کرونا و عملکرد سازمان جهانی بهداشت (2) عملکرد سازمان در مقابله با ابولا و کرونا و تاثیر رقابت های آمریکا و چین
در قسمت دوم به عملکرد سازمان در مقابله با ابولا و کرونا و تاثیر رقابت های آمریکا و چین خواهیم پرداخت.
در قسمت قبل ذکر کردیم که فعالیت های سازمان جهانی بهداشت در مقابله با ویروس آنفولانزای H1N1، در سال ۲۰۰۹ ،از جمله به اشتراک گذاری اطلاعات، ارایه راهکارهای درمان و ساخت واکسن قابل تامل بود.البته از منظر کلی تجزیه و تحلیل عملکرد سازمان جهانی بهداشت بویژه پس از پایان دوره همه گیری، در کنار دستاوردها و موفقیت ها، مشکلات موجود در عملکرد سازمان جهانی بهداشت را اجرای مقررات بینالمللی بهداشت را مشخص کرده است، اما بطورکلی، اکثریت جامعه جهانی بر اهمیت رهبری و عملکرد خوب سازمان جهانی بهداشت در حاکمیت بهداشت جهانی تأکید دارند. با این حال، بحث و گفتگو در مورد رهبری سازمان جهانی بهداشت، تواناییهای این سازمان در اجرای مقررات بینالمللی بهداشت تا مدتها بعد از همه گیری H1N1 هم ادامه داشت.
نگرانیها پس از همه گیری H1N1 شروع شد، زیرا سازمان جهانی بهداشت و کشورهای عضو این کشور از آسیبهای ناشی از رکود اقتصادی بزرگ متاثر شده بودند. در مواجهه با بحران مالی، سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد که از بحران اقتصادی تأثیر پذیرفته و با کمبود بودجه دست به گریبان است، اما کشورهای عضو علیرغم تجاربی از تبعات همه گیری H1N1 داشتند، به توصیه ها برای تقویت سازمان جهانی بهداشت و تقویت مقررات بینالمللی بهداشت، علاقه کمی نشان دادند، همین موضوع در سال ۲۰۱۴ بر عملکرد این سازمان در مقابله با ویروس ابولا تاثیر منفی گذاشت.
در سال 2014 شیوع ابولا در غرب آفریقا رخ داد که فاجعه ای برای سازمان جهانی بهداشت بود. پاسخ سازمان جهانی بهداشت آنقدر بد بود که بان کی مون دبیرکل سازمان ملل دستور ایجاد اقدام اضطراری موقت را صادر کرد. در آن مقطع مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، نتوانست براساس اطلاعاتی که سازمان جهانی بهداشت از منابع غیردولتی دریافت کرده است عمل کند؛ این سازمان همچنین دولتهایی را که میخواستند شیوع ابولا را مخفی نگه دارند، به چالش نکشید و تنها با تاخیر اعلام کرد که یک وضعیت اضطراری بهداشت عمومی ایجاد شده است که موجب نگرانیهای بینالمللی است. پس از آن بسیاری از کشورها با تصویب محدودیتهای سفر، توصیه های سازمان جهانی بهداشت را مورد توجه قرار دادند.
عملکرد انفعالی و با تاخیر سازمان جهانی بهداشت برای مقابله با شیوع ابولا این سازمان را در معرض انتقاد قرار داد. منتقدان توصیه کردند که این سازمان با دوری از تاثیرات سیاسی برخی از قدرتها، صرفا تحت مقررات بینالمللی بهداشت ، وظایف خود را انجام دهد و تواناییهای خود را برای مقابله با بیماریهای جدی و خطرناک تقویت کند. پس از سال ۲۰۱۴، بحران بزرگ بعدی شیوع بیماری ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو بود که در اواخر سال 2018 آغاز شد. پاسخ سازمان جهانی بهداشت به این شیوع نشان داد که این سازمان ، ظرفیتهای عملکردی خود را تقویت کرده است. بطوریکه جمهوری دموکراتیک کنگو Democratic Republic of the Congo ، با کمک سازمان جهانی بهداشت، شیوع این بیماری را در شرایط دشوار سال 2019، تحت کنترل خود درآورد.
البته انتقاداتی مجددا به عملکرد سازمان جهانی بهداشت در خصوص همه گیری ویروس ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو مطرح بود . هنگامی که کمیته اضطراری سازمان جهانی بهداشت به مدیرکل سازمان در مورد اعلام وضعیت اضطراری بهداشت عمومی در سطح جهانی توصیه کرد ، در این خصوص مقاومت شد. برخی از کشورها معتقد بودند شیوع دوباره ابولا و وخیم شدن وضعیت در کنگو به معنای یک وضع اضطراری بهداشت عمومی و نگرانی بینالمللی نیست. اما نهایتا تدروس آدهانوم مدیرکل سازمان جهانی بهداشت وضعیت اضطراری بینالمللی در امر سلامت عمومی را اعلام کرد. منتقدان مدعی بود که کشورها بعد از اعلام وضعیت اضطراری سلامت عمومی و نگرانی بینالمللی، اقدامات ناعادلانه ای را به اجرا میگذارند و این اقدامات بیشتر از آنکه مثبت واقع شود، آسیب میرساند.در واقع منتقدان اعتقادی به محدودسازی تجارت و مسافرت در پاسخ به شیوع بیماری نداشتند اما این دیدگاه مورد تایید سازمان بهداشت جهانی نبود.
