انتشار پژوهش "جریان شناسی گروه های تکفیری متحد داعش در اقصی نقاط جهان"
پژوهش "جریان شناسی گروه های تکفیری متحد داعش در اقصی نقاط جهان " در دی ماه سال جاری توسط واحد پژوهشهای کاربردی برون مرزی منتشر شد.
در بخشی از این پژوهش با تاکید بر اینکه بسیاری از گروه های تکفیری که با داعش بیعت کرده اند، قبل از این گروه تروریستی وجود داشته و فاقد توان و قدرت تاثیر گذاری هستند، آمده است:
گروه های تکفیری را می توان از زوایای مختلف دسته بندی کرد. یکی از این معیارها، حوزه جغرافیایی فعالیت آنهاست. از این منظر می توان آنها را این گونه دسته بندی کرد:
خاورمیانه:
علاوه بر گروه های تروریستی داعش و جبهه النصره ، گروه های تکفیری فعال در خاورمیانه در کشورهای عراق، سوریه، لبنان، یمن، مصر و فلسطین فعالیت دارند. انصار الاسلام، لواء احرار السنه در بعلبک لبنان ، شاخه القاعده در یمن، جماعه انصار دعوه الاسلامیه و جیش الصحابه مهمترین گروه های تکفیری فعال در خاورمیانه محسوب می شوند.
در میان گروه های تکفیری در خاورمیانه، انصارالاسلام ، سابقه بیشتری دارد. این گروه تکفیری در دهه 1990 میلادی و با انشعاب از جنبش اسلامی در کردستان عراق( (IMK و همزمان با گروه هایی مانند حماس، توحید و گروه سوران به وجود آمد.
این گروه تکفیری در دوره قبل از سقوط صدام، یعنی اول سپتامبر سال 2001 میلادی تحت عنوان جندالاسلام فعالیت خود را آغاز کرد. انصارالاسلام با القاعده در عراق همکاری می کرد و حتی برخی از نیروهای آن در افغانستان آموزش می دیدند. انصارالاسلام در آغاز، حلبچه را به عنوان مقر اصلی خود انتخاب کرد اما از آنجا اخراج شد.اگرچه این گروه کُرد بود، اما تروریستانی از اعراب عراق و دیگر کشورهای عربی و حتی افغانستان در آن حضور داشتند. انصارالاسلام در سال 2013 میلادی اختلافات زیادی با داعش داشت و از ایمن اظواهری خواست تا بین آنها میانجیگری کند. با این وصف، گروه تروریستی داعش در اگوست 2014 میلادی تصاویری از اعلام بیعت انصارالاسلام را منتشر کرد.
در حالی که بیش از 90 درصد نیروهای انصارالاسلام به تروریستان داعش پیوسته اند، اما هنوز برخی از آنها بویژه کسانی که در سوریه حضور دارند، از پیوستن به داعش امتناع می کنند.
آفریقا: لیبی، تونس و الجزایر سه کشور مهم شمال آفریقا هستند که گروه های تکفیری متعددی در این کشورها فعالیت دارند.یکی از ویژگی های این منطقه، پیوستگی گروه های تکفیری به یکدیگر و حتی اسامی مشابه مانند انصار الشریعه است. از نظر اهمیت، لیبی مساعدترین زمینه را برای فعالیت گروه های تکفیری دارد، به گونه ای که عملا پس از داعش، برخی از گروه های تکفیری در لیبی تشکیلاتی شبیه خلافت ایجاد کردند و مناطقی از قلمرو لیبی را در کنترل خود قرار دادند. گروه های تکفیری متحد داعش در شهر درنه لیبی که 80 هزار نفر جمعیت دارد و در نزدیکی شهر بنغازی است، امارت اسلامی تشکیل داده و نهادهایی مانند حدود و حسبیه را ایجاد کرده اند.
در الجزایر نیز گروه های تکفیری فعالیت دارند. گروه تکفیری جند الخلیفه با به گروگان گرفتن « هرو گوردل» و پخش تصویر تهدید آمیز برای گردن زدن وی ، برای قطع حملات دولت فرانسه به گروه تروریستی داعش، ضرب الاجلی 24 ساعته تعیین کرد.
