مقابله ایران با تروریسم و مواد مخدر و تاثیر آن بر امنیت اروپا (4) / عواقب و پیامدهای گسترش مواد مخدر در جهان
در قسمت چهارم به عواقب و پیامدهای گسترش مواد مخدر در جهان می پردازیم.
امروزه مصرف مواد مخدر تبدیل به یکی از مشکلات و در واقع معضلات در کشورهای دنیا شده است. در جهان امروز و بر اساس گزارش های موجود در سال 2020، حدود 284 میلیون نفر از مردم جهان بین سنین 15 تا 64 سال مواد مخدر مصرف می کنند، که 26 درصد نسبت به دهه گذشته افزایش داشته است. همچنین بر اساس اعلام سازمان ملل متحد سالانه 450 هزار نفر در جهان بر اثر مواد مخدر جان می دهند. که در برخی سال ها این میزان بسیار بالاتر است به عنوان مثال تنها در سال 2017 میلادی بالغ بر 585 هزار نفر بر اثر استفاده و اعتیاد به مواد مخدر در جهان فوت کرده اند. بر اساس گزارش سال 2021 اداره جرایم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، مصرف مواد مخدر تنها در سال 2019، منجر به 494 هزار، مرگ و میر و 30 میلیون و 900 هزار سال زندگی "سالم" از دست رفته در نتیجه مرگ و ناتوانی زودرس ناشی از مصرف مواد مخدر شده است. بر اساس همین گزارش طی سه دهه گذشته از سال 1990 تا 2019 مرگ و میر ناشی از مصرف مواد مخدر 110 درصد افزایش یافته است.
اثرات سوء مصرف مواد مخدر را بر جهان امروز را می توان در بخش های مختلف مورد بررسی قرار داد. مصرف مواد مخدر در وهله نخست، باعث نابودی سرمایه انسانی به عنوان پایه هر توسعه و امنیتی در جوامع می شود و عوارض و عواقب جبران ناپذیری به جای می گذارد. قابل ذکر است که سوء اثر مصرف مواد مخدر غیرقانونی بیماری و آسیب های دائمی جسمی و روحی به مراتب نگران کننده تری نیز بر مصرف کننده و نزدیکان دارد. در بسیاری از موارد، مصرف کنندگان به دلیل مصرف بیش از حد مواد مخدر یا سایر بیماری های مرتبط با مواد مخدر، دچار مرگ زودرس می شوند. همانطور که آمارها نشان می دهد 30 میلیون و 900 هزار سال زندگی سالم تنها بر اثر عوارض ناشی از مصرف مواد مخدر در سال 2019 از بین رفته است.
مصرف و سوء استفاده از مواد مخدر همچنین هزینه های بهداشتی را افزایش می دهد. چرا که درمان فرد معتاد ضمن اینکه هزینه های بالایی با خود به همراه دارد هر بیماری که فرد معتاد گرفتار می شود را ممکن است به درمان تخصصی، گسترش حوزه بیماری و در نتیجه اقامت طولانی مدت بیمارستان نیازمند سازد.
مواد مخدر همچنین بیماری های روحی و افسردگی در جوامع را گسترش می دهد و بر افزایش میزان خودکشی افراد در هر جامعه ای مؤثر است. اداره بررسی پزشکی دیترویت (- Medical Examiner's Office of Detroit) در گزارشی که سال ها پیش انجام شده بود، اعلام کرده بود که در نمونه خون 37 درصد از قربانیان آدم کشی شهری، کوکائین وجود داشته است. همچنین پژوهش ها نشان می دهد مصرف کنندگان کراک بیشتر از دیگران مرتکب جرائم در برابر اشخاص می شوند. کودکان کتک خورده یا کشته شده به دست والدین مصرف کننده کراک تأییدکننده این نظر است.
مناسب است بدانیم همبستگی بالایی میان مصرف مواد مخدر و جرم ناشی از این مواد نیز وجود دارد. در مطالعه ای مشخص شده است آزمایش مصرف مواد مخدر غیرقانونی، در بیش از نیمی از مردان دستگیرشده در 12 شهر مهم، مثبت بوده است. بر اساس پژوهش های گوناگون، بیشتر خلافکاران بزرگ، جزو مصرف کنندگان پرمصرف مواد نیز بوده اند. مواد مخدر بر سیستم عصبی لیمبیک تأثیر بسیاری می گذارد. سیستم لیمبیک، مرکز احساسات انسان شناخته شده است. قشر مغز تأثیر اندکی بر لیمبیک دارد و این تأثیر از طریق تالاموس اعمال می شود. پژوهش های صورت گرفته در مؤسسه علوم تندرستی فیلادلفیا نشان می دهد اعتیاد با تغییرات خلقی پایدار، ارتباط بسیاری دارد. در پژوهش روی 157 معتاد مرد و 54 معتاد زن، این نتایج به دست آمده است: افسردگی با اضطراب 31.1٪، سندروم های بی تفاوتی 22.5٪، افسردگی با پرخاشگری16٪، افسردگی با بی حالی و رکود 8.5٪، پارانوئید (بدبینی) در 6٪ و کاهش عاطفه در 5.7٪.1
در گزارشی که از سوی اداره راهبرد مواد مخدر دولت بریتانیا که در سال 2011 به مطبوعات درز کرد، آمده بود که به دلیل قیمت گران هروئین و کوکائین مواد مخدر اعتیادآور، مصرف مواد مخدر مسئول اکثر جرایم، از جمله 85 درصد از دزدی از مغازه ها، است.
