انتشار پژوهش «ماهیت جنبش جلیقهزردها در فرانسه و چشمانداز جنبشهای مشابه در اروپا»
پژوهش «ماهیت جنبش جلیقهزردها در فرانسه و چشمانداز جنبشهای مشابه در اروپا» (با تاکید بر رویکردهای رسانه ای) در آبان ماه 1398 توسط واحد پژوهش های کاربردی معاونت برون مرزی صدا و سیما منتشر شد.
پژوهش «ماهیت جنبش جلیقهزردها در فرانسه و چشمانداز جنبشهای مشابه در اروپا» (با تاکید بر رویکردهای رسانه ای) به اهتمام واحد پژوهش های کاربردی و توسط دکتر محمدرضا دهشیری (دانشیار روابط بین الملل دانشکده روابط بین الملل وزارت امور خارجه) و فریده کریمیمهر نگاشته شده است. دکتر هادی دولتآبادی (استادیار گروه مطالعات فرانسه دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران) نظارت علمی آن را بر عهده داشته است.
کالبدشکافی ویژگی ها و ابعاد جنبش جلیقه زردها (اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی)؛ واکاوی زمینه ها و بسترهای (کوتاه مدت و بلند مدت) تکوین و قدرت گیری جنبش جلیقه زردها؛ تحلیل روند تاریخی وقایع و سیر تحول جنبش جلیقه زردها؛ تبیین پیامدهای داخلی، منطقه ای و بین المللی جنبش جلیقه زردها (از منظر اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و رسانه ای)؛ آمار توصیفی و تحلیلی صدمات جانی و مالی در اثر جنبش جلیقه زردها؛ تحلیل وجوه شباهت و تفاوت جنبش های سال های اخیر در اقصی نقاط دنیا با جنبش جلیقه زردها؛ تبیین نسبت جنبش جلیقه زردها با ماهیت و سازوکار نظام سرمایه داری غربی در فرانسه؛ بررسی جنبش جلیقهزردها از دیدگاه اندیشکدههای جهانی و صاحبنظران بین المللی؛ بررسی رویکردهای دولت فرانسه و ماکرون نسبت به مطالبات جنبش مردمی جلیقه زردها؛ چشمانداز جنبش جلیقه زردها و تأثیرات آن بر جنبش های مشابه در کشورهای اروپایی و غیراروپایی از جمله ارکان اصلی این پژوهش است.
در بخشی از این پژوهش می خوانیم:
جنبش جلیقهزردها مظهر اعتراض طبقات ضعیف و متوسط جامعه فرانسه به سیاستهای اقتصادی و مالیاتی امانوئل ماکرون و ماحصل افزایش شکافهای اقتصادی و اجتماعی در اين جامعه محسوب ميشود. این جنبش که به لحاظ بروز خشونت و ميزان تداوم در جمهوری پنجم فرانسه بیسابقه است، شکافهای اقتصادی و اجتماعی، نابرابری فزاینده و بیاعتمادی عمومی روزافزون مردم فرانسه نسبت به سیاستهای ماکرون و همچنین نهادهای دولتی این کشور را هویدا ساخته است. در اين پژوهش به ويژگي هاي جنبش جليقه زردها، علل و عوامل بروز آن و نيز آسيب ها و پيامدهاي اين جنبش پرداخته مي شود.
با گذشت یکسال از آغاز تظاهرات جنبش جلیقه زردها، در زمره ویژگیهای این جنبش مي توان به مواردي از قبيل: سازماندهی تجمعات اعتراضی از طریق شبکههای اجتماعی، خودجوش بودن و فقدان رهبری، حضور اقشار مختلف مردم فرانسه (اعم از پیر و جوان و زن و مرد و همچنین حضور اصناف مختلف)، تحول مطالبات معترضان موسوم به جلیقهزردها از مطالبات اقتصادی و اجتماعی (از حذف مالیات سوخت و حذف محدودیت حداکثر سرعت در جادههای بین شهری، رفع نابرابری اجتماعی و مالیاتی) به سوی مطالبات سیاسی از قبیل استعفای ماکرون، درخواست اصلاحات در شیوه حکمرانی و افزایش مشارکت مردم در سرنوشت خود، تداوم جنبش جلیقهزردها پس از گذشت تقریباً یکسال، اتخاذ رویکرد خشونتبار از سوی پلیس فرانسه و سرکوب معترضان، بیاعتمادی به نظام سیاسی حاکم بر فرانسه، بیاعتمادی و نفرت از رسانهها و نخبگان، نفی ارزشهای حاکم بر فرانسه، نفی فرصتطلبی انتخاباتی و همچنین حمایت توأمان راست و چپ افراطی از جنبش جلیقهزردها اشاره كرد.