درک رفتار سازمان جهانی بهداشت در طول یک دهه گذشته کمک میکند تا ببینیم که قبل از ظهور کرونا ویروس در ووهان چین ، سازمان جهانی بهداشت برای اعمال وظایف خود برای مقابله با این پاندومی چه شرایطی را داشته است . وابستگی مالی سازمان و تاثیر پذیری آن از رویکرد سیاسی برخی از قدرت ها ، سازمان جهانی بهداشت را در مقابله با پاندمی کووید-19 در وضعیت دشواری قرار داد. بویژه اینکه این بیماری در شرایطی پدیدار شد که اوضاع بین المللی راجع به این ویروس بیش از حد سیاسی شده بود. درست قبل از وقوع پاندمی در ووهان، چین در داخل کشور محدودیتهایی را ایجاد کرده بود ولی امریکا و انگلستان مدعی بودند که چین در خصوص پاندومی کووید _۱۹ به موقع اطلاع رسانی نکرده است و بعبارت دیگر مدعی بودند که چین در این خصوص مخفی کاری کرده است .
برای چین به عنوان یک قدرت رقیب امریکا، ، پیامدهای داخلی و بینالمللی شیوع ویروس کرونا هم از منظر اقتصادی و هم از منظر سیاسی و حقوقی بسیار مهم بود . پکن با رد ادعاهای امریکا و انگلستان درباره عملکرد مبهم چین در خصوص کرونا ، انتظار داشت که رویکرد سازمان جهانی بهداشت، بر موضع این کشور صحه بگذارد . عدم تایید ادعاهای امریکا درباره عملکرد ضعیف و مخفی کارانه چین از سوی سازمان بهداشت جهانی ، موجب انتقادات واشنگتن شد . از نظر واشنگتن رویکرد سازمان جهانی بهداشت در مورد واکنش چین در برابر شیوع کرونا تحت تاثیر روایت رسمی چین در این خصوص بود. بدین ترتیب رقابت سیاسی امریکا و چین در این خصوص تا حدی موجب تضعیف سازمان جهانی بهداشت شد.
نوع انتقادات دونالد ترامپ رییس جمهور وقت امریکا از عملکرد سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۲۰ حاکی از آن بود که از نظر واشنگتن تعامل سازمان جهانی بهداشت با چین باید منعکس کننده دیدگاههای سیاسی ایالات متحده باشد، وگرنه آن بخش از بودجه ای که امریکا در اختیار این سازمان قرار می دهد، قطع خواهد شد . عدم همسویی بین منافع ایالات متحده و اقدامات سازمان، سازمان جهانی بهداشت را در معرض حملات قرار داد و با ورود ویروس به ایالات متحده، سازمان جهانی بهداشت از سوی مقامات این کشور در معرض انتقاد بیشتر قرار گرفت. بطوریکه هفتم ژوییهِ ۲۰۲۰ ایالات متحده کتبا به این نهاد اعلام کرد که معتقد است سازمان جهانی بهداشت تحت سیطره چین است و در جریان شیوع ویروس جدید کرونا با حمایت از پکن موجب گمراهی آمریکا و جهان شده است. امریکا طی این نامه از تصمیم خود برای خارج کردن کشورش از سازمان جهانی بهداشت و صرف بودجه تخصیصی آن که مبلغ چهارصد میلیون دلار در سال یعنی پانزده درصد بودجه سالانه سازمان بود ، به نهادهای دیگر خبر داد.
اگر چه جو بایدن رییس جمهور جدید امریکا بلافاصله بعد از روی کارآمدن ، دوباره امریکا را به عضویت سازمان جهانی بهداشت بازگرداند ولی فشارهای سیاسی امریکا روی عمکرد سازمان تاثیر منفی گذاشت . البته علیرغم این انتقادات که تا حدودی به تضعیف موقعیت سازمان جهانی بهداشت انجامید این سازمان به تلاش های خود در دو زمینه مقابله با همه گیری و تهیه واکسن در سطح بین المللی ادامه داد. مجمع جهانی بهداشت نیز قطعنامهای را درباره نحوه واکنش بینالمللی به همهگیری کووید-19، تصویب کرد. این مجمع بالاترین مرجع سیاستگذاری بهداشت در سطح جهانی است که از وزرای بهداشت کشورهای عضو تشکیل شده است. این قطعنامه در سال 2020 به تصویب 130 کشور رسید و در آن مجمع خواستار افزایش تلاش برای کنترل بیماری کرونا ویروس و دسترسی به امکانات بهداشتی به صورت عادلانه شده بود .
در حقیقت مجمع جهانی بهداشت در پاسخ به واکنشهای منتقدان به عملکرد سازمان جهانی بهداشت در بحران کرونا ویروس، با تصویب این قطعنامه کوشید نقش میانجیگر را برای بهبود مسائل و چالشهای مربوط به امر سلامت جهانی و عملکرد این سازمان ایفا نماید و اجماع اکثریت کشورها در حمایت از عملکرد این سازمان را نشان دهد .در این راستا دکتر عثمان دار، مدیر پروژه “ سلامت” در اندیشکده چتم هاوس اعتقاد دارد: مهمترین ویژگی سازمان بهداشت جهانی این است که عملکردش، تصمیماتش و ساختارش، نتیجه مستقیم تصمیمات دولتهای عضو است. هر چند که بعد از اتفاقات ناشی از شیوع کرونا، سازمان بهداشت جهانی با تحولاتی روبهرو خواهد شد، اما این تحولات بیشتر در زمینه اصلاح مقررات بینالمللی بهداشت خواهد بود؛ بویژه اینکه در خصوص سندی که در سال ۲۰۰۵ تهیه شده و همین حالا بر سر اینکه چه کشوری آن را درست اجرا کرده و چه کسی آن را نقض کرده، اختلاف نظر وجود دارد.
