انتشار پژوهش تأثیرات منطقه ای تروریستی قلمداد کردن اخوان المسلمین توسط حکومت عربستان
انتشار پژوهش تأثیرات منطقه ای تروریستی قلمداد کردن اخوان المسلمین توسط حکومت عربستان
پژوهش " تأثیرات منطقه ای تروریستی قلمداد کردن اخوان المسلمین توسط حکومت عربستان " در دی ماه سال جاری توسط واحد پژوهشهای کاربردی برون مرزی منتشر شد.
در مقدمه این پژوهش میخوانیم:
سال 2011 از چند لحاظ برای کشورهای عربی و جهان عرب یک نقطه عطف محسوب میشود. از یک سو، حکومتهای دیکتاتور عربی در معرض اعتراضهای شدید مردمی قرار گرفتند که تا پایان 2014 منجر به سقوط چهار دیکتاتور در تونس، مصر، لیبی و یمن شد. از سوی دیگر، پایههای قدرت برخی دیگر از دیکتاتورهای عرب سست و لرزان شد. درعینحال، شکاف میان مردم و حکومتهای عربی بیش از هر زمان دیگری آشکار شد. علاوه بر این، توازن قوا در سطح منطقه شدیداً در معرض تغییر قرار گرفت و جریان وابسته در درون کشورهای عربی در مقابل جریان استقلالخواهی قرار گرفت.
یکی از کشورهای عربی که در سال 2011 با اعتراضهای مردمی مواجه شد و کمتر از یک ماه نیز این اعتراضها به سقوط حکومت دیکتاتوری انجامید، مصر بود. حسنی مبارک پس از سه دهه به ناچار از قدرت کنارهگیری کرد. مصر که پرجمعیتترین کشور عربی محسوب میشود و از پیشینه تاریخی تمدنی 5 هزار ساله برخوردار است در جهت ایجاد یک حکومت با محوریت جمعیت اسلامی اخوان المسلمین (تأسیس 1928م) قرار گرفت.
اخوان المسلمین ضمن اینکه در انتخابات پارلمانی و مجلس شورا حائز اکثریت آراء شد در انتخابات ریاست جمهوری 2012 (م) نیز پیروز شد و محمد مرسی به عنوان نخستین رئیسجمهور مصر پس از مبارک برگزیده شد. این اتفاق مهم در صورتی که تداوم مییافت میتوانست سبب ایجاد نظم نوینی در منطقه و در جهان عرب شود اما مخالفان اخوان المسلمین در داخل و خارج از مصر با اعمال فشار زیاد و سازماندهی اعتراضهای متعدد توانستند در یک سالگی به قدرت رسیدن مرسی، وی را از قدرت برکنار و بار دیگر نظامیان را به قدرت بنشانند.
با وجود اینکه محمد مرسی در طول یک سالی که قدرت را در مصر در اختیار داشت تلاش کرد حسن نیت خود در برابر عربستان سعودی را نشان دهد که اولین و مهمترین نشانه آن این بود که محمد مرسی نخستین سفر خارجی خود را به عربستان انجام داد اما عربستان سعودی نخستین کشوری بود که از کودتا علیه دولت قانونی مرسی حمایت کرد و دولت موقت و برآمده از کودتا در مصر را به رسمیت شناخت.
اولین تماس اخوان المسلمین با عربستان سعودی به سال 1936 باز میگردد. در این سال، حسن البناء، بنیانگذار اخوان المسلمین مصر، برای نخستین بار جهت انجام مراسم حج به عربستان سفر کرد که مورد استقبال مقامات این کشور نیز قرار گرفت. حسن البناء در این سفر در نشست سالیانهای که عبدالعزیز، بنیانگذار حکومت سعودی، برای حجاج ویژه برگزار میکرد، سخنرانی کرد.
این سفرها در سالهای بعد و حتی پس از مرگ حسن البناء نیز ادامه داشت. اما روابط عربستان سعودی و اخوان المسلمین با به راه افتادن انقلاب یمن دچار تنش شد زیرا اخوان از این انقلاب حمایت کرد اما عربستان به شدت با آن مخالف بود. با این حال، اخوان و عربستان بار دیگر سیر صعودی روابط خود را در پیش گرفتند.
در دهه 1950 حکومت عربستان به هزاران فعال اخوانی که در مصر، سوریه و دیگر کشورهای عربی با سرکوب شدید مواجه شده بودند پناه داد. اما این اقدام عربستان در ادامه به ضرر آل سعود تمام شد و دشمنی امروز عربستان با اخوان نیز ریشه در همین اقدام دارد زیرا اخوان المسلمین خیلی زود در درون جامعه و حکومت عربستان نفوذ پیدا کرد؛ به نحوی که برخی از وزارتخانههای مهم عربستان تحت نفوذ اخوان المسلمین قرار گرفتند. نفوذ اخوان المسلمین در عربستان به شکلگیری جنبشی تحت عنوان «سهوا» در این کشور منجر شد. این جنبش پس از شکلگیری حداقل تا سه دهه هم با حکومت عربستان و هم با اخوان المسلمین روابط حسنهای داشت و حتی اخوان المسلمین عربستان نیز شکل گرفت.
تهاجم عراق به کویت نقطه آغاز بروز اختلاف میان اخوان المسلمین و حکومت عربستان سعودی بود زیرا عربستان به آمریکا اجازه حضور نظامی در عربستان داد و این سیاست به انتقاد اخوان المسلمین و جنبش سهوا منجر شد.
