«بررسی پیامدهای رویکرد غرب گرایی گرجستان» (2) مصادیق غربگرایی گرجستان از سال 2003 تا 2013
در قسمت دوم از مجموعه مقالات «بررسی پیامدهای رویکرد غرب گرایی گرجستان»، مصادیق غربگرایی گرجستان از سال 2003 تا 2013، بررسی می گردد.
همانطور که در قسمت قبلی گفته شد، انقلاب موسوم به گل سرخ در نوامبر 2003 به سرکردگی میخاییل ساکاشویلی وزیر پیشین دادگستری دولت شواردنادزه، به انجام رسید و به سرنگونی دولت ادوارد شواردنادزه (1993-2003) انجامید. نتیجه ی انقلاب گل سرخ برآمدن دولتی غربگرا در گرجستان بود. از همان ابتدای شروع دولت حاصل از انقلاب گل سرخ، رییس جمهور آن تمایلات اروپایی خود را آشکار ساخت.
میخائیل ساکاشویلی، که ترجیح میداده است از او به عنوان "فردی که گرجستان را تبدیل به یک دولت مدرن اروپایی نمود" یاد شود، در سخنرانیهایش به ویژه در فوریه 2004 در مسکو گفت: "من یک رئیس جمهور طرفدار روسیه نیستم، اما طرفدار آمریکا هم نیستم. من یک رئیس جمهور گرجیام و این یعنی اروپایی هستم.
وعده ها و شعارهای حاکمان وقت گرجستان، برای اروپایی بودن، در سطع حرف نبود و در عمل برای نزدیک شدن به غرب تلاش کرده اند. تلاش گرجستان برای پیوستن به نهادهای اروپایی از نمودهای تمایلات غربی حاکمان گرجستان می توان به حساب آورد. علاوه بر تمایلات حاکمان گرجی برای پیوستن به اتحادیه اروپا، شرایط منطقه قفقازجنوبی و فشارهای روسیه نیزعملا گرجستان را به اتحادیه اروپا، امریکا و ناتو متمایل کرد.
عامل مهم دیگردر یک روند تاریخی و با انحلال پیمان ورشو و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق، موضوع گسترش ناتو به شرق به یک موضوع مهم بین المللی تبدیل گردید. کشورهای اروپای شرقی به تدریج به عضویت ناتو در آمدند و کم کم حوزه ناتو به تمام کشورهای بلوک شرق سابق بجز آلبانی گسترش پیدا کرد. در بین کشورهای قفقاز جنوبی، گرجستان نیز با نگاهی مثبت، به بهانه تضمین امنیت و ثبات خود در برابر تهدیدی که از ناحیه روسیه احساس می کرد، از پیوستن به ناتو استقبال نمود.
گرجستان برای پیوستن به ناتو از سال 2003 به بعد گامهای عملی برداشت. از جمله این اقدامات می توان به حضور 1600 سرباز گرجستان در مأموریت ایالات متحده در افغانستان و زخمی شدن بیش از 170 نفر از آنها در سال 2010 اشاره کرد. گرجستان پس از سبقت گرفتن از استرالیا در سال 2012، بزرگترین سرانه ی حضور در مأموریت افغانستان و بزرگترین کشور غیر ناتو در جنگ به شمار می رفت. بطوریکه این کشور 30 سرباز خود را در افغانستان از دست داد. با آنکه گرجستان هنوز به عضویت ناتو در نیامده است ، اما از سال ۲۰۰۸ این کشور به عنوان عضو ناظر ناتو در اجلاسهای این پیمان نظامی مشارکت می کند. گرجستان انتظار داشت در نشست سران ناتو در بخارست در آوریل 2008 برای عضویت در ناتو دعوت شود و امید داشت تأیید عضویت این کشور در ناتو تا سال 2009 نهایی شود اما این مهم به دو دلیل مهم تحقق نیافت. اول به دلیل مخالفت شدید روسیه که در زمینه گسترش ناتو به قفقاز جنوبی و اوکراین رسما به ناتو هشدارداده است. دوم آنکه گرجستان هنوز با پدیده جدایی طلبی روبرو است و این مساله با اساسنامه ناتو در تعارض بود.
انقلاب رنگین گرجستان و تاکید این کشور بر اروپاگرایی در عمل نتوانست موجب عضویت این کشور در اتحادیه اروپا شود اما تحولاتی در توسعه روابط تفلیس با اتحادیه اروپا ایجاد کرد. اتحادیه اروپا و گرجستان از سال 1996 در چارچوب شبکه ی انتقال نفت و گاز به اروپا روابط خود را گسترش داده بودند. در سال 2006 نیز یک "برنامه اقدام" 5 ساله همگرایی با اروپا به اجرا گذاشته شد و متعاقب آن گرجستان اجرای برنامه موسوم به «سیاست همسایگی اروپا»را در دستور کار قرار داد.
