IRIB World Service

پژوهش" اقتصاد مقاومتی؛ از منظر بین المللی" (با تمرکز بر پیشنهادهای رسانه ای)" توسط واحد پژوهش‌های کاربردی برون مرزی صداوسیما منتشر شد.

پژوهش مذکور به اهتمام واحد پژوهش های کاربردی و متناسب با نامگذاری سال 1395 به عنوان سال "اقتصاد مقاومتی ؛ سال اقدام و عمل" و با رویکرد رسانه برون مرزی انجام شده است .

این پژوهش در قالب "مجموعه راهبردهای پژوهشی رسانه‌ای و کاربردی" توسط دکتر یونس نادمی استاد رشته اقتصاد به رشته تحریر درآمده و سید حسین پیمان نظارت علمی آن را بعهده داشته است.

سابقه کاربرد واژه اقتصاد مقاومتی ، ریشه های مفهومی اقتصاد مقاومتی در جهان،راهبردهای مقاوم سازی اقتصاد در کشورهای جهان، الزامات بلندمدت و کوتاه مدت اقتصاد مقاومتی، اقتصاد مقاومتی و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ، ارتباط مردمی سازی اقتصاد با اقتصاد مقاومتی، تبیین اجزای نظام اقتصاد مقاومتی، بازتاب اقتصاد مقاومتی ایران در اندیشکده ­های جهانی و رسالت برون مرزی صداوسیما در تبیین فلسفه اقتصاد مقاومتی بهمراه محورها و پیشنهادهای رسانه ای از جمله بخش های این پژوهش است .

در بخشی از این پژوهش آمده است :

مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در سال 1389 ، در راستای مقاوم­ سازی اقتصاد کشور در مقابل تهدیدات خارجی از جمله تحریم و همچنین شوک های خارجی مانند بحران­ های مالی جهانی و کاهش بهای نفت خام ، رویکرد اقتصاد مقاومتی را مطرح فرمودند .

 در بهمن ماه 1392 (فوریه 2014م ) ، نیز سیاست­­های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغ گردید. پژوهش پیشِ رو از منظر بین ­المللی به موضوع اقتصاد مقاومتی پرداخته است .

اقتصاد مقاومتی گرچه رویکردی داخلی به نظر می آید اما به دلایل زیر از ظرفیت لازم برای طرح در رسانه برون مرزی برخوردار است:

تبیین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت که اقتصاد مقاومتی نیز در قالب آن می گنجد، یکی از مهمترین اولویت های رسانه برون مرزی می باشد.

بسیاری از رسانه های مغرض غربی با مساوی دانستن اقتصاد مقاومتی با اقتصاد ریاضتی، تلاش دارند این رویکرد را از سیاستی ابتکاری به اقدامی انفعالی تبدیل کنند، بنابراین تبیین مولفه های اقتصاد مقاومتی برای مخاطبان رسانه برون مرزی اهمیت دارد .

 تببین نمونه های مشابه اقتصاد مقاومتی (مقاوم سازی اقتصاد) در عرصه بین المللی می تواند به پیشبرد این رویکرد هرچه بیشتر کمک کند . 

در چارچوب طرح موضوع اقتصاد مقاومتی، می توان ضمن تبیین پیشرفت های ایران اسلامی، زیان های وابستگی برخی از کشورهای جهان به نظام سلطه سرمایه داری را برای مخاطبان تشریح و راهکارهای مقاوم­ سازی اقتصاد در برابر آسیب های ناشی از وابستگی به نظام سلطه را مطرح نمود.

در اجرای اقتصاد مقاومتی نه تنها بسیج امکانات داخلی کشور مد نظر است، بلکه استفاده مطلوب از توانمندهای ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک کشور در ارتباط با کشورهای دیگر نیز اهمیت دارد. 

باید گفت در چارچوب اقتصاد مقاومتی ، به جز مقاوم سازی ، مفاهیمی چون تاب آوری از اهمیت خاصی برخوردار است که منظور از آن توانمند ساختن اقتصاد به نحوی است که نه تنها در برابر شوک های وارده (مانند تحریم ها و نوسان قیمت نفت و ارز و ... ) مقاومت کند، بلکه از آن به عنوان فرصتی برای توسعه استفاده نماید .

اقتصاد مقاومتی به معنای مقاوم­سازی اقتصاد در برابر شوک­ ها و تهدیدات خارجی و داخلی در علم اقتصاد قدمتی طولانی دارد . بسیاری از کشورها به دنبال چنین اقتصادی بوده ­اند و هر کشور مبتنی بر نهادهای خود، رویکردی مختص به خود را انتخاب نموده است .

