IRIB World Service

در بخش چهارم، وضعیت اقلیت های قفقازی تبار و اقلیت های ملی در ترکیه بررسی می شود.

در این قسمت وضعیت اقلیت های قفقازی تبار و اقلیت های ملی در ترکیه را بررسی خواهیم کرد. گرجی ها، آبخازها، چرکس ها، لازهای ها، آسی های، چچنی ها و آبازین ها، اقلیت های قفقازی ساکن در ترکیه هستند. همچنین یونانی ها، افغان ها، آلمانی ها ، اویغورهای چینی، ایرانی ها و بلغاری ها، اقلیت های ملی ساکن در ترکیه هستند. با ما همراه باشید. 

چرکس‌ها یکی از بزرگ‌ترین اقلیت‌های قومی در ترکیه هستند که جمعیت آنها بین ۱۳۰٬۰۰۰ هزار نفر تا ۲٬۰۰۰٬۰۰۰، ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ و حتی ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ میلیون نفر تخمین زده می‌شود. آبازین‌ها و آبخازی‌ها نزدیک‌ترین گروه‌های قومی به چرکس‌ها هستند که به‌طور معمول بخشی از چرکس‌ها در نظر گرفته می‌شوند. 

گرجی ها دیگر اقلیت های مهم قفقازی در ترکیه می باشند. حفظ زبان و فرهنگ و عشق به سرزمین اجدادی از مشخصه بارز و مهم گرجی ها است. گرجی های ترکیه برخلاف اکثر گرجی ها مسلمان هستند و در منطقه لازستان ترکیه زندگی می کنند. مادر رجب طیب اردوغان رئیس جمهور فعلی ترکیه نیز از گرجی های ترکیه است.

آبخازیایی ها یک قوم از نژاد قفقازی هستند و منشاء آنها منطقه آبخازیای گرجستان است. اقلیت بزرگ آبخازی ساکن در ترکیه، به دلیل مهاجرت‌ها در اواخر قرن ۱۹ میلادی بوده ‌است. 

آبازین‌های ترکیه یکی دیگر از اقلیت های قومی با منشاء قفقازی در ترکیه هستند. آبازین‌ها یک گروه قومی از شمال غربی قفقاز هستند و نزدیک‌ترین گروه به آبخازها و چرکس‌ها هستند. آن‌ها در ترکیه، مصر و در مناطق قره‌چای و چرکس و قفقاز شمالی روسیه زندگی می‌کنند. 

لازی ها دیگر اقلیت قفقازی تبار ساکن در ترکیه هستند. لازی یک زبان قفقازی منتسب به گرجستانی ها می باشد. 150 هزار نفر در ترکیه به این زبان سخن می گویند که همه آنها سنی حنفی می باشند. این اقلیت نیز پایگاه اجتماعی رسمی در ترکیه ندارد. 

آسی‌ها یا آس‌ها، اقلیت نژادی از منطقه قفقاز هستند که خود را ایرَتّه می‌خوانند. «ایر» به معنی ایرانی و آریایی و ته پسوند جمع در زبان‌های سغدی، آسی و یغنابی است. آسی‌ها در نزدیکی رشته‌کوه قفقاز، زندگی می‌کنند. زبان آسی از خانواده زبان‌های شرقی ایرانی است و با زبان‌های یغنابی رابطه نزدیک دارد. این زبان را ادامه زبان سکایی می‌دانند. 

اقلیت چچنی‌ها در ترکیه عمدتا از پناهندگان چچنی هستند که در ترکیه زندگی می‌کنند. محافل روسیه همواره نسبت به حضور اقلیت چچنی ها در ترکیه نگاه مساعدی نداشته و معتقدند که ترکیه از آنها به عنوان ابزاری علیه روسیه استفاده می نماید .

سابقه حضور اقلیت ترک تبارهای شیه جزیره بالکان در ترکیه، به تحولات تاریخی مربوط به سیطره امپراتوری عثمانی بر بالکان می رسد. طی سال 1876 تا 1896 تعدادی از مردم شبه جزیره بالکان که براساس ارزیابی ها 750هزار نفر بودند به ترکیه مهاجرت کردند. این مهاجران شامل مهاجران ترک تبار و یا مردم بومی بلغارستان، یونان ، مقدونیه ، بوسنی ، آلبانی و دیگر مناطق بالکان بودند که اغلب آنها به دلیل اینکه به دین اسلام گرویدند به ترکیه مهاجرت کردند. در مورد این مهاجران نیز همانند دیگر گروههای قومی ترکیه، آمار دقیقی وجود ندارد.