افزون بر اين، جنبش جلیقه زردها از علل کوتاه مدت و بلندمدت نشئت میگیرد. در زمره علل کوتاه مدت جنبش مي توان به گسترش فقر، افزایش نابرابری در فرانسه (نابرابری درآمد، نابرابری در بهرهگیری از نظام آموزشی، نابرابری در دستیابی به فرصتهای شغلی، نابرابری در تهیه مسکن مناسب، نابرابری در دسترسی به مراقبتهای پزشکی و تفاوت فاحش امید به زندگی در بین طبقات اجتماعی مرفه و فقیر، نابرابری فضایی به معنای نابرابری فرصتها در شهرهای بزرگ و مناطق حاشیهای) و همچنین بیاعتمادی مردم فرانسه به نهادهای حکومتی از قبیل رسانهها، سندیکاها، احزاب و خصوصا شخص ماکرون رئیس جمهور این کشور اشاره كرد.
در زمره علل دراز مدت جنبش می توان به مواردی همچون بحران اقتصادی و پولی اروپا در کشورهای عضو منطقه یورو و تاثیرات آن بر اقتصاد کشورهای عضو از جمله فرانسه اشاره کرد.
در خصوص آسیبهای جنبش جلیقه زردها باید گفت: سوء استفاده گروههای تندرو مانند آنتیفا و بلوک سیاه، نفوذ طرفداران جنبشهای راست افراطی و چپ افراطی در بین اعضای جنبش جلیقه زردها، بروز رفتارهای خشونتبار و همچنین مساله فقدان رهبری و نیز تفاوت در روشها و اهداف در بین اعضای جنبش جلیقه زردها شايسته امعان نظر است.
درباره علل استمرار جنبش جلیقه زردها بايد گفت: عدم تحقق مطالبات جلیقهزردها، مخالفت ماکرون با برقراری مجدد مالیات بر ثروت و همچنین مخالفت وی با برگزاری همهپرسی ابتکار شهروندی به عنوان یکی از اصلیترین مطالبات جلیقه زردها از جمله علل استمرار این جنبش محسوب میشود.
پيامدهاي اين جنبش را مي توان از ابعاد اقتصادي، رسانهاي، اجتماعي، سياسي و امنيتي واكاوي كرد. پیامدهای اقتصادی جنبش جلیقهزردها مشتمل بر کاهش رشد اقتصادی 0.1 درصدی فرانسه (معادل 4 میلیارد یورو)، تخریب تجهيزات جادهای خصوصاً دوربینهای مداربسته، حمله به ساختمان بانکها، سرقت مراکز تجاری و همچنین به آتش کشیدن اتومبیلها در روزهای شنبه (برخی از خسارات اقتصادی جنبش جلیقه زردها به ارزش 200 میلیارد یورو میباشد) بوده است. شایان ذکر است بیشترین تاثیرگذاری جنبش جلیقه زردها بر اقتصاد فرانسه مربوط به صنعت گردشگری بوده است. به گونهاي كه در سه ماه نخست سال 2019 ، تعداد گردشگران خارجی نسبت به همان دوره در سال 2018، 4.8 % کاهش داشته است. اما با کاهش جمعیت معترضان در تابستان 2019، تعداد گردشگران در این بازه زمانی با تعداد گردشگران در تابستان 2018 تفاوت فاحشی را نشان نمیدهد.
در زمره پیامدهای رسانهای جنبش جلیقه زردها ميتوان به مواردي از قبيل: معرفی این جنبش به عنوان مبارزهای طبقاتی و تداعیکننده انقلاب فرانسه در سال 1789 و هچنین مقابله ای بین نخبگان و مردم فرانسه اشاره كرد. شایان ذکر است وضعیت امنیتی ویژه پاریس و اعمال خشونت بیسابقه در جنبش جلیقهزردها، بیتوجهی ماکرون به تاثیر رسانهها در پیشبرد اصلاحات مدنظر خود و عدم اتکا به نهادهاي ميانجي و قدرتهای واسطهای همچون سندیکاها، انجمنهای صنفی کارفرمایان و سایر انجمنهای مدنی از دیگر پیامدهای رسانهای این جنبش محسوب میشود.
