تشدید اسلام هراسی در اروپا (3) ریشهها و زمینههای تشدید اسلام هراسی در غرب
-
تظاهرات علیه نژادپرستی در اروپا
در قسمت سوم از مجموعه متون تشدید اسلام هراسی در اروپا، ریشهها و زمینههای تشدید اسلام هراسی در غرب بررسی می شود.
اسلام هراسی در اروپا، ریشهها و دلایل مختلفی دارد که میتوان آن را در شش دسته: سابقه تاریخی ترس و هراس از هجوم اسلام، عوامل جمعیتی، غیریت سازی از مسلمانان در رسانه های غربی، ایدئولوژی اسلام سیاسی، اقدامات خشونتآمیز گروه های افراطی و نژادپرستی در غرب تقسیم کرد. درباره علت اول، یعنی سابقه تاریخی ترس و هراس از هجوم اسلام باید گفت، ریشه اسلامستیزی و یا به تعبیر دیگر «اسلامهراسی» در غرب و بهویژه اروپا ریشه دیرینهتری دارد و واکنشی به گسترش اسلام است. به عقیده کارشناسان، اسلام از آغاز تاکنون چند مرحله غرب را به چالش کشیده است. گسترش اسلام در قرون اولیه هجرت از ایتالیا و فرانسه گرفته تا اسپانیا، نوعی هراس از مسلمانان و اسلام در جهان مسیحیت بهوجود آورد. در قرون یازدهم تا سیزدهم میلادی، اعلان جهاد علیه مسلمانان در طول جنگهای صلیبی به برخورد با اسلام و مسلمانان ابعاد جدیدی بخشید.
در این میان، نقش روشنفکران و مستشرقین اروپایی در تحریف واقعیتهای تاریخی نیز نقش عمدهای داشت. افرادی نظیر «تئودور نولدکه»، «گارل بروکلمان»، «ژوزف شاخت» و «گارل هینریش بکر» به بهانه تحقیق و اسلامشناسی، همان اهداف کینه توزانه قرون وسطایی علیه اسلام را تعقیب میکردند. اگرچه خدمات ارزنده برخی از مستشرقان در شناساندن اسلام قابل تحسین و تقدیر است، لیکن هیچ گاه نمیتوان از غرض ورزیها، خیانتها، تحریفها، تهمتها و خلاف واقع گوییهای بعضی از آنان چشم پوشی کرد. «ادوارد سعید»، نظریه پرداز برجسته شرق شناسی، معتقد است: این وارونه گوییها، دلایل متعددی دارد که از جمله میتوان به عدم تسلط کافی این افراد بر زبان عربی و معارف و حقوق اسلامی، متاثر بودن از محیط و نوشتههای غربی و همچنین وابستگی برخی از این مستشرقان به استعمار و قدرتهای استعماری، اشاره کرد.
ریشه دوم اسلام هراسی در غرب، نگرانیهای مربوط به جمعیت مسلمانان در اروپا و عدم پذیرش ارزشهای غربی از سوی این جمعیت است. همچنین، گرایش غیرمسلمانان در این جوامع به اسلام و رشد بیشتر جمعیت مسلمانان مهاجر به نسبت سایر سکنه این کشورها باعث ایجاد و توسعه جوامع مسلمان در اروپا و در نتیجه موجب تشدید حساسیت درباره مسلمانان در اروپا شد. همچنین، مسلمانان مهاجری که عمدتا برای کار یا تحصیل از پایان جنگ جهانی دوم به اروپا آمدند، تمایلی برای انطباق با فرهنگ سرزمین جدید را نداشتند که این موضوع موجب ناخرسندی گروه های تندرو غربی شده است.
ریشه و علت سوم تشدید اسلام هراسی در اروپا غیریت سازی و بیگانه انگاری مسلمانان در اروپا بود. دنیای غرب، بعد از جنگ جهانی دوم، سیاستها و اهداف خود را در جهان در راستای مقابله با نفوذ کمونیسم و شوروی سامان میداد و از آن به خطر سرخ یاد میکرد. اما پس از فروپاشی شوروی، غربیها در پی غیریتسازیهای جدیدی برای توجیه رفتارها و کنشهای توسعهطلبانه خود برآمدند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، حوادث 11 سپتامبر 2001 و فروپاشی شوروی، جوامع لیبرال غربی و رسانه های آنها، که به دنبال مفهوم جدیدی برای بیگانه سازی بودند، اسلام و ارزشهای آن را هدف قرار دادند. از آن زمان، محافل سیاسی و رسانه ای در اروپا به تهدیدنمایی اسلام، ارزشهای اسلامی و مسلمانان روی آورده و آن را خطری برای امنیت ملی، فرهنگ و تمدن غربی توصیف کردند.
