IRIB World Service

در قسمت ششم از مجموعه مقالات اهداف و پیامدهای جنگ دوم قراباغ، اهداف تجاری و مالی رژیم صهیونیستی از پروژه جنگ دوم قراباغ بررسی می گردد.

جمهوری آذربایجان و ارمنستان به دلیل نداشتن توانایی تولید تسلیحات نظامی به دنبال خرید تسلیحات نظامی در دوران طولانی مناقشه قراباغ و به ویژه جنگ دوم قراباغ بودند. در این بین، رژیم صهیونیستی از مناقشه قراباغ بیشترین سود را برده و تاکنون حدود ده‌ میلیارد دلار تجهیزات نظامی به جمهوری آذربایجان ارسال کرده است. رژیم صهیونیستی تا سال 2017 بعد از روسیه بزرگترین ارسال کننده تسلیحات نظامی به جمهوری آذربایجان بود اما این روند بویژه از سال 2017  تغییر یافته است و این رژیم بزرگترین تامین کننده سلاح جمهوری آذربایجان است. بطوریکه براساس گزارش سالانه موسسه تحقیقات صلح و جنگ استکهلم ( سیپری) جمهوری آذربایجان طی سال های 2017 تا 2021 ، 61 درصد از اسراییل، 22 درصد از روسیه و 6/6 درصد از بلاروس سلاح وارد کرده است. بخش عمده‌ای از سلاح‌های ذخیره شده در انبارهای جمهوری آذربایجان مانند سامانه‌های ماهواره‌ای و پهپادهای پیشرفته، متعلق به سلاح های تولیدی رژیم صهیونیستی می باشد.

مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (SIPRI)، تخمین می ­زند که رژیم صهیونیستی 27 درصد از واردات عمده تسلیحات جمهوری آذربایجان را در دهه 2020-2011 به خود اختصاص داده است. بیشتر این تحویل ­ها در سال­ های 2016-2020 انجام شد و رژیم صهیونیستی 69 درصد از واردات تسلیحات اصلی جمهوری آذربایجان را در این دوره به خود اختصاص داد. در سال 2016، الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان اظهار داشت که جمهوری آذربایجان، برای خرید تجهیزات نظامی از رژیم صهیونیستی، 5 میلیارد دلار هزینه کرده است. 

در جنگ دوم قراباغ، ارسال تسلیحات رژیم صهیونیستی به جمهوری آذربایجان شتاب بیشتری پیدا کرد. در شرایطی که به دلیل شیوع ویروس کرونا وضعیت اقتصادی جهان نامساعد بود، رژیم صهیونیستی با تشدید درگیری­ ها، از فرصت پیش آمده بیشترین سود تجاری، سیاسی و امنیتی را برد. وابستگی باکو به تل آویو و خرید گسترده تسلیحات جنگی طی سال های اخیر، باعث افزایش حضور افسران رژیم صهیونیستی در جمهوری آذربایجان شد. از جمله مهم ترین تسلیحات فروخته شده به جمهوری آذربایجان توسط رژیم صهیونیستی که در جنگ 2020 با ارمنستان استفاده شد، عبارتند از: پهپاد، بمب های خوشه ­ای M095 DPICM  و موشک­ های هدایت شونده.

 شایل بن افرایم (Shaiel Ben-Ephraim)، کارشناس روابط بین الملل می گوید: «گزارش ­ها نشان می ­دهد که طی درگیری بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان در پاییز 2020، مقادیر زیادی پهپاد و اسلحه از رژیم صهیونیستی به جمهوری آذربایجان فروخته شده است. بر اساس گزارش مؤسسه بین­ المللی تحقیقات صلح استکهلم (SIPRI)، رژیم صهیونیستی تقریباً دو سوم از کل صادرات تسلیحات خود به جمهوری آذربایجان را در یک سال مانده به جنگ دوم قراباغ انجام داده است».

«فرید شفی اف» رییس مرکز تحلیل روابط بین الملل وابسته به ریاست جمهوری آذربایجان نیز معتقد است: «رژیم اسرائیل، یکی از تامین ­کنندگان اصلی سلاح ­های مدرن جمهوری آذربایجان می باشد. در مقابل، جمهوری آذربایجان در پاییز 2020، مقادیر زیادی نفت به رژیم اسرائیل ارسال کرد».

تأمین انرژی، هدف تجاری دیگر رژیم صهیونیستی از وابسته کردن باکو به خود است. جمهوری آذربایجان، بزرگ‌ترین تأمین کننده انرژی رژیم صهیونیستی به خصوص در زمینه نفت می ­باشد. نفت و فرآورده های نفتی از طریق بندر جیهان ترکیه از طریق خط لوله باکو- تفلیس- جیهان به رژیم صهیونیستی انتقال داده می ­شود. در واقع، جمهوری آذربایجان، نفت پالایشگاه­ های رژیم صهیونیستی در حیفا و اشدود را تامین می کند، موضوعی که باعث افزایش انتقادات مردم جمهوری آذربایجان از رویکرد دولت باکو در همراهی با اشغالگران فلسطین شده است.

