مقابله ایران با تروریسم و مواد مخدر و تاثیر آن بر امنیت اروپا (1) / بررسی وضعیت مواد مخدر در جهان
در قسمت اول از مجموعه مقالات، به بررسی وضعیت مواد مخدر در جهان می پردازیم.
معضل مواد مخدر در جهان موضوعی تاریخی و قدیمی است و جوامع بشری در اعصار گوناگون تاریخی به طریقی با این معضل مواجه بوده اند اما تردیدی وجود ندارد که افیون مخدریسم در آستانه هزاره سوم، با توجه به افزایش و حجم تولید انواع متنوع مواد مخدر، قابل قیاس با هیچ دوره ای از تاریخ نیست. امروزه کمتر کشوری را در جهان می توان یافت که پدیده مواد مخدر و اعتیاد، یکی از مهم ترین مشکلات اجتماعی اش نباشد. هر ساله، مبالغ هنگفتی برای مبارزه با مواد مخدر هزینه می شود، ولی هم چنان قاچاق مواد مخدر و شمار معتادان رو به افزایش است و پژوهشها حکایت از پیچیدگی و عدم کاهش مصرف مواد مخدر در آینده جهان دارد.
امروزه در سراسر جهان ده ها میلیون نفر آلوده به مواد مخدر هستند و میلیون ها نفر از آنان از اختلالات مصرف مواد مخدر رنج می برند به طوری که طبق آخرین گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد که 27 ژوئن 2022، در قالب 5 کتابچه جداگانه منتشر شد حدود 284 میلیون نفر از مردم جهان بین سنین 15 تا 64 سال در سال 2020 در سرتاسر جهان مواد مخدر مصرف کرده اند، که 26 درصد نسبت به دهه گذشته افزایش داشته است. این گزارش همچنین تعداد مرگهای مستقیم و غیرمستقیم مرتبط با مصرف مواد مخدر را ارائه میدهد که بر اساس آن تنها در سال 2019 مرگ و میر بر اثر مصرف مواد مخدر، حدود 494 هزار مورد بوده است که افزایش 17.5 درصدی را طی یک دهه گذشته نشان می دهد.
اگر بخواهیم کمی بیشتر آمار گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل را با هم مرور کنیم باید مطلع گردیم که بر اساس گزارش سازمان ملل متحد تولید کوکائین در سال 2020 به بالاترین سطح خود رسید و با 11 درصد افزایش نسبت به سال 2019 به 1982 تن رسید. همچنین تولید تریاک در جهان بین سال های 2020 و 2021 هفت درصد افزایش داشته است و به 7930 تن رسیده است که عمدتاً به دلیل افزایش در تولید در افغانستان بوده است. از لحاظ جغرافیایی قاچاق مت آمفتامین(Methamphetamine) به عنوان یک ماده مخدر صنعتی تحریک کننده اعصاب و روان مصرف کنندگان، نیز همچنان در حال گسترش است؛ به طوری که در سال های 2006 تا 2010، تنها 84 کشور از کشفیات متآمفتامین خبرداده بودند، اما این میزان بین سال های 2016 تا 2020 به 117 کشور افزایش یافته و مقدار کشفیات این ماده نیز از سال 2010 تا 2020، 5 برابر شده است. این همه حکایت از وضعیت بحرانی مواد مخدر و سوء مصرف آن در جهان کنونی دارد که بر لزوم حساسیت هر چه بیشتر جامعه بین الملل، دولت ها، جامعه مدنی، و تمام مؤسسات و نهادهای ملی و بین المللی مسئول، به منظور اقدام عاجل جدی برای حفاظت مردم ازاین بلای خانمان سوز تأکید می نماید.
مناسب است بدانیم ایران، از ابتدای وقوع انقلاب اسلامی در سال 1979 همواره در خط مقدم مبارزه جهانی با مواد مخدر و ترانزیت و قاچاق آن، به سایر نقاط جهان بویژه اروپا بوده است و این امر خسارات مالی و انسانی فراوانی را به ایران تحمیل کرده است. به طوری که ایران در زمینه مبارزه با مواد مخدر تا کنون حدود 4 هزار شهید و بیش از 12 هزار جانباز تقدیم کرده و همچنین میلیاردها دلار سرمایه خود را به جای اینکه صرف پیشبرد برنامه های توسعه پایدار کشور خویش نماید، در مبارزه با معضل جهانی موادمخدر مصرف می نماید.
محمد عارفی پژوهشگر و جرم شناس ایرانی در این خصوص می گوید: «مبارزه با مواد مخدر هزینه سنگینی را بر کشورها تحمیل نموده است. بطوریکه کشف هر یک کیلوگرم مواد مخدر در حدود 400 دلار هزینه دارد و هزینه های غیر مستقیم دیگر نظیر استقرار نیروها، استهلاک ماشین آلات و ادوات، دستمزد پرسنل و تلفات و جراحات و ... را شامل می شود. بیش از 50 هزار نفر از نیروهای انتظامی در قالب قرارگاه های عملیاتی –تاکتیکی و هنگ های مرزی و دسته های مبارزه با مواد مخدر در برخورد با ناامنی های ناشی از ورود و حمل مواد مخدر و در برخورد با ناامنی های ناشی از قاچاق مواد مخدر مشغول خدمت اند».
مجموعه عواملی که ذکر شد، ایران را بنا بر اذعان تمام نهادهای بین المللی مرتبط با موضوع مواد مخدر، به عنوان اثرگذارترین کشور در مبارزه با مواد مخدر تبدیل کرده است چرا که تنها در سال 2020 بیش از ۹۰ درصد تریاک، ۷۰ درصد مورفین و ۳۰ درصد از هروئین دنیا در ایران کشف شده است. در همین رابطه و بر اساس گفته های سردار اسکندر مومنی، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر در ایران، جمهوری اسلامی ایران تنها در سال 2022 موفق شد حدود 716 تن انواع موادمخدر و روان گردان، شامل 540 تن تریاک، 76 تن حشیش، 30 تن هروئین و مرفین و 30 تن متامفتامین (شیشه) کشف کند که عملکردی بی سابقه در این زمینه می باشد.
