IRIB World Service

در قسمت چهاردهم مجموعه نسل کشی مسلمانان روهینگیا در میانمار، اخراج مسلمانان روهینگیا و موانع بازگشت آنها، بررسی خواهد شد.

مطابق تمامی موازین و مثیاق­ های بین ­المللی، هیچ جمعیت ملی، قومی، مذهبی را نمی ­توان به زور و اجبار از محلی که در آن زندگی می­ کند، اخراج کرد. همچنین نمی توان شرایطی را بوجود آورد که چنین جمعیت اقلیتی نتواند در محل زندگی خود باقی بماند. هرگونه تلاش سازمان ­یافته برای این­که یک گروه ملی، قومی و مذهبی را مجبور به ترک محل زندگی­ اش کند، مصداق جنایت علیه بشریت تلقی می ­شود که مرتکبین آن، مستحق محاکمه و مجازات در محکمه ­های بین ­المللی بویژه دیوان بین المللی کیفری می ­شوند.

ماده 15، اعلامیه جهانی حقوق بشر همه انسان­ هائی که در یک کشور یا واحد سیاسی زندگی می­ کنند را از حق تابعیت برخوردار می ­داند. دولت­ ها نمی­ توانند به صورت خودسرانه این حق را از کسی ساقط کنند. دولت میانمار بطور آشکار این حق ذاتی و طبیعی روهینگیاها را انکار می­ کند و این برخلاف مفاد اعلامیه جهانی حقوق بشر است که سندی الزام آور برای همه کشورهاست. دولت و ارتش میانمار با نقض جدی معاهدات بین­ المللی، روهینگیاها را از محل زندگی تاریخی­ شان اخراج و آنها را به طرف بنگلادش روانه می­ کند و در توجیه این عمل جنایتکارانه مدعی می­ شود که روهینگیاها یک قوم بنگالی و مهاجر به میانمار هستند.

براساس اسناد بین المللی، هرگونه تحریک به خشونت علیه اقلیت های قومی، مذهبی و نژادی نقض کنوانسیون منع نسل کشی 1948م، و اساسنامه دیوان بین­ المللی کیفری  1998 م، محسوب می شود. دولت، ارتش و گروه ­های رادیکال بودائی آشکارا به تحریک قومی و مذهبی علیه اقلیت مذهبی مسلمان روهینگیا می­ پردازند. راهب­ های بودائی در تحریک و تشویق جوانان افراطی بودائی برای حمله، کشتار و اخراج روهینگیاها هیچ حد و مرزی را به رسمیت نمی­ شناسد. جدا از راهب­ ها، مقامات دولتی میانمار در دوره «آنگ سان سوچی» نیز در تحریک تندروهای ضد روهینگیای مسلمان، نقش مهمی دارند. «وین مینت»رییس ­جمهور وقت میانمار به صراحت اعلام کرده است که 800 هزار روهینگیا از ایالت راخین باید اخراج شوند تا به ظن وی آرامش در این ایالت برقرار شود.

واقعیت آن است که در چنین فضایی ملتهب بوده که حدود یک میلیون از مسلمانان روهینگیا با حمایت دولت وقت و ارتش از جریان ­های تندرو بودائی مذهب از کشورشان اخراج و در کشورهای بنگلادش، مالزی، اندونزی، تایلند در بدترین شرایط ممکن در اردوگاه ­ها سکونت پیدا کرده­ اند و بدتر از آن، از حق قانونی بازگشت به کشورشان محروم شده ­اند. دولت میانمار به ­رغم آنکه با دولت بنگلادش بر سر تسهیل شرایط بازگشت آواره ­گان روهینگیا به سرزمین اصلی ­شان در ایالت اراکان در سال 2018 م، یک تفاهم­نامه امضا کرد ولی در عمل مواضع جدی در راه بازگشت روهینگیاها به ایالت راخین با آراکان ایجاد کرده است.

یکی از موانع اصلی بر سر بازگشت روهینگیاهای آواره، موضوع تابعیت و حق شهروندی است. بر خلاف واقعیات تاریخی، میانمار حاضر به پذیرش این موضوع که روهینگیاها به لحاظ تاریخی ساکن آراکان هستند و شهروند این کشور به حساب می ­آیند، نشده است. روهینگیاها برای آنکه داوطلبانه به میانمار بازگردند، خواهان به رسمیت شناختن ملیت میانماری خود هستند. ولی دولت میانمار حاضر به پذیرش این واقعیت روشن نیست و این خود به صورت یک مانع مهم درآمده است که در عمل شرایط برای بازگشت روهینگیاهای آواره، مساعد نگردد.

