IRIB World Service

پژوهش " چالش های مهاجرت مسلمانان در اروپا " در دی ماه سال جاری توسط واحد پژوهش های کاربردی برون مرزی منتشر شد

در بخشی از این پژوهش آمده است:

موضوع مهاجرت در دهه های اخیر بویژه بعد از بحران سوریه به یکی از جدی تری چالش های سیاسی- امنیتی کشورهای اروپایی تبدیل شده است. به گونه ای که در سال های 2015-2014 میلادی نشست های فراوانی در سطح نهاد های مختلف اتحادیه اروپا در رابطه با چگونگی برخورد با روند رو به رشد مهاجرت به اروپا برگزار شد.  با توجه به تعارضی که کشورهای اروپایی در رابطه با پذیرش مهاجران دارند، این نشست ها نتوانسته است به یک همبستگی سیاسی در سطح اتحادیه اروپا بیانجامد. 

در سال های اخیر موضوع مهاجرت و تصمیمات مربوط به آن در اتحادیه اروپا از حوزه های اجتماعی وارد حوزه های سیاسی- امنیتی شده است و همین امر منجر به بروز یکسری چالش ها برای دولت های اروپایی و مهاجران از یک سو و تقویت احزاب راست افراطی و نیز ایجاد جنبش هایی نظیر پگیدا و نهایتاً نقض حقوق مهاجران از سوی دیگر شده است.

از جمله مهمترین چالش های  مهاجرت از دیدگاه اروپایی ها،  گرایش برخی از مهاجران مسلمان  به گروه های تکفیری از سوی نسل های دوم و سوم مهاجران مسلمان است که امنیت اجتماعی اروپا را در معرض تهدیدات جدی قرار داده است.  هرچند  آبشخور فکری گرایش برخی از مهاجران مسلمان به افراط گرایی ، وهابیت است اما نمی توان یک دلیلی ساده را برای چرایی ظهور این پدیده بیان کرد. این مهاجران از کشورهای مختلف با زمینه های اجتماعی - اقتصادی و فرهنگی مختلف وارد اروپا می شوند و  به دلایل مختلف در معرض فرایند رادیکالیسم قرار می گیرند. در این راستا می توان به عواملی چون بحران هویت ، تجربه تبعیض نژادی و محرومیت نسبی، سیاست خارجی تهاجمی غرب و  اهانت به مقدسات اسلامی و اسلام ستیزی اشاره  کرد. از دیدگاه محققان اروپایی تفکر افراطی که پایه بسیاری از خشونت های تروریستی می باشد، به صورت تدریجی و در چارچوب یک فرایند رشد پیدا می کند که تحت عنوان فرایند رادیکالیسم نام برده شده است. این فرایند شامل چهار مرحله پیش رادیکالیسم، شناسایی و ایمان آوری، اقناع و آموزه سازی ( مواجه با مبلغان افراطی، حضور در شبکه های اجتماعی، محیط زندگی و همتایان)  و مرحله اقدام تروریستی می باشد.

در ادامه آمده است :  امنیتی کردن مهاجرت به منظور بسیج حمایت عمومی چالش دیگر کشوهای اروپایی درپاسخ به چالش های هویت های ملی است.  دولت های اروپایی با کشاندن پدیده مهاجرت به حوزه های امنیتی، تلاش می کنند تا مشروعیت سیاست ها  و تصمیمات خود را در برخورد با مهاجران افزایش دهند و بازخورد منفی آن را در سطح جامعه کاهش دهند. در چنین شرایطی رفتار های فرا قانونی و حتی استفاده از خشونت به منظور کنترل و مهار آن تهدید، به راحتی از سوی دولت ها امکان عملیاتی شدن پیدا می کند و نقض حقوق مهاجران در راستای عبارت امنیت ملی توجیه پذیر می شود.