برنامه موسوم به «سیاست همسایگی اروپا» یا برنامه «مشارکت شرقی اتحادیه اروپا»، به دنبال سازماندهی روابط این اتحادیه با کشورهای پساشوروی ارمنستان، جمهوری آذربایجان، بلاروس، گرجستان، مولداوی و اوکراین می باشد. این برنامه شامل مذاکره در مورد گسترش تجارت، اجرای استراتژی اقتصادی اتحادیه اروپا ، تفاهمنامههای مربوط به مسافرت و دیگر مسائل میان اتحادیه اروپا و همسایههای شرقیاش میشود. برنامه ی مشارکت شرقی، در ابتدا توسط لهستان پیشنهاد شد و بعد سوئد به آن پیوست و در شورای سیاست خارجی اتحادیه اروپا در ۲۶ مه ۲۰۰۸ مطرح شد و در ۷ مه ۲۰۰۹ در پراگ، جمهوری چک آغاز به کار کرد .
همانطور که گفته شد میخاییل ساکاشویلی از ابتدای به قدرت رسیدنش بعد از ادوارد شواردنادزه، روشن کرد که قصد ایجاد روابط نزدیکتر با اتحادیه اروپا را دارد چرا که معتقد بود غرب، تنها ضامن امنیت گرجستان است. در سخنرانی افتتاحیه به عنوان سومین رئیس جمهور گرجستان، پرچم اتحادیه اروپا در کنار پرچم گرجستان به اهتزاز درآمده بود و یک گروه کُر نیز سرود اتحادیه اروپا را میخواندند. این ژستهای نمادین، علامتهای روشنی از برنامه وی برای جهت گیری آینده گرجستان بودند. به علاوه، یک وزارتخانه مخصوص به نام «وزارت همگرایی گرجستان در ساختارهای اروپایی» برای ادغام گرجستان در ناتو و اتحادیه اروپا نیز ایجاد گردید. با آنکه گرجستان شرایط اقتصادی لازم را برای عضویت در اتحادیه اروپا را نداشت ، اما میخائیل ساکاشویلی رئیس جمهور گرجستان در سال 2011 ابراز تمایل کرد که کشورش به عضوی از اتحادیه اروپا تبدیل شود.
در ادامه ی همکاری اروپا و گرجستان، در ژوئن 2012 ، اتحادیه اروپا و گرجستان گفتگوی آزادسازی روادید را آغاز کردند تا امکان سفر بدون روادید برای شهروندان گرجستانی به اتحادیه اروپا فراهم شود. گرجی ها از سال ۲۰۱۵ به پیمان منطقه شنگن پیوستند و می توانند با گذرنامه گرجستان ۹۰ روز (در فاصله هر ۱۸۰ روز) در کشورهای اروپایی باشند.
علاوه بر تلاش حاکمان گرجی برای پیوستن به اروپا، تمایلات غربگرایی این کشور درمورد نزدیک شدن هرچه بیشتر به آمریکا پس از انقلاب رنگین افزایش یافت. سفر جرج بوش رییس جمهور وقت ایالات متحده آمریکا به گرجستان در 10 می 2005 و سخنرانی در میدان آزادی تفلیس، نمونه ای از توسعه مناسبات دو کشور بود. گرجستان در تهاجم غیرقانونی آمریکا علیه عراق ، سومین متحد نظامی بزرگ ایالات متحده آمریکا، بود. در سال 2007، گرجستان تعداد کل نیروهای خود را در عراق به 2000 نفر رساند و پس از ایالات متحده امریکا و بریتانیا به سومین تامین کننده بزرگ نیروهای خارجی در عراق تبدیل شد. ایالات متحده به سهم خود فعالانه به گرجستان در تقویت نهادهای دولتی خود در مواجهه با روسیه کمک کرد. امریکا از سال 1991 تاکنون بیش از 3 میلیارد دلار کمک مالی به گرجستان کرده است که هدف اصلی آن اخراج روسیه از گرجستان می باشد.
مقامات گرجستان، گرایش به غرب را به عنوان رویکردی در نظام بینالملل، در سطح ملی برگزیده اند و برای آن ساختار سازی کرده اند و با انجام اصلاحات داخلی سعی در اروپایی گرایی و امریکا گرایی دارند. از نظر رهبران انقلاب رنگین گرجستان، پس از سال ها تسلط روس ها، برون رفت تفلیس از وضعیت اقتصادی، سیاسی و اجتماعی با نزدیک شدن هرچه بیشتر به غرب امکان پذیر است . این در شرایطی است که این رویکرد نتوانست بر احیای تمامیت راضی گرجستان کمک کند و همین موضوع تردیدهای مردم گرجستان در خصوص این رویکرد بویژه پس از سال 2008 را افزایش داده است