عرب‌های ترکیه یکی از اقلیت های ساکن این کشورند که کمتر از یک درصد جمعیت ترکیه را تشکیل می‌دهند. جمعیت ترکیه بالغ بر۸۰ میلیون نفر می‌باشد. بعضی از عرب‌ها در ترکیه سابقه حضور قدیمی تری نسبت به قبایل ترک که از آناتولی مهاجرت کردند، دارند. این عرب‌ها در جنوب شرق ترکیه ساکن شدند که این منطقه به نام قبیله بکر ابن وائل یا دیار بکر نامگذاری شد. دولت ترکیه با اجبار تعلیم زبان ترکی براقلیتها از  جمله عرب‌های ترکیه و تغییر نام‌های مناطق سکونت از عربی به ترکی بدنبال از بین بردن فرهنگ این مردم می‌باشد با این وجود اکثر عرب‌ها در این مناطق هنوز به زبان مادری سخن می‌گویند زبانی که با ورود لغات ترکی در حال تغییر می‌باشد.

رضا دهقانی، پژوهشگر حوزه اقلیت های قومی در ایران می گوید: عرب های ترکیه شامل عرب های علوی ، عرب های سنی و عرب های مسیحی است. تقریبا اکثر عرب های ترکیه مسلمان علوی می باشند و تعداد کمی از آنان از سنی های حنفی و البته تعدادی هم مسیحی می باشند. عرب های مسیحی خودشان را نصرانی می نامند و مانند دیگر عرب های ترکیه معتقدند که تحت فشار ترکی سازی هستند. عرب های ترکیه در   طول مرز سوریه بویژه در منطقه هاتای زندگی می کنند و بیشتر با عرب های سوریه مراوده دارند و آداب و رسومشان هم بیشتر شبیه آنان است. دولت ترکیه برای حاکم شدن زبان ترکی آنها را از زبان عربی در آموزش و پخش برنامه های رادیو و تلویزیون منع کرده است. عرب های علوی ترکیه جامعه ای متمایز از علوی های ترکیه می باشند اما هر دو به حضرت علی ع و اهل بیت علیهم السلام  احترام می گذارند.

به دلیل رسیمت نداشتن اقلیت ها در قانون اساسی ترکیه ، حقوق زبانی و فرهنگی و مذهبی اقلیت های قومی و زبانی در ترکیه  به صورت نظام مند نقض می شود . آنها از داشتن مدرسه ، موسسات آموزش زبانی و مراکز فرهنگی و دینی محروم هستند. این موضوع نقض اسناد بین المللی حقوق بشر از جمله میثاق حقوق مدنی و سیاسی (۱۹۶۶) است.

پس از معرفی اقلیت های قفقازی تبار در ترکیه، به اقلیت های ملی در ترکیه خواهیم پرداخت. ترکیه را پس از روسیه می توان یکی از مهمترین مهدهای اقلیت های ملی در جهان خواند. اقلیت های ملی حاصل جنگ ها و اشغالگری ها، مهاجرت های تاریخی، فروپاشی امپراتوری، انعقاد مرزهای تحمیلی و الحاق سرزمین ها هستند و ترکیه تمامی این مولفه های را تجربه کرده است از این رو طیف وسیعی از اقلیت های ملی در ترکیه حضور دارند. مهمترین اقلیت های ملی در ترکیه عبارتند از : یونانی ها، افغان ها، آلمانی ها ، اویغورهای چینی ، ایرانی ها، بلغاری ها. یونانی‌ها در ترکیه، جمعیتی از یونانیان و مسیحیان یونانی زبان ارتدوکس شرقی هستند که بیشتر در استانبول و دو جزیره غربی ورودی به تنگه داردانل یعنی تندوس و امبروس زندگی می‌کنند. آن‌ها باقی‌مانده ۲۰۰ هزار یونانی برآورد شده‌ای هستند که تحت قوانین پیمان نامه مربوط به تبادل جمعیت‌های یونانی و ترک باقی‌مانده در پی تبادل جمعیتی سال ۱۹۲۳ میلادی، به صورت اجباری جابه‌جا شدند.