دولت میانمار علاوه بر آنکه با دولت بنگلادش یک تفاهم­نامه برای تسهیل شرایط بازگشت روهینگیاها به کشورشان امضا کرد، یک تفاهم­نامه هم با سازمان ملل متحد امضا کرده است. در هر دو تفاهم­نامه روی ملیت اصلی میانماری روهینگیا تأکید شده ولی دولت میانمار از این موضوع سرباز زده است. در مقابل، یک پیشنهادی را مطرح کرده است که نه برای روهینگیاها می­ تواند قابل قبول باشد و نه با تفاهم­نامه­ های امضا شده بین دولت میانمار با سازمان ملل متحد و بنگلادش هم­خوانی دارد. دولت میانمار پیشنهاد کرده است که به جای تابعیت و کارت ملی شهروندی به روهینگیاها، نوعی کارت شناسائی بدهد که هویت فردی آنها را بدون روشن شدن هویت ملی آنها نشان دهد.

واقعیت آن است که این کارت شناسایی، ملیت میانماری روهینگیاها را نقض می­ کند. چرا که آنها در ردیف قومیت­ هایی که به عنوان قومیت میانماری شناخته می­ شوند، قرار نمی ­دهد و آنها را خارجی تلقی می­ کند. این کارت­ های شناسائی جدید با کارت­ های شناسایی قبلی که برای روهینگیاها صادر شده بود و منشاء اختلاف بود، تفاوت چندانی ندارد و روهینگیاها این پیشنهاد را رد کرده ­اند.

یک مانع مهم دیگر که دولت میانمار بر سر راه بازگشت امن روهینگیاها بوجود آورده است، مصادره زمین ­ها و املاک آنها و تغییر ساختار و بافت روستاهای روهینگیائی­ نشین بوده است. بدین معنا که روستاها پس از تخلیه از جمعیت روهینگیائی یا به ارتش واگذار شده ­اند که در آنجا پادگان­ های نظامی ساخته شده ­اند و یا در پروژه باصطلاح «روستاهای نمونه» قرار داده شده و مالکان بودائی جدیدی پیدا کرده ­اند. بنابراین حتی اگر دولت میانمار حاضر به پذیرش مجدد روهینگیاها باشد در عمل جائی برای اسکان مجدد آنها وجود ندارد. این­که روهینگیاها شرط بازگشت خود را تضمین بین­ المللی قرار داده ­اند که به روستاهای اولیه­ شان برگردانده شوند بی ­ارتباط با همین موضوع نیست.

کودتای سالجاری ارتش در میانمار، نشان داد که موضوع عدم اعتماد روهینگیاها به اینکه دولت میانمار بخواهد و بتواند امنیت جانی آوارگانی که به میانمار بازمی ­گرداند تضمین کند، یک موضوع مهم است. پیش از این نیز، به ویژه در پی اعلام توافق سازمان ملل و دولت میانمار و یا امضای تفاهم­نامه بین میانمار و بنگلادش، راهب­ های متعصب تحریکات خود را از سر گرفتند و تهدید کردند که اجازه نخواهند داد که روهینگیاها مجدداً به ایالت راخین بازگردند. روشن است که با وجود این­گونه تهدیدهای امنیتی و نبود تضمین کافی، روهینگیاها حاضر به بازگشت نخواهند بود.

به این ترتیب مشاهده می ­شود که دولت میانمار بسترهای لازم را برای بازگشت آواره­ گان روهینگیا بوجود نیاورده است و تا زمانی که روهینگیا از امنیت خود و اسکان مجدد در زادگاهشان در ایالت آراکان اطمینان پیدا نکنند، انگیزه­ ای برای بازگشت نخواهند داشت و رنج آوارگی را بر سرنوشت نامعلوم در بازگشت ترجیح خواهند داد.

سای لات (sai latt) استاد دانشگاه سایمون فریزر کانادا که در مورد مسلمانان روهینگیا تحقیق کرده، معتقد است ارتش و دولت میانمار، اقدامات راهب های تندور بودایی را بهترین ابزار برای مقابله با مسلمانان روهینگیا در میانمار می‌دانند. «آشین ویراتو» راهب بودایی که بن‌لادن بوداییان لقب گرفته است تلاش دارد بوداییان را ضد مسلمانان روهینگیا تهییج کند.

در حالی که نام بوداییان همواره تداعی‌ گر آرامش و دوری از خشونت و پرداختن به ریاضت‌ها و عبادت‌های مخصوص خود بوده و اصل پرهیز از خشونت و تجاوز به حقوق سایر انسان‌ها از جمله اصول اساسی آیین بودا بوده است. اما راهب های افراطی مانند آشین ویراتو که با ایده پاکسازی مذهبی و جلوگیری از گسترش اسلام در مناطق تحت تسلط بوداییان فعالیت می‌کنند، پیروان خود را به دوری از مسلمانان و اخراج آنان از منازل‌ شان و آتش‌ زدن خانه‌ هایشان توصیه و سازماندهی می‌کنند. فعال‌ ترین گروه تروریستی که از سوی آشین ویراتو تشکیل شده و ضد مسلمانان روهینگیا به خشونت مبادرت کرده است، گروه موسوم به «969» است.