خطوط انتقال انرژی، آمیزه اقتصاد و سیاست (16) رویکرد امریکا، اقلیم کردستان عراق و رژیم صهیونیستی به طرح تاناپ
در این قسمت به رویکرد امریکا، اقلیم کردستان عراق و رژیم صهیونیستی به طرح تاناپ می پردازیم.
آمریکا هرچند به طور مستقیم در طرح انتقال انرژی تاپ و تاناپ حضور ندارد و هیچ شرکت آمریکایی در عملیات احداث این دو خط انتقال انرژی مشارکت ندارد، اما واشنگتن حمایت سیاسی آشکاری را از تاناپ به عمل آورده است. جان کری، وزیر امور خارجه وقت آمریکا در سپتامبر 2014 م در نامه ای به الهام علی اف، رئیس جمهور آذربایجان و خوزه مانوئل باروسو، رئیس وقت کمیسیون اروپا، آغاز طرح ساخت خط لوله تاناپ را تبریک گفت. اظهارات Amos Hochstein ، مسئول وقت امور انرژی وزارت امور خارجه آمریکا که در مراسم آغاز عملیات احداث خط لوله تاپ حضور داشت، نیز شایان توجه است. وی گفته بود: «تا کنون هیچ طرحی به اندازه خط لوله گازی ترانس آدریاتیک (تاپ) توجه ام را بخود جلب نکرده است. آمریکا همواره از خط لوله گازی تاپ با هدف انتقال گاز طبیعی جمهوری آذربایجان به بازارهایی اروپایی حمایت کرده و می کند».
علت حمایت سیاسی امریکا از طرح های تاپ و تاناپ را می توان در راستای سیاست سنتی واشنگتن برای حذف روسیه یا کاهش نقش این کشور درتامین انرژی اتحادیه اروپا دانست؛ امری که در صورت تحقق میتواند قدرت عمل بیشتری را به کشورهای اروپایی در مقابل سیاستهای روسیه به ویژه در رابطه با مخالفت با گسترش ناتو به شرق، بحران اوکراین و شبه جزیره کریمه بدهد. برآیند کلی این روند، همراهی و هماهنگی بیشتر دو سوی آتلانتیک در مقابل روسیه خواهد بود.
دکترولی کوزه گر کالجی کارشناس حوزه اوراسیا در ایران ، حمایت امریکا از خطوط انتقال انرژی تاپ و تاناپ را مکمل حمایت این کشور از طرح تاپی (خط لوله انتقال گاز ترکمنستان به افغانستان، پاکستان و هند) می داند و معتقد است: «حمایت آمریکا از این طرح ها در چارچوب دو رویکرد کلان است؛ یکی «آسیای مرکزی بزرگ» و دیگری «جاده ابریشم جدید» که در دولت باراک اوباما شروع شد و در دولت های ترامپ و بایدن نیز تغییری نکرده است. هدف ایجاد یکپارچگی ژئوپلیتیکی و اقتصادی، آسیای مرکزی و شبه قاره و اتصال آن به قفقاز با محوریت انزوای روسیه در منطقه است».
اقلیم کردستان عراق نیز از جمله بازیگران احتمالی در آینده دو خط لوله انتقال تاپ و تاناپ، که مورد حمایت امریکاست، به شمار می رود. ذخایر گاز طبیعی در این منطقه در حال حاضر در حدود 45 میلیارد متر مکعب برآورد شده است. افزایش تنش ها و اختلافات میان اقلیم کردستان با دولت مرکزی عراق به موازات روابط نزدیک اقلیم با دولت ترکیه موجب شده است رهبران اقلیم صادرات نفت و گاز طبیعی را در سال های اخیر بیش از پیش توسعه دهند. در همین چارچوب مقامات محلی اقلیم کردستان عراق اعلام نمودند که طرحی برای صادرات گاز طبیعی از ترکیه به اروپا تهیه کرده اند. بنظر میرسد در صورت عملیاتی شدن خط لوله انتقال گاز از اقلیم کردستان عراق به ترکیه، این مسیر به خط لوله تاپ و تاناپ متصل گردد، اما این اقدام بدون موافقت دولت و پارلمان عراق ممکن نیست. بغداد در سالهای اخیر نشان داده است که واکنش های عملی و سخت، به اقدامات خودسرانه اقلیم کردستان عراق، در انعقاد قراردادهای انرژی نشان خواهد داد .
