراین، تهران به نوعی نقش ناجی را برای ساکنان قاره سبز ایفا می‌کند. با این حال کشورهای اروپایی و امریکا نه تنها تاکنون خود، هیچ گام موثری برای مقابله با ترانزیت و تولید مواد مخدر برنداشتند، بلکه حتی افغانستان را برای تولید مخدرهای صنعتی تجهیز می کنند. این کشورها با همراهی استعمار امریکا و رژیم صهیونیستی با حمایت از اعمال تحریمهای ظالمانه علیه ایران مانع ورود تجهیزات کشف و انتقال مواد مخدر در مرزهای ایران شده و از پرداخت هزینه های سنگین امنیتی و نظامی تصویب شده در بیانه ها و توافق نامه های جهانی، نیز خودداری و یا مانع تراشی می کنند.

 پرویز افشار، معاون وقت کاهش تقاضا و توسعه مشارکت‌های مردمی ستاد مبارزه با مواد مخدر در خصوص تاثیر تحریم ها در مبارزه با مواد مخدر می گوید: «کمک‌های فنی، تجهیزاتی و مالی به ایران به عنوان کشوری که بیشترین حجم ترانزیت مواد مخدر و همچنین مبارزه از طریق آن انجام می‌شود، بسیار ناچیز است که دلیل عمده آن به خاطر تحریم‌ها است، بارها هم در حضور مقامات  سازمان ملل  و مجامع بین‌المللی مطرح کردیم که تجهیزات مرتبط با مبارزه با مواد مخدر نباید جزو تحریم ها باشد چرا که این مبارزه برای مصون سازی جامعه بشری است».

با وجود آنچه که ذکر کردیم، ایران به حکم رسالت خود، سد بزرگی در برابر سوداگران خشونت و دلالان فلاکت است و بهای سنگین این ایستادگی را با نثار خون هزاران نفر از نیروهای امنیتی و نظامی این کشور پرداخت کرده و می کند. اقدامات انجام شده از شهادت پرسنل نظامی و انتظامی تا کشفیات گسترده مواد مخدر در این کشور و صرف هزینه های چند صد میلیون دلاری به طور سالانه، همگی جدای از اینکه برای تأمین امنیت و جلوگیری از گسترش این مواد در میان جامعه ایران است، بخشی از آن نیز به این دلیل است که این مواد به اروپا نرسد و معضل مواد مخدر در جهان گسترده تر نگردد. اگر ایران این حجم اقدامات جهادگونه را انجام ندهد و هزینه پرداخت نکند و یا در مبارزه با ترانزیت مواد مخدر سرسختی نشان ندهد گرم به گرم مواد مخدر تولید شده در افغانستان را باید از جیب تک تک شهروندان اروپایی کشف کنند.