IRIB World Service

در قسمت 12 و آخر مجموعه متون ترور شهید سپهبد سلیمانی از منظر حقوق بین الملل، در ادامه برنامه 11 ترور شهید سپهبد سلیمانی از دیدگاه اندیشکده‌های جهانی بررسی می شود.

در این قسمت مطالب اندیشکده امور بین‌المللی استرالیا (Australian Institute of International Affairs)، شورای روابط خارجی آلمان (German Council on Foreign Relations) و نیویورک‌تایمز آمریکا (The NewYork Times) در مورد ترور شهید سپهبد سلیمانی بررسی می شود.

آلون بن مایر(Alon Ben-Meir)، مقاله ای با عنوان «ترور سپهبد سلیمانی: تضعیف نظم جهانی» در مورخ 21 ژانویه 2020 در اندیشکده امور بین‌المللی استرالیا منتشر کرده است. مایر در این مقاله می گوید: اگر سه سال گذشته را در نظر بگیریم ترامپ کاری جز ایجاد مانع بر سر اجرای عدالت، فریبکاری، دروغ‌گویی، انتشار بیانیه‌های انحرافی، ارعاب، رشوه‌دهی و ترور رهبران کشورهای دیگر نکرده و همه این امور را صرفاً برای انتخاب مجدد انجام داده است. دستور گستاخانه ترامپ برای ترور سپهبد سلیمانی نشانه رویکرد دیکتاتورمآبانه وی برای رهبری آمریکا بود. این اقدام همچنین سابقه خطرناکی در حوزه ترورهای سیاسی ایجاد می‌کند. ترور ژنرال سلیمانی این مسئله را مطرح می‌کند که چنانچه رهبران جهان یکدیگر را حذف کنند، چه نوع نظم جهانی برای ما باقی خواهد ماند. نتیجه چنین اقدامی چیزی جز هرج‌ومرج جهانی نخواهد بود و ایده نظم بین‌المللی را که بر رفتارهای کشورهای مستقل نسبت به یکدیگر حاکم است، نابود خواهد کرد. این امر همچنین نادیده گرفتن اصول تشکیل‌دهنده سازمان ملل متحد است و شرایط را به‌شدت برای جامعه بین‌المللی برای همکاری جهت رفع مشکلات دوجانبه و چندجانبه و نیز ایمن‌تر ساختن جهان دشوار ساخته است.

آلون بن مایر، کارشناس اندیشکده امور بین‌المللی استرالیا می گوید: ترور فرمانده نظامی ایران، نادیده گرفتن اصول تشکیل‌دهنده سازمان ملل متحد است و شرایط را به‌شدت برای جامعه بین‌الملی دشوار ساخته است. دولت ترامپ هیچ اطلاعاتی از خطرهای ناشی از ناحیه سپهبد سلیمانی ارائه نکرد و با این اقدام، امنیت ملی آمریکا را صرفاً برای دستور کار سیاسی خود به خطر انداخته است. ترامپ با ترور ژنرال سلیمانی قصد داشت توجه افکار عمومی را از آسیب‌های سیاسی مبتلا به دولتش منحرف سازد. این اقدام، ما را در آستانه جنگ قرار داده است. جنگی که جنگ عراق در مقابل آن مثل بازی بچه‌ها بود. جنگ با ایران موجب مرگ هزاران آمریکایی همراه با هزینه‌های مالی نجومی خواهد شد. مضافاً اینکه غرب آسیا را در درگیری خشن، گسترده و بی‌پایان فرو خواهد برد که هیچ‌یک از متحدان و دوستان آمریکا در این منطقه از آن بی‌نصیب نخواهند شد. ترامپ مثل دیکتاتورها عمل کرد و اعضای حزب جمهوری‌خواه کنگره که وفاداری بیشتری به ترامپ دارند با وی در این اقدام خیانتکارانه همدست هستند.

اینا ردولف (Inna Rudolf)، در مورخ 21 ژانویه 2020، در مطلبی که شورای روابط خارجی آلمان آن را منتشر ساخته، به اقدام تجاوزکارانه و غیرقانونی آمریکا و نقض توافقنامه امنیتی این کشور با عراق، پرداخته است. ردولف در این مطلب، ترور سپهبد سلیمانی، فرمانده سپاه قدس ایران و ابو مهدی المهندس، معاون حشد الشعبی عراق توسط آمریکا را اقدامی تجاوزکارانه خوانده که فاقد مشروعیت است و حاکمیت عراق را تضعیف می‌کند. هم ترور ابو مهدی المهندس و هم حمله به پایگاه‌های حشد الشعبی بر اساس حقوق مخاصمات مسلحانه، حمله به بخش لاینفک نیروی نظامی و امنیتی عراق و خلاف قواعد بین‌المللی است. ردولف در بخشی از مقاله اش می نویسد: ماده 43 پروتکل الحاقی کنوانسیون ژنو در مورد درگیری‌های مسلحانه تصریح دارد که ارتش یک کشور متشکل از تمامی نیروها و واحدهای مسلح سازمان‌یافته است که تحت یک فرماندهی مسئول قرار دارند. چنین نیروهای مسلحی باید مشمول نظام انضباطی داخلی باشند که در جای خود پایبند به مقررات حقوق بین‌الملل مرتبط با درگیری‌های مسلحانه نیز باشند. از آنجایی ‌که عراق عضو پروتکل الحاقی کنوانسیون ژنو است، دولت می‌تواند عملیات آمریکا را به چالش بکشد، زیرا این عملیاتها علیه اهدافی صورت می‌گیرد که مورد تائید حقوق و مقررات مورد اشاره در کنوانسیون ژنو است.

