IRIB World Service

در قسمت اول مجموعه برنامه ی، نسل کشی مسلمانان روهینگیا در میانمار، مسلمانان روهینگیا قومیتی بدون تابعیت، بررسی خواهد شد.

مطابق عرف و قواعد بین المللی، یکی از اصلی ­ترین و بدیهی­ ترین حقی که برای هر فردی وجود دارد، داشتن تابعیت در کشوری است که در آن به دنیا آمده و سکونت دارد. اما مردم مسلمان روهینگیا در میانمار از این حق محروم شده ­اند. این در حالی است که ایالت آراکان یا همان ایالت راخین محل سکونت تاریخی و سرزمین آباء و اجدادی قومیت روهینگیا است. صدها سال است که این قوم در آراکان ساکن است و در گذشته­ ای نه چندان دور حکومت خاص خود را در این سرزمین داشته است. روهینگیاها در ایالت آراکان در فاصله سال­ های 1430م تا سال 1784م، تقریباً به مدت 350 سال حکومت کرده­ اند. آثار تاریخی اسلامی و سکه­ های ضرب شده در این دوره وجود دارد. در این مدت طولانی 48 پادشاه از نسل سلیمان شاه بنیانگذار سلطنت روهینگیاها، حکومت کرده ­اند.

البته قومیت روهینگیاها قبل از ورود اسلام به آراکان دارای مذهب رایج در شبه قارة هند، مذهب هندو بوده­ اند و پس از ورود اسلام، اکثریت آنها به اسلام گرویده­ اند. هنوز هم اقلیتی از روهینگیاها مذهب هندوئی خود را حفظ کرده­ اند. ورود اسلام به آراکان و آشنایی روهینگیاها از طریق تجار ایرانی و عرب و در همان سال ­های اول ظهور اسلام صورت گرفته است. در دوران حاکمیت گورکانیان که منشاء آسیای مرکزی داشتند، آراکان در پیوند با امپراطوری گورکانیان هند قرار گرفت و اسلام در این دوره، از طریق عرفای افغانستانی، آسیای مرکزی و ایرانی گسترش قابل توجهی یافت. این وضعیت تا دوران قدرت استعماری انگلیس و تسلط آن بر شبه قاره هند تداوم یافت. اما پس از تسلط انگلیس، قومیت مسلمان روهینگیا با شرایط نوینی روبه ­رو شد.

در واقع می ­توان گفت که مشکل تابعیت روهینگیاها ریشه در همین مسائل دارد. بدین معنا که در دورة حکومت گورکانیان، گرچه روهینگیاها سلطنت خاص خود را داشته ­اند ولی در همان حال آراکان بخشی از بنگال بزرگ هند به حساب می­ آمده است. بنگال بزرگ پس از تجزیه شبه قارة هند به دو قسمت تقسیم شد. یک قسمت آن تحت عنوان پاکستان شرقی و اکنون کشور بنگلادش را تشکیل می­ دهد و قسمت دیگر آن ایالت بنگال هند است. ضلع سوم بنگال بزرگ همین آراکان است که در میانمار قرار گرفت.

بنابراین می­ توان گفت مشکل تابعیت روهینگیاها پیچیده ­تر از آن است که در ظاهر به نظر می ­رسد. یک بحث تاریخی پشت سر خود دارد و برمی­ گردد به نحوة ادارة امپراطوری گورکانیان هند که هر منطقه در همان حال که بخشی از امپراطوری است، حکومت خاص خود را داشت. بنگال در آن دوره نیز چنین وضعی داشته است و مرزبندی به این معنا که مردم و اقوام را از یکدیگر جدا کند، وجود نداشته است. به این ترتیب روهینگیاها به طور طبیعی در بنگال بزرگ از جمله آراکان می ­توانسته ­اند آزادانه سکونت داشته باشند.

این جدایی قومی، بعد از استعمار انگلیس است که بر منطقه تحمیل شده است و با ساختار امپراطوری ­های هند هم­خوانی ندارد. این که دولت میانمار ادعا می­ کند روهینگیاها، بنگلادشی هستند، ظاهراً بی ­ارتباط با این موضوع نیست. دکتر رابرت اندرسون(Robert Anderson)، کارشناسان مسائل میانمار عقیده دارد که مسائل مرتبط با اقلیت روهینگیا همچنان در میانمار در حاشیه است. اندرسون که در رشته انسان‌شناسی دانشگاه شیکاگو آموزش دیده، اکنون استاد برجسته ارتباطات در دانشگاه سایمون فریزر(Simon Fraser) در ونکوور کانادا است. وی در سال ۱۹۷۳ م، برای اولین بار از سواحل آراکان(ایالت راخین) بازدید کرد. اندرسون بارها به این کشور رفته و اکنون در حال نوشتن تاریخچه میانمار در دهه ۱۹۴۰ میلادی است.

