IRIB World Service

پژوهش «زمینه ها، ابعاد و اهداف فعالیت ان جی او (سمن) های غربی در افغانستان و تاثیرات فرهنگی آن (با تاکید بر رویکردهای رسانه‌ای)» در بهمن ماه 1398 توسط واحد پژوهش های کاربردی معاونت برون مرزی صدا و سیما منتشر شد.

     پژوهش ««زمینه ها، ابعاد و اهداف فعالیتNGO  (سمن) های غربی در افغانستان و تاثیرات فرهنگی آن (با تاکید بر رویکردهای رسانه‌ای)» به اهتمام واحد پژوهش های کاربردی و توسط پیرمحمد ملازهی نگاشته شده است.

     سمن‌ها، ابزار نفوذ فرهنگی غرب در افغانستان؛ شناخت و معرفی مهم ترین سمن‌ها و نهادهای غربی در افغانستان (از جمله آژانس بین المللی توسعه ایالات متحده آمریکا USAID، انستیتو طبی کودکان، پزشکان بدون مرز، کمیته سوئدی برای افغانستان، کمیته نروژ افغانستان، مؤسسه آلماني هلپ، سازمان کمک رساني بريتانيا آکسفام، مؤسسه زنان کانادا براي زنان افغانستان)؛ بررسی اهداف سازمانهای مردم نهاد در افغانستان؛ تهاجم فرهنگی و انتقال ارزشهای غربی؛ زمینه های داخلی نفوذ فرهنگی غرب در افغانستان؛ چالشهای فرهنگی لیبرالیسم و سنتهای ملی و اسلامی افغانها؛ راههای نفوذ فرهنگی غرب در افغانستان (از جمله رادیو و تلویزیون، شبکه های اجتماعی- اینترنت و فعاليت هاي گسترده «سمن‌ها»)؛ دموکراسی و ریاکاری غرب؛ حوزه موضوعی فعالیت نهادهای غربی و دیدگاه افغان‌ها نسبت به آنها (از جمله تعلیم و تربیت، بهداشت و درمان، فعالیت‌های توسعه‌ای، سمن‌های غربی و زنان افغانستان، سمن‌های غربی و تبلیغ مسیحیت در افغانستان، سمن‌های غربی و محیط‌زیست افغانستان، سمن‌های غربی و حقوق بشر در افغانستان؛ سمن های غربی در نگاه افغانها؛ فعالیت سمن های غربی در افغانستان از دیدگاه اندیشکده های جهانی و صاحبنظران داخلی و بین المللی به همراه ارایه رویکرد رسانه ای از جمله ارکان اصلی این پژوهش است .

در انجام این پژوهش با هفده تن از کارشناسان برجسته ایرانی و افغانستانی مصاحبه شده است .

دربخشی از این پژوهش می خوانیم :

همزمان با تهاجم نظامی آمریکا و ناتو به افغانستان در سال 2001م (1380 ه.ش) صدها سازمان غیردولتی و سازمان مردم‌نهاد غربی (سَمَن- NGO) بویژه USAID به عنوان بازوی وزارت امورخارجه و سیا در پوشش مؤسسات خیریه و امدادرسانی وارد افغانستان شدند. علاوه بر این صدها سازمان مشابه در داخل کشور با اهداف و نیات متفاوت شکل گرفتند که از حمایت مالی کشورهای غربی برخوردار شده و به صورت شعبات ملی مؤسسات خیریه دولت‌های اروپایی و آمریکا درآمدند. این سمن‌ها هرچند که در بعضی از زمینه­ها خدماتی اولیه به مردم نیازمند ارائه کرده‌اند، ولی نقش و کارکرد آنها به شدت مورد اعتراض نیروهای مستقل افغان و غیرافغان قرار گرفته است. به ویژه افزایش فساد مالی و هدر رفتن کمک­های بین­المللی اختصاص یافته به بازسازی افغانستان و بازگشت این کمک­ها به کشورهای مبداء باعث نارضایتی و انتقادهای جدی شده است. این نارضایتی­ها تا آنجا گسترش یافته که بسیاری از صاحب­نظران، اقدامات این نهادهای غربی را در قالب تهاجم فرهنگی و تغییر ساختار فرهنگی جامعه افغانستان ارزیابی کرده و به این باور رسیده­اند که این گونه نهادهای غربی به عنوان نیروهای ارتش­های مهاجم و بخشی از اشغالگری غرب اما به شیوه نرم­افزاری فعال هستند. اختصاص 80 درصد کمک­های بین­المللی به نهادهای غربی، نارضایتی دولت مرکزی افغانستان را هم در پی داشته و از آنجا که این­گونه نهادها حاضر به تبعیت از قانون و حسابدهی از عملکردشان نشده­اند، اختلاف­نظرها در مواردی به لغو مجوز فعالیت آنها در افغانستان منتهی شده است.

با این حال از آنجایی که این نهادها از حمایت کشورهای متبوع خود که در افغانستان نیروی نظامی دارند، برخوردار هستند حضور و عملکرد آنها هم­چنان محل بحث و مجادله باقی مانده است و تلاش­های وزارت اقتصاد افغانستان به عنوان نهاد مسئول تاکنون به نتیجه‌ای نرسیده است و بسیاری از سمن‌های غربی حاضر به حسابدهی به منابع رسمی دولت افغانستان نشده­اند. این وضعیت باعث شده است که قضاوت عمومی در افغانستان درباره سمن‌ها و نهادهای امدادرسان غربی با گذشت زمان تغییر کند و از خوش‌بینی‌های اولیه فاصله بگیرد و به تدریج این باور تقویت شود که سمن‌ها یکی از ابزارهای جاسوسي کشورهای سلطه­گر برای دستیابی به اهداف سلطه­گرایانه در قالب تهاجم فرهنگی هستند. مردم به این درک رسیده‌اند که کشورهای غربی مداخله­گر در افغانستان سعی دارند تا با این حربه و نشانه رفتن باورها و سنت­های دینی و اسلامی مردم زمینه­های سلطه و استعمار خود را فراهم سازند، چراکه به این نتیجه رسیده­اند تا که روحیه مقاومت و بیگانه­ستیزی در سنت­های دینی و ملی افغان­ها به قوت خود باقی باشد، حضور بلندمدت در افغانستان امکان­پذیر نخواهد بود. لذا باید گفت اثرگذاری و تغییر بافت فرهنگ دینی و سنتی افغانستان هدف نهایی سمن های کشورهای غربی است.