«بررسی پیامدهای رویکرد غرب گرایی گرجستان» (6) پیامدهای غربگرایی گرجستان
در قسمت ششم از مجموعه مقالات رویکرد غرب گرایی گرجستان، پیامدهای رویکرد غرب گرایی گرجستان از 2003 تا 2020 میلادی بررسی می گردد.
پیامد های رویکرد غربگرایی گرجستان به طور کلی دارای آثار مثبت و منفی برای مردم گرجستان بود. از یکسواتخاذ این رویکرد برای گرجستان و مردم این کشور مزایای مثبتی بدنبال داشت که نخبگان سیاسی و فکری این کشور سالهاست بود در پی اجرای آن بودند از جمله مبارزه با فساد و رشوه خواری بویژه در ادارات دولتی بود. این موضوع در خلال سال های 2013 تا 2020 به دنبال تلاشها برای اجرای استانداردهای شناخته شده در اروپا برای ایجاد شفافیت، پیامدهای مثبتی را برای گرجستان بوجود آورد. از سوی دیگر پیامدهای منفی سیاست غرب گرایی در گرجستان موجب خدشه دار شدن مناسبات این کشور با روسیه شد. بطوریکه در ماجرای جدایی طلبی جمهوری های خودمختار اوسیتیایی جنوبی و آبخازیا، روسیه را به شناسایی اعلام استقلال این مناطق در سال 2008 ترغیب کرد. درمقابل کشورهای آمریکا و اتحادیه اروپا هیچ کمکی به گرجستان نکردند و در عمل با موضوع تجزیه این کشور کنار آمدند .
بدون شک تاثیرات اقتصادی و اجتماعی گرجستان از روابط اش با غرب را نمی توان در یک ترازو قرار داد هرچند این دو تاثیرات عمیق دراز مدتی بر روی هم می گذارند اما به طور کلی باید به تاثیرات مثبت افزایش روابط با غرب بعد از سال 2013 به خصوص در حوزه ی اقتصادی گرجستان اشاره داشت، از یک سو، اقتصاد گرجستان با افزایش روابط اش با اروپا با حجم بالایی از سرمایه گذاری خارجی رو به رو شده است چرا که سرمایه گذاری خارجی یکی از پارامترهای رشد اقتصادی گرجستان بود. همچنین افزایش روابط گرجستان با آمریکا هم اعطای وام به گرجستان از سوی بانک جهانی، صندوق بین المللی پول و اتحادیه اروپا را در پی داشت. این وام ها توانست توان اقتصادی و مالی گرجستان برای بازسازی زیرساخت ها، تکمیل پروژه ها و اصلاح روند شفاف سازی های اداری را افزایش دهد. اما تاثیر منفی این سیاست افزایش بدهی خارجی گرجستان و در نتیجه وابسته تر شدن اقتصاد این کشور به بازارهای پولی و مالی غرب بود که هر زمان با بحران جدیدی می تواند روبرو شود. ضمن اینکه قطع روابط گرجستان با روسیه از سال 2008، بسیاری از فرصت های اقتصادی میان مکسو و تفلیس بویژه در عرصه های انرژی، ترانزیتی و تجاری را از بین برد.
در سایه نزدیک شدن روابط گرجستان با غرب ، این کشور توانست درسال 2000 عضو سازمان تجارت جهانی شود که متعاقبا نتایج مثبتی را در صادرات و واردات گرجستان داشت، اما گرجستان علیرغم عضویت در سازمان تجارت جهانی، نتوانست با عضویت روسیه در این سازمان مخالفت نماید. دولت گرجستان همچنین با ایجاد مراکز خدمات کشوری یک مرحله ای، در سراسر کشور توانست یک مکانیسم کارآمد ایجاد کند که خدمات اساسی را برای ایجاد اشتغال و سایر امور به شهروندان ارائه می کند. با این حال، به ویژه در مناطق دورافتاده و کوهستانی چالش ها همچنان ادامه دارد. بر اساس داده های رسمی، سهم جمعیتی که در گرجستان به بهداشت دسترسی دارند از 93٪ در سال 2005 به 86٪ در سال 2015 کاهش یافته است و نرخ بیکاری همچنان بالاست. به طور رسمی 13.9٪ در سال 2017 ،است.
اقتصاد گرجستان با وجود بهبود یافتن قدرت تولیدش هنوز هم از ثبات برخوردار نیست. تولید ناخالص داخلی در سال 2016 به 14.38 میلیارد دلار و در سال 2017 به 15.16 میلیارد دلار رسید. سرانه تولید ناخالص داخلی آن از 10005 دلار (2016) به 10699 دلار در سال 2017 افزایش یافت. با این حال، اقتصاد هنوز به سطح تولید ناخالص داخلی در سال 1989 نرسیده است. در آخرین بررسی موسسه ی ملی دموکراتیک (NDI) از دسامبر 2018 ، حدود 62٪ خود را بیکار می دانند و اشتغال همچنان مهمترین مسئله در جامعه هستند.
