IRIB World Service

پژوهش «آسیب شناسی ترجمه دربخش های خبری رسانه های برون مرزی (شبکه العالم، شبکه الکوثر، رادیو عربی) (نمونه مورد بررسی بخش مشروح خبر نیمروزی سه شبکه در بازه زمانی سه ماهه خرداد، تیر و مرداد سال 96)» در خرداد ماه 1397 توسط واحد پژوهش های کاربردی معاونت برون مرزی صدا و سیما منتشر شد.

پژوهش «آسیب شناسی ترجمه دربخش های خبری رسانه های برون مرزی (شبکه العالم، شبکه الکوثر، رادیو عربی) به اهتمام واحد پژوهش های کاربردی و دانشگاه حکیم سبزواری و توسط دکتر مجتبی شاهسونی، نگاشته شده است.

تعریف و اهمیت ترجمه، گونه های ترجمه، زبان مبدا، زبان مقصد، انواع ترجمه و نقد علمی، اهمیت نقد و ارزیابی ترجمه، دیدگاه ها و راهکارهای ارائه شده در خصوص ارزیابی کیفیت ترجمه، الگوها و مدل های پیشنهادی ارزیابی ترجمه، بررسی الگوی چهارسطحی گارسس (معنایی – لغوی، نحوی-واژه ساختی، گفتمانی – کارکردی و سبکی - عملی) در شبکه های العالم، الکوثر و رادیو عربی از جمله ارکان اصلی این پژوهش است.

 در بخشی از این پژوهش می خوانیم:

انقلاب رسانه و سرعت انتشار آن، ترجمه و مفهوم آن را تغییر داده است. بین ترجمه آکادمیک و غیر رسانه ای و اصول ترجمه در رسانه تفاوت زیادی وجود دارد؛ طبیعتاً بسیاری از اصول و محدودیت هایی برای رسانه ها وجود دارد که مترجم رسانه ای بایستی متناسب با آن ترجمه کند. ساختار رسانه ای هر کشوری با سایر کشورها متفاوت و بر اساس ساختاری سیاسی، حاکمیتی و  فرهنگ و ارزش های آن کشور تعریف می شود که این مساله تاثیر مستقیمی بر فرآیند ترجمه دارد. در ترجمه رسانه ای مترجم بایستی بعد از ترجمه متن از روح ترجمه خارج شده و متن را متناسب با نظام رسانه ای جامعه هدف مناسب سازی کند تا ضمن رعایت ساختار ترجمه، جهت دهی مناسب با نظام حاکمیتی و هدف رسانه ای خود را در قالب زبانی و ساختاری متناسب با جامعه هدف ارائه کند. البته این فرآیند مهم و پیچیده باید به گونه ای انجام شود که مترجم به تحریف گرفتار نشود.

یکی از عوامل منفی تاثیرگذار در کیفیت ترجمه متون مطبوعاتی، کمبود وقت برای ترجمه است. بسیاری از متون خبری و گزارش ها باید ظرف مدت چند ساعت ترجمه شوند تا پس از طی مراحل دیگری انتشار یابد. این کار با هدف به روز نگه داشتن اخبار یا مطالب نشریه صورت می گیرد.

با کاهش فرصت ترجمه، فشار ناشی از سرعت در کار، چند برابر می شود که همین امر سبب می شود کیفیت ترجمه پایین آید. به طور کلی اغلب اشتباهات ترجمه در این حالت پیرامون یکی از محورهای زیر است: اشتباه در ترجمه عبارتهای اصطلاحی به ویژه در خبرهای علمی، برابریابی زمان فعل ها، عدم به کارگیری تعبیرهای رایج یا کلیشه ای و قالبی، تاثیرپذیری های ساختاری فاحش از زبان مبدا، انحراف از سبک معمول در متون مطبوعاتی، افزایش یا کاهش های بی مورد با هدف افزایش سرعت کار یا کاهش دشواری ترجمه، اشتباه مترجم در درک صحیح پیام یا بخشی از آن، ناتوانی در بازتولید مطبوعاتی منسجم برابر با متن اصلی. ترجمه به عنوان فعالیتی هدفمند و برطرف‌کننده موانع زبانی و برقرارکننده و گسترش‌دهنده روابط میان انسان‌ها از دیرباز مورد توجه بوده است. شاید قدیمی‌ترین اثری که به نقش مترجم و اهمیت ترجمه اشاره دارد، کتیبه‌ای است که در آرامگاه «هارم هاب» در ممفیس مصر به دست آمده است. در این کتیبه، مترجم به عنوان رابط بین دو فرهنگ و زبان مختلف در قالب دو نقش متفاوت نشان داده شده است.