پس از این تاریخ، جنبش سهوا مبارزه داخلی خود علیه رژیم آل سعود را آغاز کرد و خواستار انجام اصلاحات سیاسی در عربستان شد. حکومت عربستان نیز طی سال های 1994 و 1995 با این جنبش مبارزه کرد و رنجش شدیدی میان عربستان و اخوان المسلمین به وجود آمد زیرا آل سعود، اخوان را عامل ایجاد اعتراضات شدید در عربستان میدانست. از این رو، حکومت عربستان فعالیت جنبش سهوا را ممنوع و اعضای اخوان المسلمین را نیز از این کشور اخراج کرد.
این سیاست طی سالهای بعد نیز ادامه یافت و حتی شدیدتر شد؛ به نحوی که شاهزاده نایف در سال 2002 اخوان المسلمین را منبع همه شرارتها در عربستان اعلام کرد.
در سال 2011 که جهان عرب با اعتراضهای گسترده مردمی مواجه شد، جنبش سهوا بار دیگر در عربستان خواستار انجام اصلاحات سیاسی شد و از اخوان المسلمین مصر حمایت کرد.
رژیم آل سعود بار دیگر نگران شد که فعالیتهای جنبش سهوا منجر به شکلگیری بیداری اسلامی در عربستان شود. بر این اساس، عربستان سعودی آشکارا در مقابل جنبشهای اعتراضی در جهان عرب قرار گرفت که در ابتدا بحرین مثال آشکاری در این مورد است و در ادامه نیز کودتای نظامیان ضد دولت قانونی مصر و حمایت عربستان از این کودتا مثال آشکار دیگری است. درحالیکه آل سعود از کودتا علیه مرسی حمایت کرد، همه اعضای جنبش سهوا این کودتا را تقبیح کردند. 56 شیخ سعودی در 8 آگوست 2013، برکناری رئیسجمهور قانونی مصر را محکوم کردند.
با توجه به این واکنشهای متضاد حکومت عربستان و جنبش سهوا، آل سعود از یک سو تصمیم گرفت از دولت موقت مصر حمایت کند و کمک مالی زیادی نیز انجام داد و از سوی دیگر مبارزه تازهای علیه جنبش سهوا و دیگر جنبشهای مخالف خود در داخل آغاز کرد.
آل سعود برای اولین بار فروش کتابهای اخوان المسلمین را در کتابفروشی ها منع و چندین کنفرانس سهوا را نیز لغو کرد.
آل سعود علاوه بر اینکه از رشد جنبشهای اعتراضی در عربستان هراس داشت از تضعیف جایگاه خود در منطقه نیز نگران بود. سفر آگوست 2012 محمد مرسی به تهران و شرکت وی در اجلاس جنبش عدم تعهد نیز به این نگرانیها افزود.
برخی در درون خاندان آل سعود آشکارا بر این باور بودند که اگر قرار باشد مرسی بین ایران و عربستان یکی را برگزیدند بدون تردید آن کشور ایران خواهد بود. این اظهارات در حالی توسط سعودیها مطرح شد که مرسی نخستین سفر خارجی خود را به عربستان انجام داد و تلاش کرد حسن نیت خود به ریاض را نشان دهد.
موضوع مهم دیگر این است که آل سعود، اخوان المسلمین را برای همه پادشاهیهای جهان عرب به ویژه پادشاهیها خلیجفارس یک تهدید میدانست. بر این اساس، حکومت عربستان در یکی از شدیدترین اقدامهای خود علیه اخوان المسلمین مصر، این سازمان مهم و پرطرفدار را در فهرست گروههای تروریستی قرار داد و در تاریخ 7 مارس 2012 اخوان المسلمین را یک سازمان تروریستی اعلام کرد.
پرسشهاي اصلي و فرعي پژوهش :
سؤال اصلی:
تروریستی خواندن اخوان المسلمین توسط عربستان سعودی چه پیامدهای داخلی و منطقهای خواهد داشت؟
سؤالهای فرعی:
- عربستان سعودی در قبال فراز و نشیبهای معطوف به بیداری اسلامی در مصر چه مواضعی اتخاذ کرده است؟
- چرا عربستان نسبت به قدرت یافتن اخوان المسلمین در مصر و سایر کشورهای اسلامی حساسیت نشان میدهد؟
4ـ فرضيههاي اصلي و جانشين:
فرضیه اصلی:
عربستان سعودی با تروریستی خواندن اخوان المسلمین از یک سو در عرصه داخلی فضا را برای سرکوب جنبشهای مخالف و برقراری ارتباط میان این جنبشها و اخوان المسلمین فراهم میکند و در سطح منطقهای نیز از هرگونه قدرت گرفتن اخوان المسلمین در دیگر کشورهای عربی جلوگیری کرده و مانع تغییر توازن قدرت و شکلگیری ائتلاف جدیدی به نفع جریان مقاومت در سطح منطقه میشود.
فرضیههای فرعی:
- عربستان سعودی برای حفظ منافع خود و برای اینکه در دولت جدید مصر جایگاه خود را از دست ندهد، از کودتای نظامیان علیه دولت قانونی مرسی حمایت کرد.
- علت اصلی حساسیت عربستان سعودی به اخوان المسلمین در مصر نگاه ایدئولوژیکی آل سعود به اخوان المسلمین است.
واژگان كليدي:
اخوان المسلمین، عربستان سعودی، وهابیت، مصر، بیداری اسلامی، کودتا، تروریسم