نقش و نفوذ دولت پنهان در امریکا(۳) / قسمت پایانی/ ترامپ و نقش دولت پنهان در انتخابات
در قسمت سوم مجموعه مقالات، نقش و نفوذ دولت پنهان در امریکا، ترامپ و نقش دولت پنهان در انتخابات، بررسی خواهد شد.
حضور و پیروزی دور از انتظار دونالد ترامپ، چهره ای جنجالی و تاجری نه چندان خوشنام در انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 آمریکا و بازتاب های وسیع داخلی و خارجی آن، فرصت مناسبی فراهم آورد تا موضوع «دولت پنهان» و نقش و نفوذ چند وجهی آن، بیش از پیش از محافل سیاسی و آکادمیک به سطح جامعه و رسانه ها کشیده شود.
در وهله اول، حملات نسبتا ساختارشکنانه دونالد ترامپ، نامزد حزب جمهوریخواه به رقبای همحزبی خود در جریان انتخابات درونحزبی و سپس، حملات و اتهامات تند و تحقیرآمیز وی به هیلاری کلینتون، نامزد دموکراتها برای انتخابات ریاست جمهوری، تصویر روشنتری از تشکیلات سیاسی یا بخش درون حاکمیتی «دولت پنهان» را در معرض مشاهده و قضاوت عموم قرارداد. ترامپ که به عنوان یک شخصیت حزبی چندان شهرت نداشت و اساسا چهره ای سیاسی شناخته نمی شد، در تابستان سال 2015 درحالی پا به رقابتهای درونحزبی جمهوریخواهان گذاشت که چهرههای سرشناس حزب جمهوریخواه، پیروزی خود را در این مرحله از انتخابات تقریباً قطعی قلمداد میکردند. جب بوش Jeb Bush، فرزند رئیسجمهوری چهل و یکم و برادر رئیسجمهوری چهل و سوم ایالاتمتحده با سابقه ی فرمانداری فلوریدا در صدر توجهات قرار داشت و در رقابت با او، دو سناتور دیگر یعنی تد کروز Ted Cruz و مارکو روبیو Marco Rubio نیز در تلاش بودند خود را بهعنوان برگزیدگان نخبگان سیاسی یا آنچه به «تشکیلات سیاسی» شهرت یافته بود، معرفی نمایند. حتی با گذشت چند هفته از آغاز فعالیت های انتخاباتی حزب رقیب، یعنی درحالی که رقابت درونحزبی دموکراتها نیز اوج می گرفت، به نظر میرسید که سران حزب جمهوریخواه در نهایت بر روی یکی از همین سه تن بهویژه جب بوش که با پشتوانه مالی چشمگیر و اعتبار یکی از شاخصترین خاندانهای سیاسی ایالاتمتحده وارد انتخابات شده بود، به اجماع برسند.
درحزب دموکرات نیز که حمایت کاخ سفید و رئیسجمهوری مستقر- باراک اوباما– را با خود همراه داشت، پیروزی هیلاری کلینتون نه تنها در انتخابات درون حزبی، بلکه در انتخابات ریاست جمهوری تقریباً حتمی قلمداد میشد. زیرا هیلاری با سابقه ی هشت سال بانوی اولی دوران ریاست جمهوری همسرش بیل کلینتون، هشت سال سناتوری ایالت نیویورک و چهار سال وزارت امور خارجه در دولت اوباما، بیش از هر نامزد دیگر، چه دموکرات و چه جمهوریخواه درانتخابات سال 2016، سمبل استمرار حاکمیت «تشکیلات سیاسی» به شمار میآمد.
