«بررسی پیامدهای رویکرد غرب گرایی گرجستان» (4) رویکرد گرجستان به ناتو
در قسمت چهارم از مجموعه مقالات بررسی پیامدهای رویکرد غرب گرایی گرجستان، رویکرد گرجستان به ناتو بررسی می گردد.
حوزه ژئوپلیتیک دریای سیاه در سال های اخیر، به کانون مهم رقابت میان روسیه با اعضای ناتو به ویژه آمریکا تبدیل شده است. برخی کشورهای حاشیه ی دریای سیاه، در کشاکش بین قدرتهای روسیه و آمریکا، تمایل به عضویت در ناتو را نشان داده اند و یا متحد ناتو شده اند. مثلا رومانی عضو کامل این پیمان است و گرجستان و اوکراین از شرکای ناتو به شمار میروند. هر سه کشور در حاشیه دریای سیاه قرار دارند، جایی که روسیه به دنبال افزایش نفوذ خود و جلوگیری از گسترش سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، است. در مورد اوکراین، که این روزها خیلی زیاد در مورد آن در رسانه ها، اخباری منتشر می شود باید گفت که پس از آنکه روسیه شبه جزیره کریمه را پس از روی کار آمدن دولتی غربگرا در اوکراین، در سال 2014 به خاک خود ملحق کرد، تنش بین این دو کشور، به اوج خود رسید. کارشناسان معتقدند، بالا رفتن تنش میان روسیه و اوکراین در ماه های اخیر، یادآور رویارویی شرق و غرب در دوران جنگ سرد است و تقابل نظامی میان روسیه و اوکراین میتواند آتش جنگی تمام عیار را در جهان و میان ابرقدرتها شعلهور کند.
و اما در مورد موضوع این قسمت از برنامه که رویکرد گرجستان به ناتو است، باید گفت که گرجستان به مدت ۷۰ سال، یکی از جمهوریهای شوروی بود تا اینکه در سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۷۰ شمسی)، به استقلال رسید. گرجستان از زمان اعلام استقلال از اتحاد شوروی با مشکلات و چالشهایی روبهرو شده است که طیفی از فقر و نابسامانی اقتصادی و بیثباتی سیاسی را تا تجزیه و جداییطلبی و ناامنی در بر می گیرد. از مهمترین موضوعهای امنیتی در گرجستان چگونگی روابط با روسیه است. در واقع گرجستان معتقد است که از ابتدای استقلال خود با تهدیدیا اعمال نفوذ روسیه روبهرو بوده و این تهدید بر شکلِ بهکارگرفتن سیاستهای امنیتی این کشور اثر گذاشته است. از بخشهایی که تهدید روسیه بر سیاستهای امنیتی گرجستان اثر گذاشته، عضویت و یا انصراف این کشور از عضویت در نهادها و سازمانهای منطقهای بوده است. یکی از این سازمانها، ناتو است.
روسیه همواره در مورد گسترش نفوذ ناتو از سمت شرق اروپا نگران بوده است و بارها در مورد تحرکات کشورهایی همچون اوکراین و گرجستان در ناتو، هشدار داده است. به عنوان نمونه سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه در 21 دسامبر 2021 در سخنانی به صراحت اعلام کرد که تلاش برای به عضویت در آوردن گرجستان در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، به عنوان عبور از خط قرمز روسیه محسوب می شود. با حمایت غرب و آمریکا از انقلاب هایی مانند گل رز در گرجستان و دعوت برای پیوستن به ناتو، روسیه خود را با تهدیدهای امنیتی از ناحیه ناتو و آمریکا، مواجه دیده است. لذا سعی دارد تا در دریای سیاه حضور نظامی موثر داشته باشد. روسیه و گرجستان، در سال 2008 بر سر اوستیای جنوبی، درگیر شدند. پس از این درگیری و جنگ، مناطق اوستایی جنوبی و آبخازیا با حمایت روسیه و در اقدامی یکجانبه مجددا اعلام استقلال کردند. مسکو استقلال این دو بخش را به رسمیت شناخت و نیروهای خود را در مناطق جدا شده از گرجستان یعنی آبخازیا و اوستیای جنوبی مستقر کرده است، رویدادی که مشابه آن در کریمه اتفاق افتاد .
با تمام این توصیف ها و نگرانی این قدرت مطقه ای، یعنی روسیه، رویکرد غرب گرایانه و ناتوگرایانه دولت های گرجستان، مانند خطی روشن در سیاست خارجی این کشور قابل دنبال است، به نحوی که همکاری های گرجستان با ناتو در خلال دولت غرب گرای ساکاشویلی و دولت به نظر هوادار روسیه مارگولاشویلی، در یک خط سیر دنبال می شود، به نوعی گرجی ها در دولت های مختلف خود، خواستار نزدیک شدن هر چه بیشتر به غرب بوده و هستند، که در دولت زورابیشویلی از سال 2018 هم قابل مشاهده است و این موضوع جدا از درگیری های داخلی این کشور و آمد و رفت روسای جمهوری مختلف گرجستان می باشد. باوجود تمایل و رویکرد گرجستان برای همکاری با ناتو، همچنان، غرب گرجستان را در وضعیتی مبهم قرار داده و سیاستمداران گرجی هم برای منافع حزبی همچنان به دنبال وعده های غرب می چرخند. با وجود همکاری دو دهه ی اخیر گرجستان با ناتو، این کشور هنوز چشم به راه وعده های ناتوست که شاید وعده های ناتو راههای امیدبخشی برای مشکلات داخلی گرجستان باشد.
علاوه بر مخالفت جدی روسیه با رویکرد گرجستان برای عضویت در ناتو، منتقدان معتقدند که رویکرد تفلیس در تشدید همکاری با ناتو تاثیری بر احیای تمامیت ارضی این کشور و حل مناقشات آبخازیا و اوسیتای جنوبی نکرده است. حسن بهشتی پور کارشناس و صاحبنظر حوزه ی مطالعات منطقه ای اوراسیا، در این خصوص معتقد است که: پیوستن گرجستان به ناتو، تبعاتی برای این کشور و حتی قفقاز جنوبی دارد. چراکه روسیه، حضور ناتو در منطقه را نخواهد پذیرفت دارد و پیوستن گرجستان به ناتو را تهدیدی برای خود به حساب می آورد. لذا حفظ بی طرفی از سوی گرجستان، بهترین راهکار است. گرجستان برای تمایلات اروپایی شدن، بهتر است به عضویت در اتحادیه ی اروپا بسنده کند و مانند آنچه در کشوری مانند فنلاند رخ داد، عمل کند. در فنلاند روند تعیین دولت، با وجود انتخابات آزاد، هیچ گاه به گونه ای نیست که دولتی ضد روسیه روی کار بیایند و این کشور عملا به یک نمونه نادر و منحصر بفرد و بی طرف میان دو بلوک غرب و شرق تبدیل شده است. نمونه فنلاند برای موقعیت کنونی گرجستان، در بین دو بلوک شرق و غرب، می تواند راهگشا باشد.
