IRIB World Service

در قسمت سوم و پایانی مجموعه مقالات «کرونا و عملکرد سازمان بهداشت جهانی» به انتقادها از عملکرد سازمان بهداشت جهانی، خواهیم پرداخت.

سازمان بهداشت جهانی اواخر سال 2019 و پس از اعلام اولین فوتی ناشی از ویروس کرونا در چین، با انتشار بیانیه ­ای، اطمینان خاطر داد که تحقیقات اولیه در مورد این ویروس نشان می­ دهد که انتقال آن از راه انسان به انسان قابل توجه نیست. سازمان بهداشت جهانی در آن مقطع با چنین برآورد اشتباهی، توصیه­ ای هم درخصوص عدم انجام سفر چینی­ ها به خارج از این کشور و یا برقراری تدابیر بهداشتی برای ورود اتباع دیگر کشورها به چین به عمل نیاورد. سازمان بهداشت جهانی  پس از بروز علائمی از شیوع ویروس کرونا در خارج از چین، دستورالعمل­هایی درباره مقابله با ویروس، ردیابی آن در فرودگاه­ها و معاینه مسافران ورودی به کشورها را منتشر کرد. علیرغم این ، براساس دستورالعمل­هایی که در اواخر ماه فوریه 2020م صادر شد، سازمان بهداشت جهانی نظرش بر این نبوده است که اقدامات سختگیرانه درخصوص حمل و نقل هوایی بین­ المللی، مگر در برخی شرایط مشخص که امکان ایجاد محدودیت­های موقت وجود داشته باشد، به اجرا درآید.

باتوجه به تعداد دیگری از دستورالعمل­ها و عملکردهای مشابه سازمان بهداشت جهانی در فوریه 2020، ابهامات و انتقادات راجع به عملکرد سازمان بهداشت جهانی در خصوص عدم مقابله جدی با ویروس کرونا ایجاد شد. در آن مقطع دونالد ترامپ رئیس جمهور وقت آمریکا مدعی شد که این تصمیمات سازمان بهداشت جهانی، همسو و هماهنگ با سیاست­های چین اتخاذ شده است. رئیس جمهور وقت آمریکا تهدید کرد که کمک­های مالی خود را به این سازمان که بسیار مهم هستند به حالت تعلیق در می­ آورد. تا اواسط ماه مارس 2020م برای ترامپ، وضعیت شروع ویروس در این کشور تقریباً طبیعی و عادی بود و لذا تصمیم جدی برای مقابله با کرونا اتخاذ نشد و در مقابل مردم آمریکا تشویق شدند که هیچگونه تغییری در زندگی معمولی و عادی خود به وجود نیاورند. تا اینکه در ۲۸ ماه مارس 2020م شاهد اتخاذ اولین اقدام برای مقابله با کرونا و موضوع در خانه ماندن در آمریکا و قرنطینه مطرح شد. با تداوم و تشدید بحران همه گیری کرونا در آمریکا ، اتهامات واشنگتن علیه سازمان بهداشت جهانی  و چین افزایش یافت و نهایتا ترامپ خروج کشورش از این سازمان را مطرح ساخت.

آنچه از منازعات واشنگتن و پکن به خصوص در شرایط بحران شیوع جهانی کووید 19 بنظر می رسد، تلاش فرصت طلبانه آمریکای ترامپ در سال حساس انتخابات ریاست جمهوری این کشور، برای خروج از شرایط بحرانی حاکم بر آمریکا بود. در واقع بنظر می رسد بخشی از اتهام زنی های ترامپ به سازمان بهداشت جهانی و چین ، برای ترامپ در سال انتخابات ریاست جمهوری این کشور، کارکرد داخلی داشت و با رویکردهای سیاسی صورت می گرفت. بویژه اینکه اساسا امریکا علیرغم اتهامات سنگین علیه چین در خصوص شیوع کووید -19، به طور رسمی در مجامع بین المللی علیه چین شکایت حقوقی تنظیم نکرد. ضمن اینکه جو بایدن رئیس جمهور جدید امریکا پس از روی کارآمدن، بلافاصله رویکرد این کشور را تغییر داد و بازگشت مجدد امریکا به سازمان بهداشت جهانی را اعلام کرد. با وجود این عده ای نیز معتقدند تاثیر پذیری سازمان بهداشت جهانی از چین در موضوع نحوه واکنش به کرونا مشهود است ولی امریکای دوره ترامپ، آن را بیش از اندازه  برجسته می ساخت . 

صرف‌نظر از انتقادهای دولت ایالات متحده و تعلیق پرداخت‌های مالی این کشور به سازمان جهانی بهداشت در دوره ترامپ به دلیل آنچه آمریکایی‌ها آن را «چین‌محور» بودن سازمان جهانی بهداشت می‌خوانند، بررسی گزارش‌ها و نگاهی به روزشمار واکنش سازمان بهداشت جهانی، عملکرد ضعیف این سازمان را نشان می دهد. طرفداران این دیدگاه معتقدند که عملکرد این نهاد بین‌المللی در مقابله با کرونا بسیار غیرحرفه‌ای و مغایر با اساسنامه این سازمان بوده است و احتمال تاثیر پذیری سیاسی سازمان بهداشت جهانی از چین وجود دارد. چرا که سازمان بهداشت جهانی در آغاز بحران کرونا همان اطلاعات گمراه کننده و غلطی را منتشر می‌کرد که مقامات چینی به آنها انتقال می‌دادند و در تاریخ پنجم ژانویه ۲۰۲۰، یعنی زمانی که هنوز می‌شد جلوی بسیاری از آسیب‌های بعدی را گرفت، این سازمان به اشتباه اعلام کرد که هیچ مدرکی دال بر انتقالِ انسان به انسانِ این ویروس جدید وجود ندارد.

