تشریح ویژگیهای فضای مجازی و رسانههای آینده توسط دکتر عاملی
معاون برنامه ریزی و فناوری اطلاعات دانشگاه تهران در اولین گردهمایی پژوهشگران و کارشناسان تحقیقات سیاسی معاونت برون مرزی صدا و سیما به تشریح ویژگیهای فضای مجازی و رسانههای آینده پرداخت.
دکتر سید سعیدرضا عاملی با طرح این سئوال که خصوصیات معماری اینترنت و ماهیت فضای مجازی چیست؟ به چهار خصوصیت ذاتی محیط مجازی اشاره کرد.
استاد ارتباطات دانشگاه تهران دیجیتالی بودن، هایپرلینک (hyperlink) بودن در مقابل مسیرهای خطی، تعاملی(interactivity) بودن و dispersal بودن محیطهای مجازی که آن را به صورت غیر مرکزی قابل دسترسی میکند، به عنوان چهار خصوصیت ذاتی محیط مجازی عنوان کرد.
معاون برنامهریزی و فناوری اطلاعات دانشگاه تهران، در ادامه به معماری فنی اینترنت و فضای مجازی پرداخت و سه ویژگی ذیل را برای آن مطرح ساخت:
1) "موژولار بودن" : یعنی پدیدهها به صورت پیمانهای و دستهبندی شده در یک مکان قرار میگیرند و امکان ارتباط مستقیم و مستقل با هر یک از آنها فراهم است.
2) "لِیر بودن" : یعنی محیط مجازی میتواند موژولها را در لایههایی قرار بدهد و این لایهها را دسته بندی کرده و مثلاً در قالب یک اپلیکیشن ، اطلاعات و کدها را در اختیار ما بگذارد.
3) "یکپارچه بودن": یعنی بر اساس الگوریتمهای محیط مجازی، دامنهای از اطلاعات به هم متصل میشود.
دکتر عاملی در ادامه سخنرانی خود این سئوال را مطرح کرد که منظور از"یگانگی (شکوفایی) فناورانه/ Technological singularity" چیست؟ وی در پاسخ به این سئوال به مقوله انفجار ارتباطی اشاره کرد که در اثر افزایش ترانزیستورها حاصل میشود و برگرفته از تئوری مور (Moore) است.
مؤلف کتاب استعمار مجازی آمریکا در ادامه به تصاعد مجازی و نانومجازیت به عنوان تحلیل و تعبیرشان از نحوهی عملکرد محیط مجازی اشاره و این دو مفهوم را به شرح ذیل تشریح کرد:
"تصاعد مجازی": به این معنا که میتوان در محیط مجازی فایلی را بیشمار بار دانلود کرد. انگار هر فایلی بهتوان بینهایت در آن ذخیره شده است.
"نانو مجازیت": به این معنا که محیط مجازی یک محیط ریاضی صفر و یک متمایل به بینهایت عملکرد است.
دکتر عاملی در ادامه با طرح این سئوال که "با چه رسانهای در بستر فناوری فضای مجازی در آینده" مواجه هستیم، ابتدا به بحث "اتصال به همهی چیزها" در محیط مجازی اشاره کرد که بر اساس آن محققان در تلاش هستند تا با اتصال همهی اشیاء جهان به اینترنت به نظام فراگیر کامپیوتری (pervasive computing system) دست یابند.
معاون برنامهریزی و فناوری اطلاعات دانشگاه تهران تأکید کرد رسانهی آینده از نوع "رسانهی همه چیزها" خواهد بود، یعنی قابلیت این را خواهد داشت که یک امر همیشه متصل به همهی اشیاء، به همهی آدمها، به همهی فرآیندها و به همهی دادهها باشد.
دکتر عاملی در ادامه، منطق رسانهی اینترنتی آینده را متفاوت با رسانهی اینترنتی امروز دانست و تصریح کرد: در نگاه جدید، اتصال به محتوا مبنای دسترسی است نه اتصال به مکان محتوا. به عبارتی مکان (location) بیمعنا میشود و محتوا معنادار میشود؛ این اتفاق بسیار بزرگی است که در عرصهی محتوای رسانهای رخ میدهد و با عملی شدن آن حجم زیادی از ترافیک دسترسی کاهش پیدا میکند.
استاد ارتباطات دانشگاه تهران خصلت دیگر رسانههای آینده را "رسانهی غوطهور اجتماعیsocial immersive media" دانست و گفت: رسانهی آینده، رسانهی غوطهور در همهی ابعاد طبیعت است. یعنی رسانهی مسطحی نیست که فقط تصویر را نشان دهد، بلکه رسانهی اینترنتی آینده در پیوند با زمان واقعی و بازنمایی یا انتقال خود واقعیت معنی پیدا میکند.
وی افزود: یک زمانی ما از واقعیت و واقعیت مجازی (virtual reality) صحبت میکردیم، اما امروزه مجازی (virtual) را حذف میکنند و میگویند reality reality ، یعنی این مجاز آنقدر قدرتمند میشود و توانایی عملکردی پیدا میکند که نقل و انتقال میکند، خرید میکند، ارتباطات اجتماعی را هم فراهم میکند.
دکتر عاملی در ادامه با اشاره به موضوع پیوند رسانه با دورسنجی (remote sensing /tele sensing) افزود: چشم شما توسط ابزار میتواند پدیدههای بسیار گستردهتری را ببیند، در واقع رسانهی آینده، رسانهای نیست که در آن دوربین، تصویری که همه با چشم غیر مسلح میبینند را بگیرد؛ بلکه با گستردهتر شدن عرصهی گیرندههای دوربین در نانو تکنولوژی، امکان رؤیت دامنههای گستردهتری از هستی فراهم میشود.
رئیس مرکز پژوهشی سیاستهای فضای مجازی در پایان سخنرانی خود با طرح این سئوال که "رسانهی الهی بر محمل فناوری فضای مجازی آینده چه عرصهی عملی پیدا میکند" ضمن اشاره به محتوای خیر و محتوای شر در اینترنت افزود: یک علم مهتدی به حق داریم و یک جهل برخاسته از مسیر باطل، حق به معنای بایستههای تکوینی و تشریعی هستی. فناوری نیز وجهی از علم است که در آن وجههی عالمانه و حکیمانهی خود، مسیری منتهی به درک هستی خدا و وجه تکوینی و تشریعی حق را دنبال میکند و فنآوری میتواند در خدمت این بستر قرار گیرد.