غیر از منطقه شمال آفریقا، سایر مناطق بویژه غرب آفریقا، مرکز و شاخ آفریقا برای فعالیت گروه های افراطی و تکفیری زمینه مساعدی دارند. در این منطقه گروه تروریستی بوکوحرام وجود دارد.
بوکوحرام از گروه های تکفیری شاخصی است که پس از داعش، در بخشی از نیجریه اعلام به اصطلاح خلافت اسلامی کرد و با اقدامات افراط گرایانه مانند ربودن دانش آموزان دختر و فروش آنها به عنوان برده و یا خواندن خطبه عقد آنها برای نیروهای خود در صدر گروه های تکفیری قرار گرفته است. بوکوحرام از دو کلمه «بوکو» در زبان قبیله هوسا به معنی Bookیا «کتاب» و واژه عربی «حرام» تشکیل شده است.
آنها مخالفان خود را «یان بوکو» می نامند و به معنی کسانی که اهل کتاب هستند ولی از خدا روی برگردانده اند . بوکوحرام یک گروه فراملی نیست بلکه گروهی منطقه ای است. اعضاء این گروه تروریستی از کشورهای نیجر، چاد، نیجریه و سودان تشکیل شده اند. هدف بوکوحرام ایجاد دولتی بر اساس شریعت اسلامی مد نظر این گروه در شمال نیجریه و سپس سراسر این کشوراست.
اگرچه اغلب گفته می شود گروه تروریستی بوکوحرام در سال2002 میلادی توسط محمد یوسف ایجاد شد اما برخی پژوهشگران براین اعتقادند که این گروه قبل از سال 2002 میلادی نیز تحت عناوین دیگری چون طالبان نیجریه و یوسفیه فعال بوده است. به هر حال محمد یوسف به عنوان رهبر بوکوحرام شناخته می شود. وی در سال 2002 میلادی از سوی« کمیته شیوخ» این گروه به عنوان« رئیس العام» انتخاب شد. این گروه در آن سال ها با نام های« یوسفیه»، «طالبان نیجریه» و« مهاجرین» شناخته می شد.
با کشته شدن یوسف در سال 2009 میلادی، گروه متبوع وی انشعاب پیدا کرد و حداقل به شش گروه تقسیم شد. اگرچه ممکن است این تقسیم بندی برای در امان ماندن از دست نیروهای امنیتی نیجریه بود اما این گروه ها از نظر تاکتیک نیز با هم اختلاف دارند و خشن ترین و تندروترین آنها، شاخه تحت رهبری ابوبکر شیکائواست. وی بر خلاف یوسف که به شیوه مهاجرت و جدایی پیروانش از جامعه نیجریه و امر به معروف و نهی از منکر معتقد بود، با اقداماتی نظیر آدم ربایی گسترده، به یک از خشن ترین رهبران گروهای تکفیری تبدیل شده و تاکنون فجایع گسترده انسانی در آفریقا ایجاد کرده است. ابوبکر شیکائو رهبر بوکوحرام هفتم مارس 2015 میلادی طی یک پیام ویدیویی با داعش اعلام بیعت کرد. در 12 مارس ابومحمد العدنانی با تایید خبر بیعت بوکوحرام اعلام کرد که خلافت اسلامی تا غرب آفریقا توسعه می یابد.
در قاره آفریقا گروه های تکفیری دیگری بویژه در کشور مالی فعالیت دارند. یکی دیگر از گروه های تروریستی، گروه الشباب است. نام اصلی این گروه «حرکه الشباب المجاهدین» است شاخه نظامی« شورای دادگاههای اسلامی سومالی بود که در نیمه دوم سال 2006 میلادی بر جنوب سومالی کنترل یافت. به رغم حمله گسترده ارتش اتیوپی و سومالی در سال 2007 میلادی به الشباب، این گروه قوم و قبیله محور توانست خود را حفظ کرده و به حملاتش در مرکز سومالی ادامه دهد . الشباب یک گروه منسجم نیست و از قبایل مختلف با اهداف متفاوت تشکیل شده است. الشباب دارای پیوند مستحکمی با القاعده است و حتی گفته می شود رهبران آن در افغانستان آموزش دیده اند. این گروه تندور در عین حال که متحد گروه تروریستی بوکوحرام است، اما از اعلام رسمی بیعت با داعش خودداری کرد. الشباب در سال 2012 میلادی رسما با القاعده بیعت کرد. با این وصف در شبکه های اجتماعی، ویدئوهایی پخش شده است که در آن برخی از اعضاء الشباب، حمایت خود را از داعش اعلام کرده اند.