با اینحال، انتخاباتی که به نظر میرسید برنده آن یکی از چهرههای نخبه تشکیلات سیاسی ایالات متحده مثل جب بوش از حزب جمهوری خواه یا هیلاری کلینتون از حزب دموکرات باشد، با ورود دونالد ترامپ و قدرتنمایی حاشیهنشینان سیاست، به زورآزمایی علیه تشکیلات سیاسی یا بخش درون حاکمیتی «دولت پنهان» تبدل شد. در واقع، هدایت مطالبات ضد تشکیلاتی رأیدهندگان امریکایی بر دوش فردی قرار گرفت که خود، از سمبل های "دولت پنهان" و به مفهوم دقیق تر، بخش مالی - تجاری آن بود.
ترامپ با ثروتی بیش از سه میلیارد دلار و یک امپراتوری مالی عظیم به نام «سازمان ترامپ» با ورود به عرصه رقابت های درون حزبی جمهوری خواهان برای انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 آمریکا، به ثروتمندترین نامزد انتخابات ریاست جمهوری در تاریخ این کشور شهرت یافت.
ترامپ تا پیش از ورود به کاخ سفید در ابتدای سال 2017، نه یک شخصیت سیاسی، که یک «برند» سرشناس در والاستریت و یکی از اجزای بخش مالی - تجاری «دولت پنهان» در ایالاتمتحده شناخته میشد. وی درعین حال، یکی از چهرههای معروف دنیای رسانه در آمریکا نیز به شمار میآمد.
بی تردید بسیاری از تحلیل گران، شگفتی پیروزی ترامپ، این ستاره نوظهور جمهوریخواهان در انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 را اینگونه توضیح می دهند که وی با بهره گیری از تجارب شخصی تجاری خود، به اصلیترین مطالبات رأیدهندگان آمریکایی یعنی مبارزه با فساد و افزایش اشتغال و رفاه اقتصادی و مبارزه با فساد، پی برد و با شعارهای پوپولیستی و سوار شدن بر این موج مطالبات، سرانجام توانست راهی کاخ سفید شود.
اما باید گفت عامل مهم تری که موجب غلبه دونالد ترامپ بر کهنه سیاستمدارانی همچون هیلاری کلینتون، جب بوش، تد کروز و مارکو روبیو و بویژه تکرار ارجحیت آرای الکترال بر آرای مردمی شد و نتیجه انتخابات سال 2016 را به یک شگفتی بزرگ بدل کرد، این بود که بخشی از تشکیلات "دولت پنهان"، رهبری یک جنبش پوپولیستی علیه بخشی دیگر از تشکیلات آن را در آمریکا به دست گرفت. این بخش توانست با شعارهایی مثل «مبارزه با منجلاب فساد واشنگتنی» و "اول آمریکا" حمایت گروه هایی از مردم ناراضی از مشکلات اقتصادی و نظامیان خسته و فرسوده از جنگ های خارجی را کسب کند و شکل تازه ای از دولت مورد وثوق «دولت پنهان» را در آمریکا مستقر سازد. برخی سخنان ترامپ در تبلیغات انتخاباتی به صراحت به تغییراتی در تاکتیک ها و سیاست های دولت پنهان اشاره داشت. مثلا یکبار در تجمع انتخاباتی طرفدارانش در ایالت فلوریدا گفت: «جنبش ما برای تعویض نظامی شکستخورده و فاسد است، وقتی که من از فاسد صحبت میکنم منظورم این است که کاملاً فاسد است یعنی نظامی سیاسی که دولتی جدید جایگزین آن شود و شما یعنی مردم آمریکا کنترل آن را در دست داشته باشید. این نظام سیاسی برای حفظ اعتبار و قدرت خود دست به هر نوع دروغگویی میزند و این شما مردم هستید که تاوان آن را میپردازید. نظامی که در واشنگتن حاکم است و شرکتهای رسانهای و مالی که آن را تأمین مالی میکنند، فقط به یک علت وجود دارد و آن این است که از خود محافظت و خود را غنی کند».
