تروریسم دارویی امریکا/(4) آثار تحریم ها در حوزه بهداشت، درمان و سلامت ایرانیان
در قسمت چهارم مجموعه مقاله تروریسم دارویی امریکا، به آثار تحریم ها در حوزه بهداشت، درمان و سلامت ایرانیان می پردازیم.
همانطورکه در قسمت قبل اشاره کردیم، تاثیر تحریم های اقتصادی، صرفا بر رشد اقتصادی و شاخصهای آن از جمله تولید ناخالص ملی نیست. تاثیر ثانویه این تحریم ها، بر بخش های درمانی و مرتبط با حقوق بشر، اهمیت مضاعفی دارد. مهمترین محور ضد حقوق بشری تحریم ها علیه ایران را می توان در حوزه درمان و پزشکی مشاهده کرد.
«آلنا دوهان»، گزارشگر ویژه سازمان ملل که در سال 2022 میلادی به ایران سفر کرد در مصاحبه با هفتهنامه فرانسوی "لوپوئن" با اشاره به آثار تحریمها بر تأمین دارو، ادعای آمریکا درباره اینکه مواد دارویی و غذایی از شمول تحریمها معاف هستند را رد کرد. دوهان افزود: «در تئوری بله، همه اسناد مربوط به تحمیل تحریمها علیه ایران، امکان استثناء بشردوستانه را در مورد مواد غذایی و دارویی میدهد. اما در واقعیت، چنین چیزی رخ نمیدهد و حتی آژانسهای سازمان ملل نیز نمیتوانند کمکهای پزشکی لازم را ارائه کنند.یکی از مشکلات ناشی از تحریم ، عدم دسترسی بیماران پروانهای به پانسمانهای مخصوص است که باعث جان باختن آنها میشود».
واقعیت اینجاست که علیرغم سیستم پزشکی پیشرفته ایران، به دنبال اعمال تحریمهای آمریکا علیه ایران، کمبود برخی از داروهای خاص گریبان گیر بیماران مختلف ایرانی شده است. موضوعی که مقامات ایرانی بارها و بارها به آن پرداخته و به تاثیر این تحریم ها بر سلامت و درمان ایرانیان اشاره نموده اند و در این خصوص به نهادها و مجامع بین المللی نامه ارسال کرده اند. چنانچه سعید نمکی وزیر وقت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران، در نامههای جداگانه به دبیرکل سازمان ملل، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت و رئیس یونیسف، تحریم های ظالمانه آمریکا و ممانعت از دسترسی مردم ایران به دارو، تجهیزات پزشکی و مواد غذایی را تهدیدی جدی برای سلامت ایرانیان و جنایت علیه بشریت اعلام کرد و از مجامع بین المللی درخواست نمود تا در برابر تحریمهای ظالمانه علیه مردم ایران و اقدامات تهدیدی یک جانبه آمریکا در مسیر تهیه غذا، دارو و تجهیزات پزشکی سکوت نکنند.
سید مجید تفرشی معاون امور بین الملل ستاد حقوق بشر نیز در واکنش به این تحریم ها گفت: «تحریم ایران از سوی دولتهای مدعی حقوق بشر به حوزه بهداشت سوق یافته و مردم از دریافت ابتداییترین تجهیزات پزشکی محروم هستند. تحریم ها همچنین به نابودی بخش خصوصی مرتبط با سلامت ایرانیان نیز منجر شده است». گزارشهای نهادهای حقوق بشری از جمله دیده بان حقوق بشر نیز مرگ و میرهای ناشی از فقدان داروهای خاص یا تجهیزات ویژه پزشکی را بر اساس آن، بیماران خاص با مشکل درمان و سلامت به دلیل کمبود داروی خاص خود در ایران مواجه گردیدند را تائید می کنند.
در این میان بیشترین آسیب متوجه ایرانیانی است که از بیماریهای نادر رنج می برند و یا شرایطی دارند که نیازمند درمان و مراقبت ویژه هستند و از دسترسی به داروها و لوازم ضروری محروم شده اند که پیشازاین در دسترس بودهاند. ازجمله کودکان مبتلا به سرطان خون، بیماری پروانهای (بیماریای که منجر به پوست حساس و تاولزده میشود)، صرع، یا افرادی میشود که در اثر قرار گرفتن در معرض سلاحهای شیمیایی در جنگ ایران-عراق دچار جراحتهای پوستی و چشمی مزمن هستند. بطور کل افراد مبتلا به بیماریهای نادر که نیازمند داروهای وارداتی برای درمانشان هستند با سختی فزایندهای در دسترسی یا تکمیل درمانشان روبهرو هستند.