جنوب آسیا: تعدادی از گروه های متحد داعش در منطقه جنوب آسیا قرار دارند. علاوه بر این با توجه به موقعیت و بستر مناسب منطقه جنوب آسیا، گروه های تکفیری بسیاری از کشورهای منطقه بویژه آسیای مرکزی و قفقاز نیز در جنوب آسیا فعال هستند. برخی از گروه های تکفیری با انشعاب از القاعده و طالبان به داعش پیوسته اند. از زمانی که شش نفر از فرماندهان تحریک طالبان پاکستان، بیعت خود را با ابوبکر البغدادی اعلام کردند، موج رقابت داعش و طالبان برای عضوگیری گروهی در پاکستان و افغانستان شدت گرفته است.
در جنوب آسیا گروه های تکفیری دیگر چون جندالله وجود دارند که در پاکستان فعالیت دارند. 5 نفر از اعضاء گروه تکفیری جندالله ، با داعش دیدار کرده و با پخش نوار ویدیویی، حمایت خود را از آن اعلام کرده اند. جریان تکفیری گری به هند نیز کشیده شده و گروه کوچک انصار التوحید نیز در این کشور فعال شده است.
انصار التوحید گروهی تروریستی است که از جوانان افراطی هندی برای پیوستن به تکفیری ها در عراق، سوریه و افغانستان دعوت کرده و حتی برای اقدام علیه دولت مرکزی هند نیز آماده شده است. انصار التوحید با شاخه رسانه ای خود ، « الاصحاب» دولت هند را به دلیل تبعیض و رعایت نکردن حقوق مسلمانان مورد حمله قرار داده و به دنبال تحریک جوانان برای پیوستن به گروه خود است. هدف آن برانداختن سلطه هندوها و ایجاد به اصطلاح خلافت اسلامی در هند است. این گروه که در ماه می 2014 میلادی تشکیل شد، در اکتبر همین سال با داعش بیعت کرد.
رهبرانصار التوحید که بیشتردر نواحی هم مرز با پاکستان فعال است، در بیانیه ای خطاب به هواداران خود از آنها خواست "اگر در موقعیتی قرار گرفتید که می توانید اتباع کشورهایی که علیه (به اصطلاح) دولت اسلامی در عراق اعلام جنگ داده اند، آمریکایی یا اروپایی، کانادایی یا استرالیایی یا هر کافری که اعلام جنگ با دولت اسلامی را داده، بکشید."عبدالرحیم الهندی رهبر انصار التوحید در حالی که زیر پرچم داعش در کوبانی می جنگید، کشته شد.
آسیای مرکزی و قفقاز: جریان تکفیری گری به برخی از کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز نیز سرایت کرده است، مجاورت با افغانستان موجب شده که تکفیری گری در آسیای مرکزی تشدید شود. گروه های شبه نظامی و تکفیری آسیای مرکزی در افغانستان و بویژه مناطق قبایلی پاکستان سابقه حضور دارند. در هفتم سپتامبر 2014 میلادی جنبش اسلامی ازبکستان ، حمایت خود را از داعش اعلام کرد. رهبر این جنبش اعلام کرد:« من از طرف تمام نیروها و اعضاء این جنبش بر اساس وظایف مقدس اعلام می کنم که ما در همان راه (به اصطلاح) دولت اسلامی که جنگ بین اسلام و کافران است، قرار می گیریم. برخی از رهبران گروه تکفیری جماعت صابری شاخه ازبک نیز ، که با داعش اعلام بیعت کرده اند، در حمص و حلب می جنگند و رهبر آن عمر الشیشانی (عمر چچنی) است. برخی منابع از کشته شدن وی در اواخر 2015 میلادی خبر داده اند. شاخه ازبکی جماعت امام البخاری نیز از گروه های تکفیری آسیای مرکزی است که 29 اکتبر 2014 میلادی با داعش بیعت کرد.