بدین ترتیب، ترامپ رشد یافته در محافل ثروت و قدرت والاستریت، که حتی از نمایش افراطی تجملگرایی و فساد اخلاقی در زندگی اش ابایی نداشت، با دادن وعده هایی مثل نان، شغل و اعتبار در طوفان تبلیغات پوپولیستی و تودهگرایی ضد سیستمی که به کمک حامیان سیستمی خود درسال 2016 به راه انداخت، توانست به پیروزی دست یابد. برای میلیونها آمریکایی فقیر فاقد شغل، مسکن و بیمههای درمانی که از ورود سیلآسای مهاجران غیرقانونی به کشورشان به تنگ آمده بودند، شعارهایی همچون «آمریکا را دوباره شکوهمند بسازیم» و "آمریکا اول" چنان جذابیتی داشت که هرگونه وابستگی گوینده به «تشکیلات دولت پنهان» و آلودگی او به انواع فسادهای مالی و اخلاقی را به حاشیه میراند. ترامپ درواقع در حالی که خود از خاستگاه دولت پنهان و تشکیلات سیاسی و تجاری فاسد آن و برای کنترل نارضایتی ها و اعتراضات مردم وارد عرصه انتخابات شده بود، برای غلبه بر رقبای قدرتمند خود، تندترین شعارها را علیه سیستم حاکم بر آمریکا سرداد، مهاجران غیرقانونی و مسلمانان را بیماران روانی و تروریست خواند؛ حاکمیت سیاسی را فاسد توصیف کرد؛ مشروعیت و سلامت انتخابات را زیر سؤال برد؛ دولت مستقر را به ایجاد داعش متهم کرد؛ رسانهها را دشمن ملت نامید و احزاب را جیرهخوار ثروتمندان معرفی کرد.
البته وابستگی ترامپ به دولت پنهان و بخش هایی از تشکیلات سیاسی و تجاری آن، مانع از پیش بینی ها و اتخاذ تدابیر و اقدامات بخش های دیگر برای مهار و کنترل او و اطرافیانش نبود. درست همزمان با اوج گیری شور و هیجان رقابتهای انتخاباتی میان دونالد ترامپ و هیلاری کلینتون در تابستان و پائیز سال 2016، جامعه اطلاعاتی آمریکا درحال جمع آوری مدارکی از ارتباطات پنهان برخی از اعضای ستاد انتخاباتی نامزد جمهوریخواهان با روسها بود. درباره اقدام به جمع آوری این مدارک تا بعد از برگزاری انتخابات در ماه نوامبر2016 هیچ خبری درز نکرد و مدارک مذکورهیچ گاه به طور جدی و علنی مورد بررسی قرار نگرفت.
اما ترامپ بعدها اعلام کرد، سکوت جامعه اطلاعاتی آمریکا در مورد جمع آوری مدارک درباره موضوع تماسهای احتمالی با روسها تا بعد از انتخابات ریاست جمهوری در ماه نوامبر، بخشی از توطئه «دولت پنهان» با مشارکت مقامات اطلاعاتی دولت باراک اوباما برای زیرسوال بردن نتایج غیرمنتظره انتخابات نوامبر بوده است. جیمز کومی، مدیر وقت اف. بی. آی، در کتابش تحت عنوان «یک وفاداریِ بالاتر: حقیقت، دروغ و رهبری» A Higher Loyalty: Truth, Lies, and Leadership میگوید: "به نمایندگی از جامعه اطلاعاتی برای نخستین بار موضوع تلاش روسیه برای دخالت در انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 و فیلمبرداری در هتل محل اقامت ترامپ در مسکو را، بعد از پیروزی نامزد حزب جمهوریخواه به اطلاع وی رساندم. ترامپ این تأخیر را نشانه آشکاری از خشم جامعه اطلاعاتی آمریکا از نتایج انتخابات و توطئه «دولت پنهان» علیه دولت خود توصیف کرد. ترامپ همچنین عنوان کرد که اطمینان دولت اوباما و جامعه اطلاعاتی بهعنوان بخشی از تشکیلات سیاسی به پیروزی هیلاری کلینتون، نامزد مورد حمایت «دولت پنهان» در انتخابات سال 2016، دلیل چنین رفتاری بوده است."