چالش بعدی کشورهای اروپایی، تأثیر مهاجرت بویژه مهاجران مسلمان، در بهم ریختن توازن جمعیتی جوامع اروپایی است، بسیاری از آمار ها از نرخ رشد بالای جمعیت مسلمان اروپایی در مقایسه با بومیان حکایت دارد. این آمارها جوان بودن میانگین سنی مسلمانان اروپا را در مقایسه  با بومیان اروپا  تأیید می کند. بر این اساس،  گروه ها و احزاب راست افراطی همواره نسبت به خطر برتری جمعیت مسلمان اروپا در دهه های آینده هشدار می دهند و آن را  زنگ خطری برای کلیسا، فرهنگ و هویت اروپایی تلقی می کنند.

تراژدی غرق شدن مهاجران اروپا چالش جدی دیگری است که افکار عمومی و سازمان های حقوق بشری را متوجه ناکارآمدی سیاست های اروپا در رابطه با مهاجرت کرده است. مداخلات نظامی غرب و بی ثباتی سیاسی در کشورهایی چون سوریه، افغانستان، عراق،  لیبی و اریتره این کشورها را به عرصه فعالیت قاچاقچیان انسان تبدیل کرده است که در نتیجه آن همواره شاهد موج گسترده مهاجرت و غرق شدن بسیاری از مهاجرانی بوده ایم که از مسیر دریای مدیترانه با هزاران آرزو و امید به قصد اروپا حرکت می کنند.

تأثیرات مثبت مهاجرت در رشد اقتصادی کشورهای اروپایی موضوع دیگری بود که در پژوهش حاضر بررسی شد. هرجند بسیاری از سیاستمداران همگام با افکار عمومی  و به منظور بهره برداری تبلیغاتی، حضور مهاجران مسلمان در کشورهای خود را چالشی برای اقتصاد اروپا بویژه برای اشتغال و خدمات اجتماعی تلقی می کنند، اما بسیاری از محققان مستقل غربی ، حضور مهاجران در کشورهای اروپایی را عاملی برای تحریک بازار و اشتغال زایی می دانند. آنها بر اساس داده های آماری معتقدند که حضور مهاجران با توجه اینکه اکثرا در رده سنی کار هستند، به رشد اقتصادی کشورهای اروپایی کمک کرده و زمینه های تولید ثروت و ارزش افزوده را فراهم کرده است.

بخش دیگر تحقیق به موضوع چالش های مهاجران مسلمان در اروپا  پرداخته است.

 امروزه امنیتی شدن مهاجرت،  نگاه امنیتی غرب به اسلام و گسترش اسلام هراسی، اعمال تبعیضات اجتماعی  در مواجه با بسیاری از مهاجران مسلمان و احیای ناسیونالیسم پرخاشگرانه و فعالیت های جنبش هایی نظیر پگیدا از مهمترین چالش ها و معضلاتی می باشند که مهاجران مسلمان با آن مواجه هستند.

امنیتی شدن مهاجرت در کشورهای اروپایی،  نوع برخورد با مهاجران مسلمان را  هویت- محور کرده و در راستای آن موضوع مهاجرت به مثابه چالشی علیه هویت ملی کشورهای اروپایی نگریسته می شود. همین امر فضا را برای خیزش گروه ها و احزاب راست افراطی در کشورهای اروپایی و تشدید خشونت های سیاسی- اجتماعی  علیه مهاجران و برگزاری تظاهرات متعدد توسط جنبش پگیدا فراهم کرد. امنیتی شدن اسلام در اروپا  زمینه گسترش اسلام هراسی شده است. امنیتی شدن اسلام  فراتر از یک کنش زبانی،  تبدیل به یک رفتاری شده است که حقوق بسیاری از مهاجران مسلمان را تحت تأثیر قرار داده است. از یک سو، اقدامات خشونت آمیز  توسط برخی از گروه های افراطی که ادعای مسلمانی دارند ولی در اصل به سرویس های امنیتی غرب و رژیم های مرتجع عربی وابسته اند، و از سوی دیگر، باز نمایی تصویر خشونت آمیز از اسلام در رسانه های غربی در تشدید پدیده اسلام هراسی  در اروپا تأثیر گذار بوده اند.

