جنبش جهانی تحریم رژیم صهیونیستی (2) چگونگی تاسیس جنبش بیدیاس و حامیان حقیقی آن
در قسمت دوم مجموعه مقالات،جنبش جهانی تحریم رژیم صهیونیستی، چگونگی تاسیس جنبش بیدیاس و حامیان حقیقی آن، بررسی خواهد شد.
ایده بایکوتِ ضدآپارتاید که در سالهای ۱۹۶۰م و در بین گروههای حاشیۀ قدرت نظیر هنرمندان، اساتید و دانشجویان و ورزشکاران آغاز شد، به حدی وسعت یافت که در سالهای ۱۹۸۰ به حمایت گسترده بینالمللی دست یافت و در نهایت در این سالها بایکوت آفریقای جنوبی پشتیبانی سازمان ملل را نیز کسب کرد. بدین ترتیب جنبش بایکوت آفریقای جنوبی African National Congress (اِی.ان.سی)، الگویی برای جنبش بایکوتِ رژیم اسرائیل است. «جنبش بایکوت رژیم اسرائیل»، در گفتمان خود، رژیم صهیونیستی را یک رژیم آپارتایدی می شناسد کما اینکه در قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل نیز بر آپارتایدی بودن رژیم صهیونیستی تاکید شده است. پیش از اعلام موجودیت بیدیاس، در سال 2001، کنفرانس سازمان ملل متحد برای مبارزه با آپارتاید، تبعیض نژادی و تعصبات قومی در دوربان آفریقای جنوبی برگزار شد که به کنفرانس دوربان یک Durban Conference مشهور گردید. اهمیت این کنفرانس، در ایجاد بیداری جهانی علیه نژادپرستی، ابعاد و انواع آن و ضرورت مقابله با این پدیده بود. بیانیه دوربان و محتوای مطرح شده در این نشست بینالمللی به مذاق آمریکا و رژیم صهیونیستی خوش نیامد.
اشاره به عملکرد خصمانه و رفتار تبعیضآمیز رژیم صهیونیستی علیه فلسطینیان و همچنین بررسی لزوم پرداخت غرامت به آسیبدیدگان دوران استعمار و بردهداری توسط کشورهای غربی، مباحث اساسی و جنجالیای را در نشست دوربان یک برانگیخت و سبب شد رژیم اسرائیل و آمریکا در سطح عالی در این نشست حضور پیدا نکنند. مفاد کنفرانس دوربان یک، یکی از اساسیترین استنادات حقوقی بیدیاس بوده و محتوای مطرح شده در کنفرانس مذکور درباره تعاریف آپارتاید و همچنین محکومیت اقدامات رژیم صهیونیستی، همواره مورد تأکید این جنبش قرار گرفته است.
تحولات فلسطین بویژه در فاصله سالهای 2000 تا 2005 نقش زیادی در تاسیس بی دی اس داشتند. در بازۀ زمانی سال 2000 تا 2001، غزه و کرانۀ باختری پس از یورش نیروهای صهیونیست به اشغال درآمده و آریل شارون نخست وزیر رژیم صهیونیستی ادعا داشت با آرامتر شدن اوضاع از این منطقه عقبنشینی خواهد کرد. اظهارات شارون درباره الحاق کامل بیتالمقدس به سرزمینهای اشغالی، تداوم شهرکسازیها در اراضی اشغالی پس از 1967 و مخالفت با حق بازگشت آوارگان فلسطینی؛ اعتراضات وسیعی را برانگیخت و جرقۀ انتفاضۀ دوم را در سال 2000 زد. تاسیس بی دی اس از ثمرات انتقاضه دوم است.
در سال 2005 و همزمان با سالگرد حکم دیوان بینالمللی دادگستری لاهه مبنی بر غیرقانونی بودن احداث دیوار حائل در کرانۀ باختری، دیوار حائلی در رامالله به دستور شارون احداث شد. یکی از اعتراضات اساسی جنبش تحریم رژیم صهیونیستی، اعتراض به احداث دیوار حائل بود. تلاشها برای پیشبرد کارزار بیدیاس از سال ۲۰۰۵ تا کنون رشد سریعی داشته و این تلاش ها در نخستین کنفرانس بیدیاس در شهر رامالله شدت گرفت. بدنبال این کنفرانس، «کمیتۀ ملی بیدیاس BDS National Committee» (با علامت اختصاریBNC) به عنوان مجمع هماهنگ کنندۀ کارزار جهانی بیدیاس شکل گرفت.