در واکنش به تلاش مقامات اطلاعاتی و امنیتی دولت اوباما برای زیر نظر قرار دادن اعضای ارشد ستاد انتخاباتی ترامپ، رئیسجمهور منتخب پیش از ورود به کاخ سفید، جنگ لفظی و تهاجم تبلیغاتی تند و بیسابقهای را علیه سران جامعه اطلاعاتی آمریکا به راه انداخت. وی، نهادهای اطلاعاتی و امنیتی آمریکا را به توطئهچینی علیه رئیسجمهوری منتخب و رأیدهندگان آمریکایی متهم ساخت و هرگونه تماس غیرقانونی و مخفی اعضای ستاد انتخاباتی خود با روسها را تکذیب کرد. این جدال میان رئیسجمهور منتخب و جامعه اطلاعاتی آمریکا آنچنان بالا گرفت که بر خلاف سنت مرسوم، برخی از سران این جامعه از جمله مدیر اطلاعات ملی و رئیس آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا همزمان با مراسم تحلیف رئیسجمهوری جدید، از سمتهای خود کنارهگیری کردند. ترامپ تقریبا 5 ماه پس از ورود به کاخ سفید، جیمز کومی مدیر وقت اف. بی. آی را نیز از این مقام عزل کرد، اقدامی که در تاریخ اف. بی. آی کمتر سابقه داشته است.
پیش از ورود ترامپ به کاخ سفید، درز برخی اطلاعات به رسانه ها از سوی مدیران ارشد اطلاعاتی و امنیتی درباره تماس های اطرافیان ترامپ با روس ها موجب زیر سوال رفتن رییس جمهور منتخب در افکارعمومی و خشم و عصبانیت او شده بود. به طور مثال در مطبوعات فاش شد که مایکل فلین Michael Flynn ، مشاور ارشد ترامپ در زمان رقابتهای انتخاباتی در حدفاصل برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و آغاز به کار رئیسجمهور جدید، با سفیر روسیه در واشنگتن در تماس بوده است تا این کشور را از کنار گذاشتن سیاستهای ضد روسی کاخ سفید در دولت جدید مطمئن سازد. این تماس در روزی انجام گرفته بود که باراک اوباما، رئیسجمهوری وقت، مصوبه کنگره برای اعمال تحریمهای جدید علیه روسیه را امضا میکرد. منابع اطلاعاتی نزدیک به ترامپ بعدها فاش کردند که بن رودز Ben Rhodes ، مشاور وقت امنیت ملی کاخ سفید این اطلاعات را از اعضای جامعه اطلاعاتی آمریکا کسب کرده و در اختیار رسانههای منتقد ترامپ گذاشته بود تا به رئیسجمهور منتخب لطمه بزند.
مشاوران ترامپ از جمله استیو بنن Stephen K. Bannon که به سمت مشاور ارشد رئیسجمهور منصوب شده بود، افشاگری جامعه اطلاعاتی امریکا درباره ماجرای تماس فلین با روس ها را نمونه ای آشکار از پیوند بوروکراتهای کهنهکار، سران جامعه اطلاعاتی و رسانههای جریان اصلی بهعنوان بازوهای قدرتمند «دولت پنهان» دانستند که علیه جریان «ضد تشکیلات» حامی رئیسجمهوری جدید، بسیج شده بودند. بنن مشاور ترامپ، در جریان تحولات سالهای 2016 و 2017 ، عبارت «دولت پنهان» را، بارها در مصاحبه با Breitbart News ، که یک سایت تحلیلی دست راستی و حامی ترامپ است، به کار برد.