از نظر بسیاری از تحلیل‌گران، جنگ دوم قراباغ به نوعی معامله تهاتری «نفت باکو در برابر سلاح تل آویو» بوده است. پرویز شهبازوف، وزیر انرژی جمهوری آذربایجان، در دیدار با جورج دیک سفیر رژیم صهیونیستی در 16 ژوئن 2021 گفته بود که نفت جمهوری آذربایجان سهم قابل توجهی از واردات نفت رژیم صهیونیستی را تشکیل می ­دهد.

از آنجا که جمهوری آذربایجان جایگاه بالایی در تامین انرژی رژیم صهیونیستی دارد، نتیجه معکوس جنگ دوم قراباغ وعملیات­ های نظامی ارمنستان می ­توانست امنیت انرژی آن را به خطر بیندازد. سایمون هندرسون (Simon Henderson)، تحلیلگر اندیشکده واشنگتن می گوید: «راکت ­­های ارمنی در 4 اکتبر به شهر گنجه جمهوری آذربایجان برخورد کردند. این راکت ها، به طور خطرناکی نزدیک خط لوله اصلی نفت فرود آمدند. این خط، از میادین دریای خزر در سواحل باکو به طرف گرجستان و ترکیه کشیده می ­شود و سرانجام به بندر جیهان در دریای مدیترانه می ­رسد. نفت کش­ ها از بندر جیهان، نفت را به رژیم صهیونیستی و دیگر مشتریان خارجی نفت جمهوری آذربایجان منتقل می­ کنند».

رژیم صهیونیستی یکی از بازیگران اصلی و فعال در حوزه «تهیه آتش» منازعه قرا‌باغ بود که توانست این نقش را از طریق فروش‌های گسترده تسلیحاتی به جمهوری آذربایجان و دریافت نفت، ایفا کند. جمهوری آذربایجان با تکیه بر فناوری تسلیحاتی که از رژیم صهیونیستی و ترکیه به دست آورده بود، توانست در مدت کوتاهی قرارداد آتش بس را به ارمنستان تحمیل کند، اما به دلیل پیروی از مطامع تل آویو و آنکارا، نتوانست منطقه قراباغ را به حاکمیت این کشور برگرداند.

گفته می شود رژیم صهیونیستی در قبال خریدهای نفتی از جمهوری آذربایجان نه تنها هیچ پولی در اختیار باکو قرار نمی دهد بلکه در قبال آن، سلاح هایی در اختیار این کشور گذاشته است که اکثریت آنها در قراباغ فاقد کاربرد بودند . در واقع مطرح شدن موضوعاتی مانند فروش موشک های دوربرد از سوی رژیم صهیونیستی به جمهوری آذربایجان موید تبدیل باکو به زرادخانه سلاح های رژیم صهیونیستی است. این موضوع چنانچه تجارب جنگ سال 2008 گرجستان و روسیه نشان داد می تواند پیامدهای منفی متوجه باکو کند. در جنگ سال 2008 روسیه و گرحستان بر سر اوسیتیای جنوبی، روسیه برخی از پایگاه های گرجستان که توسط رژیم صهیونیستی و شرکت های صهیونیستی نظیر «البیت سیستمز» تجهیز شده بود، هدف قرار داد .

واقعیت این است درخواست رژیم تل آویو برای دریافت نفت از جمهوری آذربایجان با قیمت بسیار پایین تر از قیمت جهانی و در مقابل اعطای سلاح های مورد نظر این رژیم بجای پرداخت پول برای این نفت ارزان، غلبه نوعی از روابط استعماری و استثماری در روابط رژیم صهیونیستی با جمهوری آذربایجان را نشان می دهد . بر این اساس نیز نگرانی ها از ماهیت این روابط و تبدیل شدن  جمهوری آذربایجان به مأمن امنی برای خرابکاری های امنیتی رژیم صهیونیستی علیه کشورهای منطقه، در میان مردمان جمهوری آذربایجان و منطقه افزایش یافته است. از اینرو محافل سیاسی با مشابهت سازی رویکردهای افراطی زلنسکی رئیس جمهور اوکراین در نزدیک شدن به رژیم صهیونیستی و ناتو با رویکردهای دولت باکو در این خصوص،  نسبت به تبعات تداوم این رویکرد برای جمهوری آذربایجان هشدار داده اند.