ردولف کارشناس شورای روابط خارجی آلمان در ادامه مقاله اش می نویسد: حشدالشعبی دارای محبوبیت در میان مردم عراق است و به‌واسطه مبارزه علیه داعش توانست مشروعیت کسب کند. در این میان توافقنامه امنیتی بین عراق و آمریکا تصریح دارد که آمریکا نباید از دریا، زمین و فضای عراق برای انجام حمله یا ترانزیت برای انجام حملات علیه کشورهای دیگر استفاده کند. این موافقت‌نامه حتی آمریکا را از هرگونه اقدام برای رصد ایران در خاک عراق منع می‌کند، چه برسد به اینکه فرمانده نظامی ارشد این کشور را در خاک عراق ترور کند. نقض توافقنامه امنیتی آمریکا و عراق، توسط واشنگتن به نفع افراد و گروه‌هایی است که مخالف توافقنامه امنیتی مذکور هستند و خواستار اخراج آمریکا از عراق می‌باشند. در حقیقت مصوبه مجلس عراق برای اخراج نیروهای آمریکایی از این کشور حاکی از آن است که چگونه اقدامات کوته‌بینانه ترامپ به ضررش تمام خواهد شد.

روزنامه نیویورک‌تایمز آمریکا در مقاله‌ای به قلم جاناتان استیونسون (Jonathan Stevenson)، در مورخ 4 ژانویه 2020، با عنوان «ارتکاب جنایت جنگی و آشفتگی در سیاست خارجی آمریکا»، آورده است که ترور سپهبد قاسم سلیمانی و چهار نظامی ایرانی دیگر در بغداد، منطق راهبردی چندانی برای آمریکا نداشت. استیونسون می نویسد: اگر شورای امنیت ملی آمریکا درست عمل می‌کرد هرگز اجازه نمی‌داد قاسم سلیمانی ترور شود. دونالد ترامپ مستقیماً دستور این حمله را داد و به خودش زحمت نداد با مقامات کنگره دراین‌باره مشورت کند. انگیزه فوری ترامپ، مانند دیگر دستورات نظامی او، احتمالاً شوکه کردن مخاطب داخلی لیبرال، تداعی حس قدرت برای خودش و تأکید بر قدرت اجرایی اش بود. به‌علاوه وزارت امور خارجه باید می گفت که ژنرال سلیمانی شخصیتی قدرتمند و محترم است. لذا وقتی هدف ترور، چنین مقام عالی‌رتبه و ارزشمندی باشد، هم‌میهنان او احتمالاً هدف گرفتن او را ترور آشکار در نظر خواهند گرفت. وزارت امور خارجه باید تأکید می‌کرد که ترور ژنرال سلیمانی، اعلان‌جنگ آشکار یا تحریک به جنگ محسوب می‌شود.

جاناتان استیونسون در مقاله اش در خصوص کمبود دوراندیشی های لازم قبل از ترور سلیمانی توسط نهادهای آمریکا در مقاله اش می نویسد: شورای امنیت ملی آمریکا United States National Security Council)) بدون تردید از جامعه اطلاعاتی ارزیابی مفصل پاسخ‌های احتمالی ایران را باید درخواست می‌کرد. به نظر می‌رسد که در این جریان هیچ‌یک از نکات امنیتی با نگاه به آینده، با دقت بررسی نشد و این نشان‌دهنده عملکرد ناقص در دولت ترامپ است. ترور سپهبد سلیمانی خارج از یک بافت سیاسی منسجم و فاقد تعمق کافی درباره پیامدهای راهبردی کوتاه یا بلندمدت آن بود. اقدام ترامپ یک اقدام محاسبه‌شده برای مدفون کردن مشکلات سیاسی داخلی او بود. علت دقیق آن اقدام هر چه که باشد، خود اقدام غیرقابل‌بازگشت است و پیامدهایی جدی به دنبال خواهد داشت. دقیقاً به همین دلیل این کار نیازمند شور و مشورتی نظام‌مند بود که به‌وضوح انجام نشد.

شایان ذکر است در این مجموعه متون 12 قسمتی، سعی کردیم ترور شهید سپهبد سلیمانی، ابومهدی المهندس و همراهان آنها توسط آمریکا در فرودگاه بغداد در 3 ژانویه 2020 را مطابق با رویه‌ها، روندها و قواعد مقابله با تروریسم در حقوق بین‌الملل ازجمله قواعد آمره بین‌المللی، منشور سازمان ملل، قواعد حقوق بشر، قواعد حقوق بشردوستانه ، حقوق بین الملل کیفری و رویه‌های قضایی بین‌المللی بررسی کنیم.  ترور شهید سپهبد سلیمانی و همراهان وی مغایر با قواعد مصرح حقوق بین الملل و مصداق بارز تروریسم دولتی بوده است و اقدامات متقابل ایران در واکنش به این ترور از منظر حقوق بین الملل مشروعیت دارند.