از سوی دیگر،گرجستان با وجود برخورداری از تنوع زیستی، اقلیم های کوچک و مناظر فرهنگی غنی، با چالش های اساسی زیست محیطی روبرو است زیرا تخریب زمین و جنگل، آلودگی و مدیریت پسماند منجر به تغییر آب و هوا و کاهش تنوع زیستی می شود. در مارس 2018 ، وزارت کشاورزی با وزارت حفاظت از محیط زیست ادغام شد و در نتیجه وزارت حفاظت از محیط زیست و کشاورزی مسئول سیاست های کاهش چالش های زیست محیطی شد. با این حال، مدیریت محیط زیست گرجستان همچنان به جذب یک طرفه سرمایه گذاری مستقیم خارجی و منافع اقتصادی کوتاه مدت وابسته است. بطوریکه نظارت جدی از منظر زیست محیطی روی فعالیت های شرکت های امریکایی و اروپایی در این کشور وجود ندارد .
به لحاظ شاخص های اجتماعیو فرهنگی ، بعد از انقلاب رز، در سال 2003 متون روسی و آموزش زبان روسی از پیش دبستان تا دانشگاه در تمامی مراکز آموزشی و دانشگاهی گرجستان حذف گردید و زبان انگلیسی جایگزین آن شد. توسعه ی دانشگاه های غربی در گرجستان، افزایش بورسیه ی تحصیلی، نمایش فیلم های غربی و ... از نمودها و مصداق های شیوع غرب گرایی در گرجستان است. همچنین از رویدادهای ضدروسی در راستای تمایل به غرب، در گرجستان می توان به اختصاص یک سالن بزرگ در موزه تاریخ معاصر گرجستان اشاره کرد. در این نمایشگاه در تفلیس با عنوان «یکصد سال اشغال گری» تمامی عکس ها و اسناد و مدارک مربوط به سیاست های روسیه از سال 1918 تا 2008 با رویکرد منفی به نمایش در آمده است.
در حوزه ی سیاست خارجی، به دنبال موافقت اتحادیه اروپا، از تاریخ 1 ژوئیه 2016، تردد بدون روادید برای شهروندان گرجستانی به کشورهای اتحادیه اروپا و منطقه شینگن آغاز شد. در روند اروپاگرایی گرجستان، این موضوع از اهمیت نمادین بالایی برای تفلیس برخوردار بود. در واقع از منظر تفلیس، مهمترین رویداد سیاست خارجی توافقنامه اتحادیه اروپا و گرجستان است که از 1 ژوئیه 2016 به اجرا در می آمد. توافقنامه اتحادیه اروپا و گرجستان، شامل تعهدات جدی اصلاحات از طرف گرجستان در ازای آزادسازی رژیم روادید و دسترسی به بازار اتحادیه اروپا از طریق «منطقه تجارت عمیق و جامع آزاد» می باشد.
در عین حال، بموازات غرب گرایی گرجستان، مناطق جداشده آبخازیا و اوستیای جنوبی بیشتر به فدراسیون روسیه وابسته شدند، و مسکو پایگاه های نظامی در این مناطق تاسیس کرد. مذاکرات بین المللی ژنو که پس از جنگ گرجستان و روسیه در سال 2008 ، آغاز شده بود، به نتیجه نرسید. در واقع رویکرد غربگرایی گرجستان در حوزه ی سیاست خارجی منجر به قطع روابط دیپلماتیک تفلیس با روسیه بعد از جنگ 2008 اوستیای جنوبی شد. علیرغم گذشت بیش از 13 سال، این رویکرد گرجستان نه تنها در مواضع مسکو در قبال گرجستان، تغییری ایجاد نکرده است بلکه صدمات فراوانی از جمله به ترانزیت، اقتصاد و انرژی گرجستان وارد کرده است.برخی از کارشناسان با اشاره به تهاجم نظامی روسیه به اوکراین که در پاسخ به رویکرد ناتوگرایی کی یف صورت گرفت، معتقدند در صورتیکه گرجستان نیز بر ادامه سیاست ناتوگرایی تاکید کند، احتمال تشدید اختلافات در مناسبات مسکو و تفلیس وجود دارد.
رویکرد غرب گرایانه ی دولت های گرجستان مهمترین فاکتور برای چالش های منطقه ای این کشور به شمار می آید. روسیه، همواره حضور ناتو و امریکا را در قفقاز تهدیدی علیه منافع ملی خود به حساب آورده و گرجستان به عنوان یکی از کشورهای هم مرز این کشور مهمترین چالش برای این کشور در دو دهه گذشته بوده است.
دکتر احمد کاظمی پژوهشگر مسایل اوراسیا در ارزیابی رویکرد غربگرایی گرجستان از سال 2003 تاکنون معتقد است این رویکرد نه تنها منجر به احیای تمامیت ارضی گرجستان در آبخازیا و اوسیتیای جنوبی نشد بلکه باعث جنگ سال 2008 میان روسیه و گرجستان و شناسایی استقلال مناطق جدایی طلب از سوی مسکو شد. وی معتقد است پس از جنگ سال 2008 اوسیتیای جنوبی، این دیدگاه در گرجستان طرفداران بیشتری پیدا کرده است که تفلیس به جای اصرار بر ناتوگرایی، باید با اولویت دادن به همکاری های منطقه ای، به روابط متوازن با روسیه و اتحادیه اروپا اهمیت دهد.