ایران با تامین نزدیک به یک پنجم نیاز گازی ترکیه یکی از مهمترین شرکای تجاری این کشور در این بخش به شمار می رود. ایران و ترکیه، قراردادی ۲۵ ساله برای انتقال گاز در دوره نخست وزیر نجم الدین اربکان در ترکیه در سال 1996 امضاء کرده اند. یکی از دلایل اهمیت این صادرات برای ایران علاوه بر تامین گاز همسایه خود، این است که به اذعان موسسات مطالعاتی مستقل در اروپا، ایران بهترین گزینه برای تامین باصرفه و امن گاز مورد نیاز اروپا می باشد؛ اما امریکا در این روند اخلال می کند. امریکا تلاش می کند گاز جمهوری آذربایجان و اقلیم کردستان عراق جایگزین گاز ایران شود، ترکیه نیز راهبرد تنوع بخشیدن به منابع تامین انرژی خود را با محوریت طرح تاپ و تاناپ دنبال می کند.
سید جلال ابراهیمی، کارشناس حوزه تجارت در ایران معتقد است : ترکیه هم خرید گاز را از روسیه انجام میدهد و هم از جمهوری آذربایجان و نیز ایران، اما با طرح وارد کردن گاز مایع از آمریکا، در صدد آن است که در قیمت گاز صادراتی اختلال ایجاد کند.
رژیم صهیونیستی در سال 2009 م اعلام کرد که درغرب و جنوب غربی بندر حیفا حوزه های گازی را کشف کرده که حجم آن ها حدود 800 میلیارد بشکه تخمین زده می شود. حوزه گازی تامار در سال 2013 فعالیت خود را آغاز کرد و بهره برداری از حوزه لویاتان نیز از دسامبر 2019 آغاز شد. رژیم صهیونیستی می کوشد با این میادین گازی به جمع صادرکنندگان گاز وارد شود. رژیم تل آویو از این منظر با طرح های تاپ و تاناپ و انتقال گاز جمهوری آذربایجان از مسیر ترکیه به اروپا مخالف است، اما تلاش دارد در ظاهر خود را از حامیان این طرح ها نشان دهد. این در شرایطی است که آویگدور لیبرمن Avigdor Lieberman ، وزیر امور خارجه سابق رژیم اسرائیل گفته است: اسراییل گاز طبیعی خود را به اروپا صادرخواهد کرد و برای صادرات گاز به اروپا با قبرس جنوبی و یونان یک خط لوله گاز به ارزش 30 میلیارد دلار احداث خواهد کرد.
در پی توافق بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی، الکسیس سیپراس نخست وزیر یونان و نیکوس آناستاسیادس رییس جمهوری قبرس در نیکوزیا در می 2018 ، قرار است خط لوله انتقال گاز به اروپا از حیفا در سرزمین های اشغالی آغاز و با گذر از جنوب جزیره قبرس و یونان به ایتالیا ادامه یابد. یونان، رژیم صهیونیستی و بخش یونانی نشین قبرس با احداث این خط لوله گازی 1880 کیلومتری، درصدد انتقال ذخایر گازی رژیم صهیونیستی و احتمالا مصر به اروپا هستند. . بر این اساس نیز رژیم اسرائیل، یونان و بخش یونانی نشین قبرس بهمراه مصر، در قالب «مجمع گازی مدیترانه شرقی»، ائتلاف انرژی علیه ترکیه ایجاد کرده اند. آنها با انتقاد شدید از فعالیت های اکتشافی ترکیه در شرق مدیترانه، مانع عضویت ترکیه در این مجمع گازی شده اند. ضمن اینکه اتحادیه اروپا نیز با تحریم ترکیه به دلیل فعالیت های اکتشافی در شرق مدیترانه، عملا از موضع تل آویو و آتن حمایت کرده است . این موضوع چالش دیگری بر چالش های اقتصادی، امنیتی وسیاسی خطوط لوله تاپ و تاناپ محسوب می شود