تئو هالو (Thea Halo)، نویسنده آمریکایی می گوید: در طی جنگ جهانی اول و پیامدهای آن (۱۹۲۳–۱۹۱۴) که منجر به فروپاشی امپراتوری عثمانی گردید، دولت‌مردان عثمانی دست به کشتار همه‌جانبه جمعیت یونانی باقی‌مانده در امپراتوری عثمانی که در آن زمان بیشتر در شمال آناتولی ساکن بودند، زدند. این عملیات شامل کشتار مردم عادی و تبعیدهای اجباری زنان و بچه‌ها نیز بود که در خلال این تبعیدها به دلیل نبود آذوقه و دشواری راه جان می‌باختند. کنستانتین هاتزی دیمیتریف می‌نویسد که «تعداد کل کشته‌شدگان یونانی مستقر در آناتولی در طول جنگ جهانی اول و پیامدهای بعدی آن ۷۳۵٫۳۷۰ نفر است.» دولت کنونی ترکیه به عنوان وارث امپراتوری عثمانی، مدعی است که دلیل انجام این اعمال از سوی دولت عثمانی چیزی جز دفاع از خود نبوده ‌است.

ایرانیان ترکیه یک اقلیت مهاجر در ترکیه با ملیت ایرانی هستند که در گذر زمان به ترکیه مهاجرت کرده‌اند یا در ترکیه از والدینی ایرانی زاده شده‌اند. ترکیه به دلیل همسایگی با ایران و همسایگی با اروپا همواره یکی از گزینه‌های مهاجرت از سوی ایرانیان می‌باشد. ایرانیان در شهرهای بزرگ ترکیه، استانبول و آنکارا حضور چشمگیری دارند. 

از آسیای غربی، علاوه بر ایرانی ها، افغانستانی ها نیز در ترکیه حضور دارند. افغان‌ها در ترکیه به‌طور عمده از مهاجران طی ۳۵ سال گذشته تشکیل شده‌است. 

آلمانی ها نیز از دیگر اقلیت های ملی در ترکیه هستند. حدود ۵۰ هزار آلمانی در ترکیه زندگی می‌کنند و بیشتر آن‌ها آلمانی‌هایی هستند که با همسران ترک ازدواج کرده‌اند یا کارکنان، بازنشستگان و گردش گران طولانی مدتی هستند که در مناطق ساحلی ترکیه املاکی را خریداری کرده‌اند و اغلب آن‌ها، بیشتر زمان‌های سال را در این کشور ساکن هستند.

اویغورهای چینی به عنوان یکی از بحث انگیزترین اقلیت های ملی در ترکیه هستند. آنها تعدادی از قوم گرایان ترک  یا مهاجرانی هستند  که از چین به ترکیه آمده اند. اویغورهای ترک تبار چینی که  به زبان ترکی صحبت می کنند بعنوان  بخشی از خانواده نژاد اویغور هستند  که در گستره اوراسیا پخش شده اند.  دولت های ترکیه تلاش کرده اند از اویغورها به عنوان اهرمی در قبال چین استفاده نمایند. بر این اساس نیز برخلاف بسیاری از اقلیت های دیگر که فاقد مدرسه یا مراکز فرهنگی در ترکیه هستند اقلیت اویغورها دارای مدرسه و مرکز فرهنگی در ترکیه می باشند .

در بخش نهایی، به بررسی اقلیت کولی و اقلیت ترک‌های آفریقایی‌تبار در ترکیه می پردازیم. اقلیت کولی (Türkiye'deki Romanlar) یا کولی‌ها در ترکیه یک اقلیت قومی هستند. طبق برآوردهای مختلف حدود ۴ تا ۵ میلیون نفر از مردم ترکیه از نژاد کولی‌ها هستند در حالی که طبق آمار ترکیه فقط ۰٫۰۵ درصد از مردم ترکیه کولی هستند. اصلیت قومی و نژادی کولی‌ها از شمال غربی هند یعنی راجستان و پنجاب است. اقلیت کولی ها یا روماها در ترکیه از دوران امپراطوری بیزانس نشات گرفته اند. 

ترک‌های افریقایی‌تبار یا آفرو ترک‌ها، اقلیتی با نژاد آفریقایی در ترکیه هستند. چندین سده پیش برخی از مردمان آفریقایی معمولاً از راه زنگبار و از مکان‌های چون عربستان سعودی، نیجر، لیبی، کنیا و سودان وارد امپراتوری عثمانی شدند و در مکان‌های چون ماناوغات، دالامان، مندرس، گئدیز، چوکوروا ساکن شدند.