قرن بیستم به درستی عصر ترجمه نامیده شده است چرا که علاوه بر افزایش کمی حجم ترجمه در این عصر، کیفیت ترجمه نیز به ‌طور چشمگیری بهبود یافت. زمانی می‌توان درباره بهبودی کیفیت ترجمه‌ها اظهارنظر شود که کیفیت ترجمه بر اساس الگو و مدلی دقیق، علمی و جامع بررسی و ارزیابی شود. تلاش‌های زیادی برای ارائه الگوهای ارزیابی صورت گرفته و محققان ایرانی و خارجی چارچوب ‌های متفاوتی را مطرح کرده‌اند. مدل­های مختلفی برای ارزیابی ترجمه، از سوی صاحب نظران مطرح گردیده است. از جمله این مدل‌ها ­می­توان به مدل‌های دادز، پساساختارگرایی، توری، ویلیامز، هاوس،گارسس، ویلس، بنسوسن و روزن‌هاوس، فرزانه فرحزاد، یارمحمدی،  خمیجانی فراهانی،  لطفی پور ساعدی و حافظ نصیری، اشاره کرد. در میان الگوهای متعدد برای ارزیابی کیفیت ترجمه، الگوی «گارسس» در مقایسه با الگوهای پیشنهادی دیگر نسبتاً جامع‌تر است. «گارسس» برای مقایسه شباهت‌های بین متن مبدأ و متن مقصد چهار سطح پیشنهاد می‌کند که به گفته خود او گاهی این سطوح با هم تداخل دارند .

الگوی گارسس، بر اساس اصل برابری میان متن مبدا و مقصد استوار است؛ از نظر گارسس، متن مبدا و ترجمه در چهار سطح می بایست تا حد امکان برابری داشته باشند. این الگو چهار سطح متفاوت «معنایی - لغوی»، «نحوی ـ صرفی»، «گفتمانی ـ کارکردی» و «سبکی ـ شناختی» را شامل می‌شود. هر کدام از این سطوح، دارای زیرگروه‌ها و اجزاء خاصی هستند که متون ترجمه شده بر اساس آنها ارزیابی می‌شوند.

اولین سطح، سطح معنایی – لغوی (semantic-lexical  ) شامل: شاخص تعریف یا توضیح لغات بر حسب اختلافات فرهنگی، فنی یا زمانی، معادل فرهنگی یا کارکردی، اقتباس (معنی نزدیک)، بسط یا «بسط نحوی» (grammatical xpansion)، قبض نحوی (reductiongrammatical)، عام برابر خاص یا بالعکس، ابهام  است.

دومین سطح، سطح نحوی – واژه ساختی (morphological–syntactical) است که شامل شاخص های ترجمه تحت اللفظی و یک به یک، ترجمه از طریق تغییر نحو یا دستور گردانی، ترجمه از طریق تغییر دیدگاه یا دگر بینی (modulation)، ترجمه از طریق جبران، ترجمه از طریق توضیح یا بسط معنی، ترجمه از طریق تلویح، تقلیل و حذف، ترجمه از طریق تغییر نوع جمله می شود.

سومین سطح، سطح گفتمانی – کارکردی (discursive  - functional ) است که شامل  حذف منظور (تعهدات) متن اصلی، حذف حواشی، تغییر به علت اختلافات اجتماعی – فرهنگی، تغییر لحن،  تغییر ساختار درونی متن مبدا،  کاهش اصطلاحات محاوره ای می شود.

چهارمین سطح، سطح سبکی- عملی (stylistic – pragmatic) است که شامل شاخص بسط خلاقه، اشتباه مترجم، حفظ اعلام، حفظ ساختار خاص متن مبدا، بیان نامناسب در متن مقصد، پرگویی در برابر ساده گویی تغییر در صناعات بالاخص استعاره و تاکتیک افزایش، مانش و کاهش می شود.