جنبش بایکوت رژیم اسرائیل، خود را یک شبکۀ غیرسلسله مراتبی متشکل از فعالان اجتماعی نامیده که با تلاش عمر برغوثی ایجاد شده است. برغوثی، بنیانگذار و از اعضای مؤسس کمیتۀ فلسطینی بایکوت دانشگاهی و فرهنگی اسرائیل Palestinian Campaign for the Academic and Cultural Boycott. (PACBI) است و همزمان سمتِ سخنگوی جنبش بیدیاس را نیز دارد. وی بهشدت با راهحل دو کشوری مخالف است و میگوید باید یک کشور دمکراتیک متشکل از یهودیان بومی منطقه و فلسطینیان ایجاد گردد تا جلوی آپارتاید و تبعیض گرفته شود.
برغوثی در کتاب خود با عنوان «بایکوت، عدم سرمایهگذاری و تحریم: مبارزهای جهانی برای حقوق مردم فلسطین» Boycott, Divestment, Sanctions: The Global Struggle for Palestinian Rights (Ultimate Series) ، بیدیاس را «جنبشی بینالمللی» با استفاده از ابزار تحریم در جهت حمایت از مردم رنج دیدۀ فلسطین توصیف میکند و جنبشهای ضدآپارتاید افریقای جنوبی را الهامبخش بیدیاس میداند. برغوثی در کتاب خود تأکید دارد که فعالیت های بیدیاس در سایۀ جنبشهای ضد آپارتاید افریقای جنوبی رشد و نمو یافته و به لحاظ تاریخی، وامدار سایر جنبشهای مردمی ضد تبعیض است. عمر برغوثی همچنین در کتاب خود، ماهیت رژیم اسرائیل را رژیمی آپارتاید با فعالیت فزایندۀ تبعیضآمیز توصیف میکند و فراخوان تحریم و بایکوت علیه این رژیم را اقدامی در راستای احقاق حقوق مردم فلسطین میداند و ادعاها در مورد برابری شهروندان در این رژیم را کذب توصیف میکند. برغوثی می گوید: «هدف نهایی از این تحریم، وادار ساختن رژیم اسرائیل به پیروی از قواعد بینالمللی و حقوقبشر است. موضوعی که دیگر کشورها باید از آن حمایت کنند و حامیان رژیم اسرائیل، باید این رژیم را به دلیل پیروی نکردن از این قواعد بین المللی ،مورد شدیدترین تحریمها قرار دهند».
از دیگر حامیان و فعالان فلسطینی جنبش تحریم، محمود نواجعه nawajaa mahmoud، از فعالان حقوقبشری و مسئول هماهنگی جنبش تحریم است. نواجعه در 30جولای 2020م در منزلش در رامالله توسط نیروهای رژیم اشغالگر بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده است. در همین زمینۀ جنبش تحریم، کارزار اینترنتی وسیعی برای آزادی وی به اجرا گذاشت. عفو بینالملل نیز در تارنمای رسمی خود خواهان آزادی سریعِ وی شد. نواجعه در بخش حقوقی جنبش تحریم فعال بوده است و ارتباط وسیعی با نهادهای حقوقبشری جهانی در جهت یادآوری اشغالگری رژیم صهیونیستی دارد. وی کارزار «انتفاضۀ الکترونیک Electronic Intifada» را علیه رژیم صهیونیستی راهبری میکند.
از دیگر فعالان در کمیتۀ مرکزی بیدیاس، «رامی نبیل شعث» ramy-shaath ، فعال سیاسی و فرزند نبیل شعث، وزیر امور خارجۀ پیشین فلسطین و مشاور کنونی محمود عباس است. رامی شعث دارای ملیتی فلسطینی-مصری است و خود وی نیز مدتی به عنوان مشاور سیاسی یاسر عرفات مشغول به کار بوده است. رامی شعث در تاریخ6 جولای 2019 در مصر بازداشت شد. وی در حال حاضر به جرم فعالیت «تروریستی» علیه دولت مصر و همکاری با اخوان المسلمین در زندان است. بازداشت وی توسط دولت نظامی السیسی در مصر، حاکی از همراهی قاهره با رژیم تل آویو برای مقابله با جنبش بی دی اس است.
رامی شعث در سال 2015 کمیتۀ مرکزی بیدیاس در مصر را پایهگذاری کرد. از محوریترین خواستههای این جنبش در مصر، مشارکت نکردن کشورهای عربی در هر نشستی با حضور رژیم اشغالگر و تحریم روابط با تلآویو می باشد. به همین دلیل جنبش بی دی اس عادی سازی روابط برخی از کشورهای عربی مانند امارات با رژیم صهیونیستی را خیانت به آرمان فلسطین می داند.