پیامدهای اجتماعی جنبش جلیقه زردها مواردي از قبيل: بروز جنبشهای اعتراضی موسوم به «جلیقه سیاهها» و «شال قرمزها»، جنبش اعتراضی معلمان، جنبش اعتراضی پلیس فرانسه و همچنین مطالبه افزایش حقوق کارکنان اورژانس فرانسه را در بر ميگيرد.
از جمله پیامدهای سیاسی داخلی جنبش جلیقه زردها، کسب اکثریت آرا توسط فهرست مورد تایید حزب تجمع ملی به رهبری مارین لوپن و همچنین گسترش اندیشههای پوپولیستی است.
پیامدهای سیاسی جنبش جلیقه زردها در سطح بین المللی شامل: تضعیف موضع ماکرون در سطح بین المللی به ویژه از منظر سیاستهای زیست محیطی، انصراف ماکرون از شرکت در اجلاس داووس 2019، تلاش قدرتهای بزرگ از جمله ایالات متحده آمریکا و روسیه براي تاثیرگذاری بر جنبش جلیقه زردها از طریق توییتر است.
پیامدهای منطقهای جنبش جلیقه زردها مشتمل بر: ایجاد جنبشهای متاثر از جنبش جلیقه زردها در بلژیک، آلمان، هلند، بریتانیا، لهستان، مجارستان، پرتغال و اسپانیا، تقویت راست افراطی در اروپا و همچنین تأثیرگذاری جنبش جلیقهزردها بر نتایج انتخابات اتحادیه اروپا و نیز افزایش چشمگیر آرای این حزب در انتخابات اخیر اتحادیه اروپا است.
در خصوص پیامدهای امنیتی جنبش جلیقه زردها باید گفت، طبق آمار وزارت دادگستری فرانسه در 2 نوامبر 2019، پلیس این کشور از ابتدای شکل گیری جنبش جلیقه زردها تاکنون (نوامبر 2019) بیش از ۱۰ هزار نفر از طرفداران این جنبش را دستگیر کرده است. بر اساس این گزارش، دادگاه های فرانسه بیش از سه هزار فقره حکم قضائی علیه اعضای این جنبش صادر و آنها را به شرکت در «شورشهای جمعی» و «حمله به نیروهای انتظامی» متهم کردهاند. 400 نفر از اعضای این جنبش محکوم و برای آنها قرار حبس صادر شده است. همچنین طبق آمار روزنامه اکسپرس انگلیس در 3 نوامبر 2019، در طول حدود یک سال گذشته (از 17 نوامبر 2018 تا 3 نوامبر 2019)، ۱۰ هزار و ۷۹۰ نفر از نیروهای پلیس در جریان اعتراض های مردمی در فرانسه زخمی شده و ۵۲ پلیس دیگر کشته شدهاند.
افزون بر اين، بررسی تاثیر انتشار تصاویر خشونت پلیس فرانسه در قبال جلیقهزردها در شبکههای اجتماعی؛ اذعان به وجود نوعی اراده سیاسی ورای اعمال خشونت پلیس فرانسه مبنی بر ایجاد رعب و خشونت بر جامعه فرانسه و تلاش برای سرکوب معترضان؛ بررسی تاثیر انتشار تصاویر خشونت پلیس فرانسه بر دو قطبی شدن جامعه و افزایش شکافهای اجتماعی در بین اقشار مختلف مردم؛ انتقاد از سانسور برخی از شعارهای جلیقهزردها و یا دستکاری فیلمها و عکسهای برخی از تابلو نوشتههای جلیقهزردها در رابطه با مطالبه استعفای ماکرون در رسانههای فرانسوی؛ بررسی علل محبوبیت شبکه روسی فرانسهزبان ار.ت. در بین جلیقهزردها؛ اذعان به افزایش منتقدان نظام سرمایهداری در دهه اخیر؛ تصریح به کاهش میزان تابآوری اجتماعی در بین جلیقهزردها؛ بررسی رابطه جنبش جلیقه زردها با مهاجرتستیزی، اسلام هراسي و تهدیدپنداری اسلام برای جمهوری فرانسه و نیز بسط اندیشههای پوپولیستی در فرانسه از محورهای اصلی مورد توجه صاحبنظران اندیشکدههای فرانسوی به شمار میآید.