IRIB World Service

پژوهش " عادی سازی مناسبات ترکیه و رژیم صهیونیستی " (با تاکید بر علل و اهداف) در تیر ماه 95 توسط واحد پژوهش‌های کاربردی برون مرزی منتشر شد.

در بخشی از این پژوهش آمده است :

روز 31 می 2010  کماندوهای رژیم صهیونیستی در چارچوب یک عملیات نظامی با استفاده از بالگرد بر روی عرشه دو کشتی غیر نظامی واقع در آب های بین المللی شرق دریای مدیترانه فرود آمدند. عملیات مذکور موجب شد روابط پر رونق ترکیه و رژیم صهیونیستی حداقل در ابعاد سیاسی و نظامی - امنیتی ، به مدت 6 سال دچار رکود شود .

در آن روز تعدادی از کماندوهای دریایی شایتت shayetet 13  که یگان ویژه ای در وزارت جنگ رژیم صهیونیستی است ، با استفاده از بالگرد بر عرشه دو کشتی از کاروان متشکل از 6 کشتی غیر نظامی که حامل 10000  تن کالای ضروری به ارزش 20 میلیون دلار برای مردم غزه بود ، فرود آمدند . کماندوها  در برابر مقاومت 650  امدادگر که قصد داشتند از طریق دریا محاصره رژیم صهیونیستی بر غزه را که از 27 آغاز شده بود ،  بشکنند ، اقدام به شلیک گلوله کردند و 10 نفر را کشتند . 9 نفر از کشته شدگان و تعدادی نیز از 54 نفر غیر نظامی که در این عملیات به دست کماندوهای صهیونیست مجروح شدند ، شهروند ترکیه بودند .

دولت ترکیه بلافاصله خواستار تشکیل جلسه اضطرای شورای امنیت سازمان ملل شد . جلسه مشابهی را نیز در ناتو تشکیل داد . ماحصل تلاش های آنکارا ، تشکیل کمیته حقیقت یابی از سوی شورای امنیت بود که گزارش نهایی آن ، موسوم به گزارش پالمر ، در سپتامبر 2010 م منتشر شد . در این گزارش تنها از رژیم صهیونیستی بابت کاربرد زیاد از حد خشونت علیه غیر نظامیان ناوگان آزادی غزه   انتقاد و در مقابل بر حق رژیم صهیونیستی در محاصره غزه تاکید شده بود .

اعتراض دولت ترکیه به این گزارش نتیجه ای در بر نداشت . در خواست مستقیم آنکارا از تل آویو بابت عذر خواهی و جبران خسارت و همچنین پایان محاصره غزه نیز بی پاسخ ماند . بدین ترتیب در سپتامبر 2010 م دولت ترکیه به فرمان رجب طیب اردوغان روابط این کشور با رژیم صهیونیستی را به درجه دوم تنزل داد و به مقامات بلند پایه رژیم صهیونیستی مستقر در ترکیه ، از جمله سفیر این رژیم ، سه روز مهلت داد تا خاک ترکیه را ترک کنند . اردوغان همچنین اجرای توافق نامه های گسترده و متعدد نظامی – امنیتی بین آنکارا و تل آویو را به حالت تعلیق در آورد . در سال های بعد انتقادهای تند مقامات آنکارا و تل آویو از یکدیگر بخشی ثابت در میان اخبار مربوط به ترکیه و رژیم صهیونیستی را تشکیل می دادند . در واقع این انتقاد ها از سال 2008 شدت یافته بود . در آن سال رژیم صهیونیستی از ترکیه بابت برقراری روابط با حماس انتقاد کرده بود. ترکیه نیز در همان سال اقدام رژیم صهیونیستی در حمله به نوار غزه تحت حاکمیت حماس را محکوم کرده بود . سال بعد در ژانویه 2009 در مجمع داووس در نشست مربوط به طرحی با عنوان " غزه ؛ مدل صلح در شرق مدیترانه " اردوغان به شدت از شیمون  پرز ، رئیس جمهوری وقت رژیم صهیونیستی ، انتقاد کرده بود .

در نیمه اکتبر همان سال با سفیر ترکیه در تل آویو که برای پاسخگویی درباره رویکرد منفی یک سریال ترک به رژیم صهیونیستی ، به وزارت خارجه رژیم صهیونیستی فراخوانده شده بود ، توهین آمیز رفتار شد . چند ماه بعد از آن بود که حمله نظامیان به ناوگان آزادی غزه تیرگی روابط ترکیه و رژیم صهیونیستی را به اوج رساند .