رابرت اندرسون معتقد است: شهروندان بامار اهل میانمار که خود را بودایی معرفی می‌کنند، از تعداد نسبی و نفوذ جمعیت مسلمانان در داخل کشور نگران هستند، حتی بودایی‌های متولد و بزرگ شده در ساحل آراکان (که اکنون ایالت راخین نامیده می‌شود) از حضور ساکنان مسلمان از دهه ۱۹۲۰ م، نگران بودند اما این نگرانی چیز جدیدی نیست و سایر برمه‌ای‌ها هم آن را ابراز کرده‌‌اند.

اما باید گفت که حداقل در طول پانصد سال گذشته جوامع مسلمان در این قسمت از میانمار حضور داشته و در قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی این جوامع در امتداد ساحل آراکان رشد کرده و  تثبیت شده‌اند.  از سال ۱۹۴۸م، دولت میانمار سرکوب جوامع اقلیت را کار راحتی می‌داند و در صورت لزوم از آن استفاده می‌کند، به ویژه در مناطق مرزی مانند سواحل شمالی آراکان که اکنون اقلیت روهینگیا در آن متمرکز است.

 دو منطقة بنگال بزرگ و ایالت آراکان صرفاً از طریق رودخانة موسوم به «ناف» است که از هم فاصلة جغرافیایی دارند ولی کل منطقه که اکنون کشور بنگلادش، ایالت بنگال هند و ایالت آراکان میانمار را تشکیل می ­دهند، محل سکونت اقوام مختلف و با مذاهب متفاوت بوده است و روهینگیاها تنها یکی از این اقوام بوده­ اند که در آراکان صاحب قدرت و نفوذ و جمعیت بوده ­اند.

می­ توان گفت هم­چنانکه قومیت بنگالی تحت تأثیر سیاست­ های استعماری انگلیس بعد از سال 1947 م، بر اساس مذهب تقسیم شده و بنگالی­ های مسلمان در بنگلادش و بنگالی­ های هند و بودائی در ایالت بنگال هند قرار گرفتند، روهینگیاها نیز از شبه قارة هند جدید جدا و به میانمار پیوند داده شدند ولی در این پیوند با مشکل تابعیت روبه­ رو شدند. بدین معنا که سیاست استعماری انگلیس باعث شده بود که مسلمانان در آراکان با گذشت زمان در اقلیت قرار بگیرند و قومیت راخین که خود از کشور تایلند به این منطقه مهاجرت کرده بودند، در اکثریت قرار بگیرند و نام خود را بر آراکان تاریخی بگذارند و محل سکونت اصلی روهینگیاهای مسلمان را به دلیل داشتن مذهب بودائی تصاحب نمایند.

این در حالی بود که سایر قومیت­ های ساکن در بنگال بزرگ با چنین موقعیتی روبه ­رو نشدند و در مناطق سکونت تاریخی­ شان، اکثریت نسبی خود را حفظ کردند و تنها عامل جدایی آنها، دین و مذهب بود که استعمار انگلیس دامن زده بود که منجر به تجزیه بنگال بزرگ شد. مسلمانان در بنگلادش اکثریت جمعیتی و هندوها و بودائی­ ها در ایالت بنگال هند اکثر جمعیتی خود را حفظ کردند ولی این روهینگیاها بودند که به صورت اقلیت در میانمار درآمدند و همین موضوع بهانه­ ای شد که بودائیان متعصب، اساساً ملیت آنها را انکار نمایند.

به نظر می ­رسد که به دلیل همین پیوندهای تاریخی قومیت­ ها و مذاهب در بنگال بزرگ می باشد که روهینگیاهای ایالت آراکان تا آن طرف رودخانه «ناف» تداوم قومی یافته ­اند و بقایای آنها هم در بنگلادش و هم در ایالت بنگال هند به صورت اقلیت قومی، باقی­ مانده اند و فرهنگ، زبان و سنت­ های قومی خود را حفظ کرده ­اند. در واقع مسلمانان روهینگیا به لحاظ فرهنگی و زبانی با مسلمانان هند و بنگلادشی احساس نزدیکی بیشتری می­ کرده ­اند تا بودائیان میانمار.

آن­چه که چنین برداشتی را تأیید می­ کند، درخواستی است که روشنفکران و علمای دینی روهینگیاها در سال 1947م، و به هنگام تجزیه شبه قارة هند مطرح کرده­ اند و از محمدعلی جناح رهبر استقلال پاکستان خواسته بودند که آراکان جزئی از پاکستان شرقی- (بنگلادش کنونی) به حساب بیاید. محمدعلی جناح که سیاست انگلیس را به درستی می­ شناخت، این درخواست آنها را رد کرد و آراکان به میانمار پیوند زده شد.

و بالاخره بدین ترتیب بود که قوم روهینگیاهای مسلمان به صورت یک قوم بدون تابعیت مشخص درآمد و دولت میانمار آنها را مهاجر بنگلادشی می ­داند و دست به کشتار و اخراج آنها زده است و بنگلادش آنها را میانماری می ­داند و از دادن تابعیت بنگلادشی به آنها خودداری می­ کند.