انتشار پژوهش

سری جدید مجموعه راهبرد‌های پژوهشی رسانه‌ای و کاربردی با موضوع "سقوط پرسش برانگیز بازار نفت از ژوئن 2014: تکانه‌ای متعارف یا توطئه؟" در اسفند ماه 1393 توسط واحد پژوهش‌های کاربردی برون مرزی منتشر شد.

در خلاصه این پژوهش می‌خوانیم:

سقوط شدید و شتابان بهای نفت خام در بازارهای جهانی از تابستان 2014 از نظر اکثر تحلیل گران نفتی، رویدادی پیچیده، کم سابقه و حتی ناگهانی در نوع خود محسوب میشود. در اواسط ژوئن2014 میانگین بهای نفتهای پایه و شاخص در بازارهای جهانی 110 دلار برای هر بشــکه بود. این قیمت در یک رونــد نزولی ناگهــانی و مستمر، تا آخرین روزهای این ســال، به حدود50 دلار برای هر بشکه کاهش یافت.

از نظر کارشناسان نفتی، بیتردید، امریکا و عربستان سعودی نقش اصلی را در سقوط بازار نفت در سال 2014 بازی کردهاند. اختلاف نظر تحلیلگران، تنها بر سر انگیزههای این دو کشور است .گروهی با تکیه بر انگیزههای اقتصادی، سقوط بازار نفت را نتیجه رقابت میان امریکا و عربستان بر سر تصاحب سهم بیشتر در عرضه نفت به بازار میدانند و از "جنگ قیمت" میان این دو تولیدکننده بزرگ نفت سخن میگویند". گروهی دیگر با توجه به تحریمهای امریــکا و غرب علیه ایران بر سر مساله هستهای و روسیه بر سر بحران اوکراین بر انگیزههای سیاسی تاکید میکنند و سقوط بهای نفت را به حساب توطئه مشترک امریکا و عربستان سعودی میگذارند. علاوه براین‌ها، کاهشهای پیدرپی پیشبینیها و برآوردهای موسسات غربی، بویژه آژانس بینالمللی انرژی درباره رشد اقتصادی و نیاز جهان به نفت، عامل مهمی در سقوط بهای آن به حساب میآید. این عامل به نوبة خود، به عامل روانی سقوط بهای نفت، یعنی شکلگیری چشماندازها و انتظارات منفی موثر بر رفتار معاملهگران، دلالان و سفتهبازان نفتی، کمک کرد.

می توان گفت، سقوط پرسش برانگیز و سریع قیمت نفت از تابستان 2014 بویژه با توجه به عوامل نامتعارف و غیرقابل پیشبینی آن، یک شوک شدید و دامنهدار بوده است که به بحران تبدیل شده است. حتی بدون در نظر گرفتن اینکه عامل این سقوط، سیاسی بوده یا ساختاری، حداقل میتوان گفت همه اقتصادهای متکی به فروش نفت، با یک بحران واقعی روبهرو شدهاند. در طرف مقابل پیامد کلی بحران سقوط قیمت نفت، به راه افتادن یک جریان بسیار بزرگ انتقال ثروت از کشورهای صادرکننده نفت به کشورهای مصرف کننده آن نظیر امریکا و اروپا بوده است.

در این روند و با استناد به قراین و شواهد متعدد می توان گفت :

● سقوط قیمت نفت پس از ناامیدی آمریکا از امکان عقبنشینی هستهای ایران در مذاکرات مستقیم دو طرف در ژنو در ماه ژوئن 2014، با لغو ممنوعیت 40 ساله صدور نفت آمریکا کلید زده شد.

● شدت یافتن روند سقوط بازار نفت یا سقوط آزاد آن را در اوج سرمای زمستان که به روال معمول باید شاهد افزایش فصلی قیمت باشد، نشانه دیگری از وضعیت نامتعارف بازار نفت میتوان دانست.

● افزایش بیسابقه تولید نفت شیل با استفاده از فنآوری بحث برانگیز فراکینگ و برداشت از ذخایر تجاری نفت، امکان بازی آمریکا با قیمت جهانی آن را فراهم آورده است.

● ظرفیتهای نفتی آمریکا به تنهایی نمیتوانست بهای نفت را از بشکهای 110 دلار در ژوئن 2014 به کمتر از نصف تا پایان این سال کاهش دهد. بویژه اگر با واکنشی مناسب از سوی اوپک در اجلاس نوامبر 2014 این سازمان روبهرو میشد.

● این گمانه منطقی است که هدف از فراخوانی غیرمنتظره وزیر خارجه عربستان به وین و دیدار شتابزده وی با وزیر خارجه امریکا، همزمان با مذاکرات هستهای ایران و 1+5 و چهار روز پیش از نشست 27 نوامبر 2014 اوپک در این شهر، جلوگیری از توافق اوپک برای کاهش سقف تولید بوده است.

● عربستان علاوه بر جلوگیری از کاهش تولید اوپک، با تخفیفهای پی در پی در قیمت فروش نفت خود و موضعگیریهای نامناسب، چشمانداز بازار نفت را تخریب کرده و با تقویت عامل روانی منفی، در پائین آوردن بهای نفت به آمریکا کمک کرده است. بنظر می رسد ریاض، نگران کاهش اهمیت ژئوپلیتیک عربستان سعودی برای آمریکا و غرب است. چرا که افزایش تولید نفت در آمریکا و کاهش وابستگی این کشور به واردات نفت از عربستان می تواند، نشانهای از تغییر جهت قطب نمای سیاست خارجی ایالات متحده از خاورمیانه به سمت شرق آسیا و چالش راهبردی با ابرقدرت نوظهور چین باشد.

● نفت، سیاسی ترین "کالای پایه" است و با توجه به اهمیت راهبردی آن به عنوان منبع اصلی انرژِی جهان در یک قرن اخیر، منبع مهم قدرت و ثروت به حساب میآید. بنابراین، نادیده گرفتن دخالت عامل سیاسی در تحلیل بحرانهای بزرگ نفتی، بویژه بحران کنونی، کاملاً اشتباه است.

● سقوط بازار نفت از تابستان 2014، در واقع یک "پروژه آمریکایی" یا "تهاجم نفتی" کاملاً برنامهریزی شده است که با کمک عربستان و برخی دیگر از اعضای اوپک به اجرا درآمده و هدف آن، فروپاشی اقتصاد حاکمیتهای مستقل سیاسی اما وابسته به نفت، یعنی ایران، روسیه، ونزوئلا و چند کشور دیگر است. این پروژه در ادامه تحریمهای همه جانبه، مرحله شدیدی از جنگ اقتصادی آمریکا علیه این کشورها بویژه ایران قلمداد میشود.

● اقتصاد مقاومتی مورد تأکید مقام معظم رهبری (مد ظله العالی) به عنوان یک راهبرد دائمی با محوریت قطع وابستگی اقتصادی ایران به درآمد نفت تنها راه ایستادگی در برابر تهاجم اقتصادی آمریکاست.

انتشار پژوهش "سقوط پرسش برانگیز بازار نفت از ژوئن 2014: تکانه‌ای متعارف یا توطئه؟"