عامل چهارم، هراس از اسلام سیاسی در اروپا است. اسلام سیاسی به معنای بهرهگیری از تعابیر مذهبی و ارجاعهای تاریخی برای بسیج مردم مسلمان جهت اقدام سیاسی ملی و بینالمللی است. اسلام سیاسی انواع متعددی دارد اما ویژگی مشترک تمام این جریانها، اعتقاد به توانایی دین اسلام در پاسخ گویی به مسائل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی موجود در جهان امروز است. امروزه، برخی از سیاست مداران مغرض غربی با ادبیات ضداسلامی تلاش می کنند که اسلامگرایی با عناوین مختلف اسلام سیاسی، بنیادگرایی، افراط گرایی و حتی تروریسم یکسان تلقی گردد. علاوه بر اقدامات سیاست مداران غربی، شکلگیری سازمانها و گروههای سیاسی رادیکال باصطلاح اسلامی که با سرویس های امنیتی غربی ارتباط دارند و فعالیت آنها در جوامع اروپایی باعث شده است که چهره اسلام و مسلمانان در رسانههای اروپایی هر چه بیشتر مخدوش شود.
برخی از گروههای افراطی نظر گروه تروریستی داعش که توسط همان محافل امنیتی ، سیاسی و رسانهای در داخل اروپا تحریک میشدند، به اسم اسلام و جهاد به اقدامات خرابکارانه، بمب گذاری و قتل شهروندان اروپایی اقدام کردند. رسانهها و محافل ضد اسلامی نیز از این اقدامات بهرهبرداری کرده و با تبلیغات گسترده، این افراطیها را به عنوان نماینده اصلی اسلام معرفی کردند. جریانهای ضد اسلامی در اظهارات و برنامههای رسانهای خود، اسلام را دینی به دور از فرهنگ و تمدن و دین جنگ و ترور معرفی می کردند. این رویکرد و اقدامات خشن، پنجمین عامل اسلام هراسی محسوب میشود و بیشتر توسط وهابی های سعودی صورت میگیرد.
نژادپرستی، آخرین عامل مهم در بروز و تقویت اسلام هراسی محسوب میشود. نگاه هویتگرایانه در اروپا در نهایت به نژادپرستی منجر شد که ویژگی اساسی آن، نفی و طرد سایر فرهنگها بود. احزاب راست گرای اروپایی بیشتر این دیدگاه را ترویج و تبلیغ میکنند. به عنوان مثال، حزب «لیگ شمالی ایتالیا» همواره با سیاستهای مربوط به مهاجرت مسلمانان مخالفت می کند و در آلمان حزب «دموکرات ـ مسیحی» چنین نگرشی را تبلیغ میکند. حزب مخالف دموکرات ـ مسیحی مفهوم فرهنگ اکثریت آلمانی را به عنوان «فرهنگ راهبر» معرفی میکند، فرهنگی که مهاجران باید خود را با آن منطبق سازند.
در این بخش، شش عامل مرتبط با تشدید اسلام هراسی در اروپا را برشمردیم. در واقع، اسلام هراسی، بیش از همه معلول تصور بدبینانه و نفرت از اسلام و مسلمانان در جوامع غربی به دلیل بازنمایی منفی رسانه های غربی از اسلام و همچنین برخی رفتارهای افراط گرایانه گروههای به ظاهر مسلمان است. این نگرش بدبینانه به اسلام، منجر به بروز رفتارهای تبعیض آمیز علیه اکثریت مسلمانان در اروپا شده است. هرچند این پدیده در برخی تحولات تاریخی نیز ریشه دارد، اما در دو دهه اخیر با مسائل جدیدی مانند تحولات 11 سپتامبر و ظهور و بروز داعش و اخیراً طالبان همراه شد. این موارد، تاثیر بسیاری بر تشدید اسلام هراسی داشت و مسلمانان در سراسر جهان بویژه در اروپا و آمریکا با نفرتپراکنی مواجه شدند.