احیای ناسیونالیسم پرخاشگرانه چالش دیگری است که مهاجران در اروپا با آن مواجه هستند.  ناسیونالیسم پرخاشگرانه نتیجه ظهور و قدرت یابی احزاب و گروه های افراطی راست گرا در اروپا می باشد.  معمولا احزاب راست در اروپا خود را مدافع ارزش های سنتی و حافظ هویت فرهنگی جامعه معرفی می کنند. این احزاب حضور مهاجران در اروپا را از یک سو  به علت عدم ادغام در فرهنگ اروپایی به عنوان بزرگترین تهدید هویتی و فرهنگی  و از سوی دیگر عامل  بیکاری و مشکل اشتغال تلقی می کنند. لذا، بر اساس احساسات ضد مهاجرت یا نژاد پرستی فرهنگی، حامی برخورد های خشونت طلبانه علیه مهاجران هستند.

اعمال تبعیضات اجتماعی علیه مهاجران معضل قدیمی است که همواره بسیاری از مهاجران مسلمان با آن درگیر بوده اند. محدودیت هایی بر سر اشتغال، حجاب و پوشیدن روسری، اجرای برنامه های مذهبی، موانع اداری در ساخت مساجد جدید یا توسعه مساجد قدیمی، نظارت و کنترل بر امامان جماعت،  اکراه دولت های اروپایی در کمک مالی به مدارس اسلامی، و...نمونه هایی از این تبعیضات اجتماعی علیه مهاجران مسلمان هستند.

در بخش دیگر این پژوهش، تاثیر مداخلات نظامی و اشغالگری قدرت های غربی در خاورمیانه بر گسترش پدیده مهاجرت مورد بررسی قرار گرفته است. امروزه بر هیچ کس پوشیده نیست که مهمترین عامل در شکل دهی به موج جدید مهاجرت به اروپا ، حمایت غرب از تروریست های تکفیری از جمله داعش و ایجاد بحران و درگیری در سوریه ، عراق ، افغانستان و لیبی بوده است.  با توجه به اینکه بخش اعظم مهاجران را اتباع سوری تشکیل می دهند، این موضوع به خوبی تأثیر مداخله جویی های نظامی غرب، بی ثباتی سیاسی و بحران های امنیتی بر گسترش پدیده مهاجرت را نشان می دهد. طبیعی است که قدرت های غربی به علت حمایت از گروه های تروریستی – تکفیری در سوریه و تضعیف دولت مرکزی،  نقش اصلی را در بی ثباتی و گسترش داعش در مناطق سوریه و عراق و در نتیجه تشدید مهاجرت به کشورهای اروپایی داشته اند. در این راستا،  گسترش جنایات و تهدیدات جانی داعش از یک سو و از دست دادن کسب و کار از سوی دیگر، منجر به شکل گیری  پدیده "مهاجرت برای بقاء"  شده است.

 در پایان قوانین و رویکردهای کشورهای اروپایی در رابطه با مهاجرت و نسبت آن با حقوق بشر مورد بحث قرار گرفته است. یکی از مهمترین علل شرایط بحرانی در حوزه مهاجرت  در اروپا  تفسیرهای متفاوت از قوانین پیشین، سیاست های متناقض و نبود قوانین یکپارچه مهاجرت در اتحادیه اروپا است.  از یک طرف کشورهای اروپایی سیاست های جنگ طلبانه در برخی کشورهای آسیایی و افریقایی همچون سوریه و لیبی را دنبال می کنند و از سوی دیگر حاضر به پذیرش معقولانه عواقب و تبعات جنگ و خشونت طلبی در این کشورها نیستند و با  اعمال سخت گیری های فراوان در  سرحدات مرزی و وادار کردن آنها برای اقامت در اردوگاه های اجباری که از کمترین امکانات رفاهی برخوردار نیستند، اصول اولیه حقوق بشر را که خود منادی آن هستند زیر پا گذاشته و مشکلات فراوان  انسانی برمهاجران بی پناه تحمیل کرده اند.