یکی از اصلیترین منتقدان رژیم آپارتاید اسرائیل، دزموند توتو، اسقف اعظم کلیسای انگلیکن افریقا می باشد که از حامیان نلسون ماندلا در جنبش ضد آپارتاید در افریقای جنوبی و برندۀ جایزۀ صلح نوبل است. توتو در سال 2002 یعنی سه سال قبل از ایجاد جنبش بیدیاس، در مقالهای در گاردین به ابعاد تبعیض نژادی در سرزمینهای اشغالی پرداخت و نوشت: «من از مخالفان آپارتاید در افریقای جنوبی هستم؛ اما آنچه در سفرم به سرزمین مقدس [فلسطین] دیدم، مایۀ پریشانی من شد. چیزی که من دیدم؛ نه توجیهپذیر است و نه قابل دفاع. من شاهد تحقیر فلسطینیان در پاسگاهها و ایست بازرسیهای اسرائیلی بودم، من تاریخچۀ پر درد ایجاد شهرکهای یهودینشین را شنیدم و دیدم. [...] من فلسطینیان بسیاری را دیدم که خانههایشان توسط اسرائیلیها اشغال شده، من با افرادی صحبت کردم که هنوز خاطرۀ اشغال اولیه را در ذهن دارند. [...] آیا فراموش کردند که خداوند به پایمال شدن حق مظلومان توسط ظالمان توجه ویژه دارد؟ [...] انتقاد من مستقیماً متوجه دولت اسرائیل است. هرچند هر انتقادی فوراً برچسب یهودیستیزی میخورد؛ اما باید بگویم که ظلم پایدار نمیماند و خداوند حامی مظلومان است.»
توتو بعدها در سالهای 2008، 2011 و 2014 هم ضمن اعتراض به محاصره غزه و کرانۀ باختری، ضمن نژادپرست خواندن رژیم اسرائیل، خواهان احقاق حقوق مردم فلسطین شد.
تبعیض و آپارتاید توسط رژیم صهیونیستی به حدی است که حتی جیمی کارتر، رئیسجمهور اسبق آمریکا هم رژیم صهیونیستی را آپارتاید توصیف و تأکید نمود که آپارتاید اجرا شده در فلسطین، بسیار بدتر از آپارتاید پلیس افریقای جنوبی است. کارتر در سال 2016 نیز این موضع خود را تکرار کرد و بر لزوم از بین رفتن تبعیض و آپارتاید در سرزمینهای اشغالی تأکید نمود. شناسایی رژیم اسرائیل به عنوان دولتی آپارتاید، بعد از انتشار کتاب کارتر با عنوان «صلح نه آپارتاید» Peace Not Apartheid در سال ۲۰۰۷ بازتاب گسترده ای داشت.
استیون هاوکینگ، تأثیرگذارترین فیزیکدان فقید یک قرن اخیر نیز حمایت خود را از تحریم اسرائیل به دلیل مسائل حقوقبشری و اشغال غزه اعلام کرده است. هاوکینگ در سال 2013 در اعتراض به رعایت نکردن حقوقبشر از سوی رژیم اشغالگر، کنفرانس بینالمللی فیزیک در اورشلیم را تحریم کرد و این امر به اعتراض شدید تلآویو انجامید
هنرمندان و افراد مشهور و تأثیرگذار بر عموم مردم نیز بخش بزرگی از حامیان جنبش تحریم رژیم صهیونیستی را تشکیل میدهند. از هنرمندان عرصۀ سینما و حامی تحریم میتوان از جان استوارت John Stewart ، راسل برند Russell Brand ، ووپی گلدبرگ Whoopi Goldberg ، خاویر باردم Javier Bardem ، مگ رایان Meg Ryan ، اِما تامسون Emma Thompson ، داستین هافمن Dustin Hoffman ، بنیچیو دلتورو Benicio del Toro و مورگان فریمن Morgan Freeman نام برد.
همانطور که ذکر کردیم افزایش حساسیتهای جهانی دربارۀ حقوقبشر و برجسته شدن ایدههای برابریخواهی و بازتاب آن در گفتمان سیاسی و اجتماعی جوامع امروز، سبب شده تا اهمیت فعالیت بیدیاس و ضرورت اتخاذ موضع علیه جنایات رژیم اسرائیل، بیشازپیش برای مردم جهان مطرح شود. جنبش بی دی است تلاش می کند که حمایت از مردم فلسطین تنها به شعار و بیانیههای سیاسیِ معمول، محدود نگردد و این رژیم در سطوح اقتصادی، فرهنگی و علمی و دانشگاهی تحریم گردد.