آلنا دوهان، گزارشگر ویژه سازمان ملل، در خصوص عدم فروش باندهای پانسمان بیماران پروانهای توسط شرکتهای سوئیسی و دولت این کشور به دلیل تحریمهای آمریکا و نقض حقوق انسانی گفته است: «وقتی فروش یک محصول بهداشتی برای بهبود وضعیت سلامتی و جلوگیری از رنج مردم متوقف میشود و گزینه جایگزینی برای واردات آن نیز وجود ندارد، در واقع به حقوق انسانها آسیب وارد میشود».
اگرچه در ایران تلاش شده است تأثیرات ساختاری و کلان تحریم ها بر زندگی مردم مهار شود، اما این تلاش به معنای فقدان تأثیرات ضد حقوق بشری تحریم ها بر کشور و خصوصا مستقیما بر شهروندان نیست. همانطور که مطالعات متعدد نشان داده است، تحریم های ضد حقوق بشری ایالات متحده آمریکا، خصوصا در سال های اخیر، گروه های خاصی از جمعیت ایران را با دشواری هایی مواجه کرده است. بیشترین تأثیر این تحریم های ظالمانه را میتوان بر بیماران دارای بیماریهای خاص دنبال کرد که برای درمان یا کنترل بیماری، نیازمند دسترسی به امکانات دارویی و تجهیزات درمانی و پزشکی تولید خارج کشور هستند. این در حالی است که آمریکا، همواره به دروغ مدعی شده است که هدف تحریمها ایجاد فشار بر حاکمیت است نه مردم .
محدودیتهای ایجاد شده برای بانک مرکزی ایران ، باعث ایجاد تاثیر منفی بر قابلیت واردات دارو، مواد خام، ابزارآلات و دستگاههای پزشکی، ابزارهای استریل و دیگر ادوات ضروری برای درمان بیماریهای جدی شده است که مصداق تضییع حقوق بشر می باشد. تاثیرات منفی تحریمها بر سم شناسی، شیمی درمانی، ریزفناوری و زیست فناوری بیش از سایر حوزه های پزشکی و درمانی بوده است. گزارش های دیگر بر ایجاد مشکلات متعدد در درمان بیماری هایی مانند دیابت، هموفیلی، سرطان ها، تالاسمی، ایدز و مولتیپل اسکلروزیس اشاره کرده اند.
طبق گزارش اندیشکده شورای آتلانتیک به دنبال تحریم های آمریکا ، خانوارهای ایرانی به طور فزاینده ای با کمبود داروهای خاص مواجه شده اند و بانک های خارجی تمایلی به تجارت با شرکت های ایرانی ندارند. در اکتبر 2018، جرارد آرود، سفیر سابق فرانسه در ایالات متحده هشدار داد که "واقعیت این است که بانک ها از تحریم ها آنقدر وحشت دارند که نمی خواهند کاری با ایران انجام دهند . اگرچه اتحادیه اروپا اینستکس INSTEX (دروازه مالی برای ارتقاء تجارت بشردوستانه با ایران) را در سال 2019 تاسیس کرد، اما هیچ نتیجه عملی نداشته است، زیرا ایالات متحده فشارها را بر اتحادیه اروپا برای توقف عملکرد این مکانیسم افزایش داد. دولت آمریکا تلاش کرد تا تلاش های اروپا برای ایجاد یک کانال قابل اعتماد برای تجارت بشردوستانه با ایران را تضعیف کند.
با توجه به همه آنچه که گفته شد و به رغم اینکه درصد بالایی از نیازهای دارویی ایران قدرتمندانه و به صورت بومی ، در داخل کشور تامین می گردد، اما به هر حال درصدی از سهم بازار دارویی ایران نیز متعلق به آن دسته از داروهایی خاص است که به عنوان داروهای حیاتی تلقی می شوند و عمدتا از خارج واردمی شوند. مصرف کنندگان این قبیل داروها، بیماران خاص، مبتلا به سرطان، بیماران بیماری پروانه وسایر بیماری های صعب العلاج و...، هستند که نیازمند واردات دارو هستند که به دلیل تحریم های ظالمانه آمریکا ، حقوق بشر آنها تضییع شده است. آمریکا تلاش می کند با به خطر انداختن سلامت مردم ایران، جمهوری اسلامی را تحت فشار قرار دهد و این اقدام تجلی نقض حقوق بشر و تروریسم دارویی است.