از منظر حامیان ترامپ، طرح اتهام ارتباط اطرافیان ترامپ با روس ها در رسانه ها، مقدمه تشکیل پرونده دخالت روسیه در انتخابات 2016 آمریکا از سوی عناصر دولت پنهان برای ساقط کردن رئیسجمهور ضد تشکیلات بود. به همین دلیل، جف سشنزJeff Sessions، دادستان کل در دولت ترامپ که خود در معرض اتهام تبانی با روسها بود، استعفا داد و از پذیرش مسئولیت در قبال این موضوع جنجالی و تشکیل پرونده برای ان شانه خالی کرد. وی مسئولیتهای خود را به راد روزنستاین Rod Rosenstein ، معاون دادستان کل محول کرد. روزنستاین نیز گرچه از سوی ترامپ به این سمت منصوب شده بود، اما برای روشن شدن ماجرای پرسروصدای دخالت روسیه در انتخابات آمریکا، رابرت مولر، رئیس پیشین اداره تحقیقات فدرال را بهعنوان بازپرس ویژه مامور رسیدگی به این ماجرا کرد. تحقیقات مولر به بازجویی از نزدیکان رئیسجمهور و اعلام جرم علیه سه تن از آنها یعنی مایکل فلین، پال مانافورت و مایکل کوهن و تحقیقات بیشتر در جلسات پرسش و پاسخ مجلس نمایندگان آمریکا منجر شد.
این روند سرانجام در18 دسامبر 2019 رای قاطع اکثریت اعضای مجلس نمایندگان آمریکا را به استیضاح ترامپ در مورد دو اتهام "سوء استفاده از قدرت" و "کارشکنی در تحقیقات کنگره" درپی داشت. اما نهایتا مجلس سنا در مورد اتهام اول، با اکثریت بسیارضعیف 51 رای مثبت در برابر 49 رای منفی حتی به احضار شهود به جلسه برای محاکمه ترامپ رای نداد و در مورد اتهام "کارشکنی در تحقیقات کنگره" نیز با اکثریت ضعیف 53 به 47 ترامپ را گناهکار ندانست و به این ترتیب، مانع از سقوط ترامپ شد.
درمقام جمع بندی آنچه درباره نقش و نفوذ دولت پنهان در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا بیان شد، به طور خلاصه می توان گفت بخش های قدرتمندی از این دولت که ارتباط برخی از آنها با قدرت های خارجی محتمل است، در پیروزی ترامپ در انتخابات بحث برانگیز ریاست جمهوری آمریکا در سال 2016 نقش داشته اند. همچنانکه، بخش های قدرتمند دیگری از دولت پنهان یا تشکیلات سیاسی در تشکیل پرونده ارتباط اطرافیان ترامپ با روسیه و اسیضاح او در مجلس نمایندگان نقش داشتند ودر نهایت، باز این دولت پنهان بود که با اعمال نفوذ در مجلس سنا، مانع از برکناری ترامپ از قدرت شد.
نکته مهم دیگر درباره دولت پنهان، نقش تعیین کننده آن در سیاستهای راهبردی دولت امریکاست. از این نظر، بسیاری از کارشناسان معتقدند فرقی نمی کند که رئیس جمهور امریکا منتخب حزب دموکرات باشد یا جمهوری خواه. زیرا هر دو، اگرچه با روش ها و تاکتیک های متفاوت، موظفند راهبردهای دولت پنهان را دنبال کنند.
در این خصوص به طور مثال می توان به راهبرد یکسان ترامپ و رقیب دموکرات او جو بایدن در مقابله با پیشرفت هسته ای صلح آمیز و توانمندی دفاعی ایران اشاره کرد که اولی این راهبرد را با خروج از برجام و تحریم و فشار اقتصادی حداکثری دنبال می کند اما تاکتیک دومی برای همین هدف، بازگشت مشروط به برجام و مذاکره با ایران است. از دیگر راهبردهای دولت پنهان می توان به عادی سازی روابط کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی برای تحکیم موجودیت غاصبانه و نامشروع این رژیم و یا مهار قدرت چین اشاره کرد.