دادههای سالانه اداره تحقیقات پلیس فدرال در ایالات متحده نیز نشان میدهد که 12.2 درصد از بیش از 14 میلیون دستگیری در سال 2008 به دلیل تخلف مواد مخدر رخ داده که رایجترین دسته جرم دستگیری بوده است. همچنین بر اساس این گزارش ها، تقریباً 4 درصد از کل قتلها در سال 2008 مربوط به مواد مخدر بوده است. این درحالیست که دولت مکزیک تخمین می زند که 90 درصد از قتل ها در این کشور مربوط به مواد مخدر است.
پیامدهای مصرف غیرقانونی مواد مخدر، سیستم عدالت کیفری جوامع را تحت تأثیر قرار می دهد و بار اضافی گسترده ای را از لحاظ حجم پرونده ها ایجاد می کند که رسیدگی به عدالت در سایر بخش ها را مختل می سازد. در گزارشی بیان شده است نسبت مصرف مواد مخدر با سایر جرایم و بزهکاریها بدین شرح است: همسرآزاری (65 درصد)، طلاق (55 درصد)، کودک آزاری (30 درصد)، قتل عمد (25 درصد)، نزاع و خشونت (23 درصد)، جرائم منکراتی،(20 درصد) و جرائم مالی (10 درصد) که این خود، جدای از مصرف مواد مخدر به عنوان یک جرم، افزایشی است که بر دیگر جرایم بار می شود. قاچاق مواد مخدر نیز جرمی است که ریشه بسیاری از جرائم دیگر است و با جرائم امنیتی دیگر همپوشی و همبستگی بسیار زیادی دارد. بر این اساس، بررسی شاخصهای ناامنی اجتماعی یعنی سرقت مسلحانه، سرقت همراه با زورگیری، آدم ربایی و قتل نشان داد که این عوامل انطباق بسیار زیادی با مناطق تحت نفوذ و مسیر قاچاقچیان مواد مخدر دارد. این بدان معناست که میان شاخصهای ناامنی اجتماعی و مناطق تحت نفوذ و تردد قاچاقچیان مواد مخدر رابطه معناداری وجود دارد و از همبستگی مستقیم بالایی برخوردار است.
مرگ و میر زودهنگام، بیماری، صدمات منجر به ناتوانی و حبس همگی به طور مستقیم کاهش بهره وری ملی را در پی دارد. منابع مالی عمومی که در حوزه های مراقبت های بهداشتی و عدالت کیفری در نتیجه قاچاق و استفاده غیرقانونی مواد مخدر مصرف می شود، منابعی هستند که در غیر این صورت برای سایر ابتکارات سیاسی در دسترس خواهند بود.
همچنین کاهش بهره وری مرتبط با سلامتی یکی دیگر از عواقب مصرف مواد مخدر است. فردی که وارد برنامه معالجه مواد مخدر در منزل می شود یا برای درمان دارویی در بیمارستان بستری می شود، از نیروی کار حذف می شود ضررهای بهره وری به تنهایی در این زمینه بسیار زیاد است چرا که مواد مخدر یکی از عوامل اصلی بیکار شدن افراد در جوامع مختلف است و درصد قابل توجهی از بزرگسالان بیکار معتادند.
به این هزینه ها باید هزینه های حبس، بازپروری و اشتغال مجدد معتادان به مواد مخدر را افزود که همگی ضمن اتلاف سرمایه مادی و انسانی، بنیان های اجتماعی، اقتصادی و انسانی را نشانه می روند و از امنیت جوامع می کاهند.
در پایان باید بگوییم که وضعیت مواد مخدر و روانگردانها در سطح جامعه جهانی به یک تهدید جدی تبدیل شدهاند و این تهدید استراتژیک، چندوجهی، چند سببی و سیستماتیک، بهعنوان بزرگترین شوک قرن حاضر یک ستیز دائمی بلندمدت و نوع جدید بردگی در دنیای مدرن، یک از عوامل مهم ناامنی و مهمترین مانع رشد و توسعه پایدار و انسانی در جوامع شده است، بهگونهای که از یک سو تحت تأثیر رشد فزاینده عرضه و الگوهای بینالمللی تولید، ترانزیت و توزیع مواد قرار داشته و از سوی دیگر تحت تأثیر رشد فزاینده تقاضا و میل به مصرف ناشی از ضعف ساختارهای اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و سیاسی جوامع، زمینه را برای قتلعام سرمایههای انسانی بهعنوان محور توسعه پایدار و همچنین کسب سود غیرقانونی فراهم کرده است.
خانم غادا والی Ghada Waly، مدیر اجرائی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، در مورد مصرف روزافزون و خطرات مواد مخدر در سال 2022، می گوید: "میزان تولید و کشفیات بسیاری از مواد مخدر به بالاترین رکورد رسیده است، حتی در شرایطی که اوضاع اضطراری جهانی، آسیب پذیری ها را عمیقتر می کند. در عین حال، درک نادرست از بزرگی مشکل و صدمات ناشی از آن، مردم را از مراقبت و درمان محروم می کند و افراد جوان را به سمت رفتارهای زیان بار سوق می دهد. ما می بایست منابع و توجه لازم را برای پرداختن به تمام جوانب مشکل جهانی مواد، از جمله ارائه مراقبت بر پایه شواهد به تمام کسانی که به آن نیاز دارند، تخصیص دهیم، و می بایست دانش خود را پیرامون ارتباط مواد مخدر با سایر چالش های فوری همچون مناقشات و تخریب محیط زیست ارتقا بخشیم."