این اطلاعیه‌ غلط و گمراه ‌کننده در روز ۱۴ ژانویه 2020 نیز تکرار شد. این در حالی است که تایوان و هنگ‌کنگ از قابلیت انتقالِ انسان به انسانِ این ویروس اطلاع داشتند و دو هفته پیش از آن، تدابیر سختگیرانه‌ای در پیشگیری از شیوع آن اجرایی کرده بود. این قضیه نشان می‌دهد که سازمان جهانی بهداشت در آن مقطع حتی در حد نهادهای مدیریت بهداشت تایوان نیز، کارآمد عمل نکرده است. به عبارت دیگر، سه هفته طول کشید تا سازمان بهداشت جهانی به همان نتیجه‌ای برسد که تایوانی‌ها رسیده بودند؛ نتایجی که تایوان اطلاعات آن را همان زمان در اختیار سازمان بهداشت جهانی نیز گذاشت، اما ظاهرا این سازمان باتوجه به فشار پکن در جلوگیری از عضویت تایوان در سازمان بهداشت جهانی، توصیه‌ها و یافته‌های دانشمندان تایوانی را نادیده گرفت. این در شرایطی است که بنظر می رسد در عملکرد ضعیف سازمان بهداشت جهانی در آن مقطع، نبود هماهنگی میان کشورها نیز تاثیر داشته است. هلن کلارک، نخست وزیر پیشین نیوزیلند و نایب رئیس اداره کارشناسان مستقل سازمان بهداشت جهانی می گوید: نبود اراده و هماهنگی میان کشورها، واکنش دیرهنگام حکومت‌ها و همچنین بخشی از عملکرد ضعیف سازمان جهانی بهداشت از جمله دلایل مبارزه ناکارآمد با بیماری کووید-۱۹ است حتی .وقتی سازمان بهداشت جهانی وضعیت فوق‌العاده اعلام کرد، همزمان نظر داد که نیازی به محدودیت مسافرت وجود ندارد. به نظرم باید متوجه این مساله باشیم که دیگر در دوره قرون وسطی زندگی نمی‌کنیم. قدیم، بیماری با پای پیاده و روی کوهان شترها جابه‌جا می‌شد اما امروز شرایط تغییر کرده است».

علیرغم این انتقادات، با گذشت زمان  بر دامنه تحرکات سازمان بهداشت جهانی برای مقابله هوشمندانه با ویروس کرونا افزوده شد. اتحادیه اروپا از سازمان بهداشت جهانی در خصوص سیاست های اخذ شده در مقابل پاندمی کرونا، حمایت کرده و در موضوع خروج آمریکا از این سازمان بود که از آمریکا خواست که تجدیدنظر کند. این رویکرد حمایتی از سازمان بهداشت جهانی با صدور بیانیه های مشترک بین روسای کمیسیون اروپا و هماهنگ کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا در خصوص پاندمی کرونا ادامه یافت و حتی آلمان رفتار ترامپ را مایوس کننده دانست. در آن مقطع وزیر خارجه آلمان به عنوان عضوی از اتحادیه اروپا از تصمیم ترامپ رئیس جمهور وقت امریکا، درباره قطع حمایت مالی از سازمان بهداشت جهانی انتقاد کرد و خواستار آن شد که به جای اتهام‌زنی به چین، برای اتخاذ رویکردی جهانی در مواجهه با کرونا، کشورها به اتحاد و همبستگی روی آورند.

آنچه مسلم است اینکه سیاسی شدن کووید-19 در جهت اهداف چین یا ایالات متحده، برای همکاری­ های بین­ المللی سلامت، چالش برانگیز است. یکی از مهمترین دغدغه ها، تقابلِ نیروهای حامی حقوق بشر سلامت با آن دسته از کشورها و محافل قدرتی است که کار اجرای قواعد حقوق بین­ الملل سلامت را دشوار می­ سازند. امروزه ، در بحران همه­ گیری کووید-19، بسیاری از کشورهای قدرتمند تمایل دارند سازمان بهداشت جهانی با چشم پوشی از منافع سلامت جهانی، از ملاحظات و منافع حاکمیتی آنها حمایت کند. هر چند سازمان بهداشت جهانی در بحران همه گیری کووید -19 به طور آشکار از موضع یک کشور حمایت نکرده است اما در سطح جهانی این انتظار عمومی شکل گرفته است که این نهاد  بیش از پیش با استفاده از توانایی­ های علمی و پزشکی ، موضع مستقل و مقتدرانه ای در صیانت از سلامت و بهداشت جهانی و سوق دادن کشورها به رعایت مقررات بین­ المللی بهداشت ایفاء نماید. در این راستا مقابله جدی سازمان بهداشت جهانی با تبعیض موجود در توزیع جهانی واکسن های موثر برای مقابله با کرونا یکی از مطالبات مردم اقصی نقط جهان می باشد.