در همین راستا مقام معظم رهبری (مدظله العالی ) فرموده­اند :

    " گرایش به اقتصاد مقاومتی مخصوص ما هم نیست ؛ امروز در بسیاری از کشورها ، به خصوص در این سال های اخیر ، با تکانه‌های شدید اقتصادی که در دنیا به‌وجود آمد ، کشورهای متعددی به دنبال مقاوم‌سازی اقتصاد خودشان برآمدند ؛ البته هر کشوری شرایط خاص خودش را دارد . این اقتصاد سرمایه‌داری با مشکلاتی که دارد ، از غرب و از آمریکا سرریز شد به بسیاری از کشورها و اقتصاد جهانی در مجموع ، یک کل مرتبط به یکدیگر است ، طبعاً کشورها از این مشکلات کم‌وبیش متأثر شدند ؛ بعضی بیشتر ، بعضی کمتر . بنابراین خیلی از کشورها در صدد برآمدند که اقتصاد خودشان را مقاوم‌سازی کنند ؛ به تعبیری همین اقتصاد مقاومتی را به شکل متناسب با کشورهایشان برنامه‌ریزی کنند، تحقق ببخشند. به نظر من احتیاج ما به اقتصاد مقاومتی بیش از کشورهای دیگر است ؛ ما بیشتر احتیاج داریم که اقتصاد خودمان را مقاوم‌سازی کنیم . "

در واقع در ایران ،  مفهوم اقتصاد مقاومتی علاوه بر مفهوم اقتصادی خود بار انقلابی و ارزشی نیز دارد و آن ایستادگی و مقاومت در برابر هژمونی نظام سلطه است و از این منظر حاوی پیام هایی برای تمام ملت­ های آزادی­خواه و مستقل جهان است . نظام سلطه از طریق وابسته نمودن اقتصاد کشورهای مستقل دنیا به خود و انتقال شوک های خارجی به آن ها ، همواره به دنبال تسلط بر رفتار این کشورها بوده است. اقتصاد مقاومتی با هدف رهایی از این وابستگی و آسیب­ پذیری اقتصادی می­تواند اساسی­ترین گام برای مقابله با نظام سلطه و تقویت ارزش­ های معنوی و عدالت­ خواهی و آزاداندیشی در جهان باشد. از این رو مخاطب اقتصاد مقاومتی تمام ملت­ های ستمدیده از مناسبات ظالمانه نظام سرمایه­داری است. تبیین فلسفه اقتصاد مقاومتی باعث می شود تا آن ها نیز در راستای مقاوم سازی اقتصاد خود در برابر نظام سلطه جهانی ، برنامه ای طراحی کنند تا بتوانند عزت و استقلال خود را حفظ نمایند و در عین حال در مسیر شکوفایی اقتصادی گام بردارند . البته این به این معنا نیست که آن ها نیز عیناً اصول اقتصاد مقاومتی در ایران را دنبال کنند، بلکه موضوع اصلی پیگیری یک الگوی اقتصاد مقاوم مبتنی بر شرایط فرهنگی- بومی هر کشوری است، لذا تبیین فلسفه اقتصاد مقاومتی که واکنشی به نابرابری اقتصادی عمیق در جهان تحت سلطه نظام سرمایه داری است ، برای مخاطبان جهانی اهمیت دارد.

تحریم­ های اقتصادی ظالمانه علیه ایران به بهانه­ های واهی مهمترین دلیل توجه به اقتصاد مقاومتی محسوب می­شود . این تحریم ­ها تنها مختص به ایران نبوده است . بررسی اجمالی تاریخ تحریم‌های اقتصادی در سطح جهانی نشان دهنده آن است که دولت آمریکا همواره بزرگترین سهم را در کاربرد سیاست تحریم اقتصادی داشته است . دولت آمریکا مسئول 77 مورد از کل 115 تحریم‌های اقتصادی جهان ، یعنی 67% کل تحریم ها در سال های 1918- 1990 بوده است. از سال 1990 نیز به دنبال فروپاشی اتحاد شوروی و پایان جنگ سرد، سهم آمریکا در کاربرد سیاست تحریم اقتصادی و تعداد تحریم‌های اقتصادی به شدت افزایش یافته است؛ به گونه‌ای که در سال های بین 1990-1999م سهم آمریکا در کل تحریم‌های اقتصادی جهان به 92% افزایش یافت . تنها در دوره اول ریاست جمهوری بیل کلینتون، دولت آمریکا به عنوان بزرگترین ناقض حقوق بشر ،  61 مورد تحریم اقتصادی را علیه 35 کشور جهان، به بهانه های مختلف نظیر جلوگیری از نقض حقوق بشر ؛ مبارزه با تروریسم بین المللی ؛ منع گسترش سلاح های هسته‌ای و ... به اجرا گذاشت.

    هدف اقتصاد مقاومتی ، مقاوم­ سازی اقتصاد برای بی تاثیر ساختن تحریم­ ها و شوک­ های خارجی بر اقتصاد کشور است. البته اقتصاد مقاومتی تنها محدود به دوره تحریم نیست، بلکه ایده ای برای تقویت هر چه بیشتر بنیان های اقتصادی نظام جمهوری اسلامی ایران و به تبع آن تقویت قدرت سخت افزاری و نرم افزاری در چارچوب الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت است .