دولت ترکیه برای از سر گیری روابط با رژیم صهیونیستی سه شرط تعیین کرد . آنکارا خواسته بود تا تل آویو بابت خسارت جانی به شهروندان ترک کشته شده در عملیات 31 می 2010 عذرخواهی کند، به لحاظ مالی خسارات مذکور را جبران نماید و به محاصره غزه پایان دهد. بنیامین نتانیاهو ، نخست وزیر رژیم صهیونیستی ، با میانجی گری باراک اوباما ، در مارس 2013 ، در تماسی تلفنی با اردوغان بابت کشته شدن شهروندان ترک عذرخواهی و تعهد دولتش را به پرداخت 2 میلیون دلار خسارت به آسیب دیدگان از حمله مذکور اعلام کرد . بدین ترتیب یکی از سه شرط آنکارا تحقق پیدا کرده بود. تل آویو به اجرای شرط دوم نیز متعهد شده بود، اما در تلاش رژیم صهیونیستی برای ترمیم مناسبات با ترکیه، شرط "پایان محاصره غزه" نادیده گرفته شد. با این همه آن چه مانع شد در سه سال بعدی روابط دو طرف به سطح گذشته برنگردد، شرطی بود که نتانیاهو برای اردوغان تعیین کرده بود و از وی خواسته بود متعهد شود که دیگر علیه رژیم صهیونیستی زبان به انتقاد نگشاید . طرح همین شرط سبب شد پیش نویس توافق نامه ای که در ژانویه 2014 برای ترمیم روابط آنکارا و تل آویو تهیه شده بود به امضا نرسد و خیز دو طرف برای برقراری مجدد روابط سیاسی و امنیتی – نظامی ناکام ماند .

با این وجود در اوج اختلافات دو طرف حجم تجارت دو جانبه را از 2 و 6 دهم میلیارد در 2009 به 5 میلیارد دلار در 2013 رسید  . چنین حجم تجاری آن هم در دوران سردی روابط به معنای آمادگی دو طرف برای شروع مجدد روابط دو کشور است. بدین ترتیب ترکیه علیرغم شعارهای دفاع از آرمان فلسطین حاضر نشد که در این دوره از اهرم فشار اقتصادی علیه رژیم صهیونیستی استفاده کند.

از سال 2015 در لابلای اظهارات مقامات ترکیه نشانه هایی دال بر تمایل آنکارا به ترمیم روابط با رژیم صهیونیستی دیده می شد . پس از آن اخباری از ملاقات محرمانه روسای سازمان های اطلاعات دو طرف در کشوری اروپایی منتشر شد . اردوغان در مارس 2016 در آمریکا با وزیر انرژی رژیم صهیونیستی دیدار کرد  و دیدارهای مقام های ترکیه و رژیم صهیونیستی در لندن ، ژنو و سوئد تکرار شد و در نهایت در 27 ژوئن خبر امضای توافقنامه نهایی عادی سازی روابط اعلام شد . 

شش سال از حادثه خونین کاروان معروف به آزادی غزه گذشته است . اردوغان که این بار بر کرسی ریاست جمهوری تکیه زده است اعلام کرد روابط ترکیه با رژیم صهیونیستی با توافق طرفین به عالی ترین سطح دیپلماتیک برمی گردد . سفرای دوطرف دوباره در محل خدمت خود حاضر خواهند شد و تمامی روابط نظامی – امنیتی تل آویو و آنکارا از جمله مانور نظامی مشترک شان با آمریکا ، از سر گرفته می شود . اما این توافق از صرف بازگشت به سطح روابط گذشته فراتر رفته است . در چارچوب توافقی که امضا و بلافاصله هم در کابینه امنیتی رژیم صهیونیستی تصویب گردید ، ترکیه متعهد شده است از تعقیب قانونی سربازان اسرائیلی فاعل در حوادث کاروان آزادی غزه انصراف دهد و دیگر هیچ شکایتی علیه نظامیان مذکور نپذیرد .

رژیم صهیونیستی نیز  پذیرفته است که از خواست خود برای اخراج حماس از ترکیه صرف نظر کند . در مقابل ترکیه هم قبول کرده است که افراد کلیدی حماس در اداره دفاتر این گروه در ترکیه نقشی نداشته باشند. ترکیه همچنین متعهد شده است اجازه ندهند از این دفاتر برای عملیات تروریستی علیه رژیم صهیونیستی استفاده شود . همچنین فعالیت حماس در ترکیه تحت نظارت مشترک میت (سازمان اطلاعات ترکیه ) و موساد قرار می گیرد . در واقع در توافق آنکارا و تل آویو ، رژیم صهیونیستی به ترکیه برای نفوذ به غزه بمنظور کنترل حماس امکان داده است . بدین ترتیب نه تنها شعارهای ترکیه در حمایت از آرمان فلسطین تحقق نمی یابد بلکه آنکارا با این توافق ماموریت دارد ، موجب استحاله تفکر مقاومت در حماس شود .