انتشار پژوهش «بازنمایی سیاهپوستان در سینمای هالیوود»
پژوهش «بازنمایی سیاهپوستان در سینمای هالیوود» (با تمرکز بر رویکرد رسانهای) در فروردین 96 توسط واحد پژوهشهای کاربردی معاونت برون مرزی صدا و سیما منتشر شد.
پژوهش مذکور به اهتمام واحد پژوهش های کاربردی و توسط محمود ترابی اقدم به رشته تحریر درآمده و دکتر فرزان سجودی، دانشیار دانشگاه هنر تهران و دکتر عبدالله بیچرانلو، استادیار دانشگاه تهران نظارت علمی آن را برعهده داشتهاند.
تبیین نظریهها و ابزارهای بازنمایی رسانهای، تحلیل نشانه شناختی و گفتمان کاوی 10 فیلم شاخص نژادمحور هالیوود از ابتدای پیدایش سینما تا سال 2016 م، بررسی جایگاه سیاهپوستان در نظام اداری و رسانهای هالیوود؛ سیاه پوستان و مناقشه اسکار سفید، تشریح روند کلیشهسازی و کلیشهزدایی از سیاهان در هالیوود و سیر تطور آن، کالبد شکافی تحول نظام تقابلهای معنایی و روابط قدرت سیاه-سفید در هالیوود، بررسی مضامین غایب در مناسبات درون نژادی سیاه و بین نژادی سیاه-سفید در هالیوود، واکاوی رویکردهای اصلی فیلمهای شاخص سیاهپوستی هالیوود در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما به همراه ارایه محورهای رسانهای و ایدههای برنامهسازی از جمله بخشهای اصلی این پژوهش را تشکیل می دهند.
هدف اصلی پژوهش مذکور تبیین ابعاد، مؤلفهها و اشکال بازنمایی سیاهپوستان در سینمای هالیوود است. روش پژوهش ترکیبی از نشانه شناسی (روش اصلی) و تحلیل گفتمان (روش فرعی) و رویکرد آن بازنمایی برساختگرایانه میباشد. در نشانه شناسی از الگوهای جان فیسک و رولان بارت و در تحلیل گفتمان از نظریه لاکلا و موف به فراخور نیاز استفاده شده است.
روش نمونهگیری غیرتصادفی و هدفمند میباشد. عناوین فیلمهای بررسی شده عبارتند از: تولد یک ملت (1915)، کلبه عموتم (1927)، پینکی (1949)، حدس بزن چه کسی برای شام میآید (1967)، تاریخ مجهول آمریکایی (1998)، نقطه کور (2009)، 12 سال بردگی (2013)، پیشخدمت (2013)، ایستگاه فروتویل (2013) و هشت نفرت انگیز (2015). حوادث و روایت هر یک از این فیلمها حداقل مربوط به یکی از دورههای تاریخی زیر بوده است: دوره بردهداری (بین سدههای 17 و 19- قبل از سال 1861م-)، دوره جنگ داخلی آمریکا و سالهای پیش یا پس از آن (1865م-1861م)، بعد از پایان جنگهای داخلی تا شروع جنبش حقوق مدنی سیاهپوستان در آمریکا (1955م- 1865م)، سالهای جنبش حقوق مدنی آمریکا (1968م-1955م)، بعد از جنبش حقوق مدنی سیاه پوستان تا سال 2008 میلادی و از سال 2008 میلادی تا سال 2016 میلادی (دوران ریاست جمهوری باراک اوباما).
یافتههای این پژوهش حکایت از این دارد که رویکرد سینمای هالیوود به سیاه پوستان یکدست نبوده است و روندهای نسبتاً پایداری پیموده است. این روندها در طی دهه های مختلف و متناسب با تغییرات اجتماعی و سیاسی در بطن جامعه آمریکا و ساختار حاکمیتی آن بوده است. در برساخت سیاهان، برخی از کلیشهها (کلیشههای کهنه) پابرجا هستند و کلیشههای جدیدی نیز به آنها اضافه شدهاند یا کلیشههای قبلی تعدیل شدهاند. با وجود اینکه نحوهی مناسبات و منازعات سیاه- سفید در آنها دستخوش تغییرات قابل ملاحظهای شده است کماکان نظامهای نشانهای فیلمها دلالت بر وجود نگره «دیگری» در تصویرسازی از سیاهپوستان دارند.
تغییرات و تحولات بازنمایی در دو بعد ویژگیهای فردی و ویژگیهای اجتماعی قابل تشریح است. در فیلمهای پیش از شروع جنبش حقوق مدنی سیاهپوستان در آمریکا خصیصهها و مدلولهای منفی در ترسیم سیمای سیاهان مقابل سفیدها زیاد استفاده میشده است اما در دهههای بعد و به ویژه دهههای اخیر از میزان ویژگیهای منفی کاسته و بر میزان صفات مثبت آنان افزوده شده است. این موضوع در زمینه فردی بیشتر از اجتماعی بوده است. با وجود این تغییرات هنوز رویکرد فرادستانه و هژمونی طلب گفتمان سفید در فیلم ها مشهود است. سیاهان به مثابه سلطه ستیزان و پادقدرت در فیلم های نژادمحور نقش ایفا می کنند و سفیدها با غیریت سازی و طرد سیاهان دنبال بازتولید هویت، بسط مرزهای برتری جویی و تثبیت قدرت هستند.
بر اساس تحلیل رمزگان و منابع نشانهای فیلمها، رویکردهای اصلی هالیوود در بازنمود سیاهان در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما عبارتند از:
1) بازخوانی تاریخ: روایت منصفانه، روایت انتقام جویانه
2) واقعگرایی اجتماعی: بررسی مشکلات جامعه سیاه معاصر، طبیعی و عادی سازی زندگی سیاه در کنار سفید
با توجه به نگاه نژاد پرستانه دونالد ترامپ در دوران رقابتهای انتخاباتی ریاست جمهوری آمریکا که منجر به قوت گیری گروه های نژادپرستی به مانند کوکلوکس کلانها و اعتراضهای اقلیتها شد، دو سناریوی زیر برای هالیوود در این دوره پیش بینی میشود:
1)تداوم همگرایی: روند نزدیک کردن تصویرسازی از سفیدها و سیاهها و کمرنگ کردن مرزهای برتری جویی و سیادت طلبی سفید بر سیاه ادامه مییابد.
2) افزایش واگرایی: تنازع و کشمکش بین گفتمان سفید و سیاه در جامعه و هالیوود افزایش می یابد.
واژگان کلیدی: بازنمایی، هالیوود، سیاه پوستان، نشانه شناسی، نظریه گفتمان، دوران ریاست جمهوری باراک اوباما